Մանկապատանեկան

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ծառերը անհրաժեշտ են բնութեան հաւասարակշռութեան համար. առանց անոնց` մենք չենք կրնար ապրիլ: Մարդոց գործունէութենէն, ինչպէս` անտառներուն փճացումը, զանոնք պահպանելու համար նոյնիսկ գոյութիւն ունի ծառերու միջազգային օր մը, որ 21 մարտն է: * * * - Ինչո՞ւ մենք ծառերուն պէտք ունինք շնչելու համար: Երբ մենք կը շնչենք (եւ ապա օդը կ՛արտաշնչենք), մենք կը զգանք, որ օդը կը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  Ապրիլ 8-ին Հիւսիսային Ամերիկայէն բաժին մը օրուան ընթացքին մութի մէջ պիտի ըլլայ: Ասոր պատճառը արեւու ամբողջական խաւարումն է: - Ի՞նչ է խաւարումը Ասիկա աստղագիտական երեւոյթ մըն է, որ կը պատահի, երբ լուսինը կը ծածկէ արեւը քանի մը վայրկեան: Արեւը կազի շատ տաք գունդ մըն է, որ կը փայլի, եւ այդ լոյսը կը լուսաւորէ մեր մոլորակէն այն...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Գիտէի՞ր, թէ այս վերջին շրջանին քաքաոյին գինը այնքան բարձրացած է, որ զայն կը բաղդատեն ոսկիին հետ. սակայն դժբախտաբար ասոր պատճառը Ափրիկէի մէջ նուազած բերքն է, եւ կարգ մը երկիրներ սկսած են մտահոգուիլ: Քաքաոյի պտուղը, որուն մէջ կը գտնուին քաքաոյի հատիկները, կը քաղուի քաքաոյի ծառերուն վրայէն: Այդ հատիկներուն մէջ քաքաոյի բուրմունքը կը զարգանայ, ապա այդ հատիկները կը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ 258 տարիներէ ի վեր փազըլի խաղը կը զբաղեցնէ մեծերն ու պզտիկները... - Աշխարհագրութիւն սորվելու համար Ճոն Սփիլզպըրիի գործը քարտէսներ պատրաստելն էր: Աշխարհագրութեան դասերը աւելի հաճելի դարձնելու համար այս անգլիացին կը յղանայ գաղափարը` տախտակի մը վրայ փակցնելու քարտէսները, եւ ապա զանոնք կտորներու բաժնել: Աշակերտները պէտք է զանոնք վերակազմեն` հաճելի ձեւով աշխարհագրական քարտէսները սորվելով: Այս ձեւով է, որ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Գիտնականները անհաւատալի յայտնագործութիւն մը կատարած են Խաղաղական ովկիանոսին մէջ, Հարաւային Ամերիկայի Չիլիի ջուրերուն մէջ: Հետախուզական արշաւանքի մը ընթացքին միջազգային մասնագէտներէ կազմուած խմբակ մը գտած է աւելի քան 150 ծովային էակներու տեսակներ, որոնցմէ մօտաւորապէս հարիւրը նոր են... * * * Ըստ երեւոյթին, մինչեւ այս յայտնաբերումը մասնագէտները գաղափար չունէին այս էակներու տեսակներուն գոյութեան մասին: Կարգ մը էակներ գոյութիւն...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  Անոնք տարօրինակ ակնոցներ չեն, այլ` համակարգիչի նոր տեսակ մը: «Վիժըն փրօ ափըլ» ամերիկեան հաստատութեան վերջին գիւտն է: Այժմ ան կը գտնուի միայն Միացեալ Նահանգներու շուկային վրայ: Կարելի է զայն երեսին վրայ դնել ձիւնի ակնոցներու նման... սակայն ո՛չ շուրջը դիտելու համար: «Վիժըն փրօ» Միացեալ Նահանգներու մէջ շուկայ իջաւ երկու փետրուարին, եւ այս նոր համակարգիչէն, որ անուանուեցաւ «խառն...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  Մեր հայոց պատմութեան մէջ մենք ունինք բազմաթիւ հերոսներ, որոնք կռուած եւ զոհուած են իրենց հայրենիքին, ազատութեան եւ իրաւունքներուն համար: Մենք ունինք նաեւ ուրիշ հայ հերոսներ, որոնք պայքարած են նաեւ զիրենք որդեգրած երկրի ազատութեան եւ իրաւունքներուն համար: Այս տիպար հերոսներէն է Միսաք Մանուշեանը (1906-1944): Ան փոքր տարիքին կը կորսնցնէ իր հայրը 1915-ի Հայոց ցեղասպանութեան, եւ քիչ ժամանակ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  ... Չինաստանի մէջ, ինչպէս նաեւ` բազմաթիւ ասիական երկիրներու մէջ: Չինական նոր տարին չիներուն ամէնէն կարեւոր տօնն է, եւ անիկա կը տօնուի աշխարհին շուրջ չինական գաղութներուն կողմէ: Ան կը կոչուի նաեւ Լուսնային նոր տարի կամ գարնան տօնը եւ կը սկսի տարուան ամէնէն կարճ օրուան հետեւող երկրորդ նոր լուսինին հետ: Չինական նոր տարին իւրայատուկ է, որովհետեւ անոր տօնակատարութիւնները...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  Այս ցուրտ օրերուն մեծ թիւով մարդիկ իրենց տուները կը տաքցնեն քարիւղի միջոցով: Ասոր կողքին, քարիւղը կը գործածուի բազմաթիւ մարզերու մէջ. ան դարձած է աշխարհին վրայ գործածուած ուժանիւթի առաջին աղբիւրը: Ան չնորոգուող ուժանիւթի աղբիւր մըն է, որ կազմուած է միլիոնաւոր տարիներ առաջ: Քարիւղը կազմուած է միլիոնաւոր տարիներ առաջ: Անիկա յառաջացած է ծովերուն խորերը ապրող կենդանի էակներու տարբաղադրումէն:...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ձմեռ է. ծառերը արդէն իրենց տերեւները կորսնցուցած են, կարգ մը անասուններ ձմեռնային քունի մէջ մտած են, երբեմն կարկուտ կը տեղայ, եւ երբեմն նոյնիսկ կը ձիւնէ... Ձմեռը օդը ցուրտ է: Սակայն ինչո՞ւ ձմրան ջերմաստիճանը աւելի ցած կ՛ըլլայ, եւ աւելի կը ծառայէ ցուրտը: Եղանակները գոյութիւն ունին արեւուն շուրջ դառնալու ընթացքին երկրագունդին շեղակի դիրքին պատճառով: Ձմրան արեւուն ճառագայթները կը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ձմրան հետ վերադարձան նաեւ եղանակին յատուկ շնչառութեան հետ կապուած հիւանդութիւնները, պրոնշիթը, կրիփը, «քովիտ»-ը... Այս հիւանդութիւնները կը յառաջանան ժահրի մը (վայրըս) պատճառով: Սակայն ի՞նչ է ժահրը: Ժահրը մանր մակաբոյծ մըն է, զոր պարզ աչքով անկարելի է տեսնելը: Ան չի կրնար երկար ժամանակ պարզ օդին մէջ մինակը ապրիլ, հետեւաբար ան կը հաստատուի կենդանի էակներու մարմնին մէջ: Կարգ մը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Վերջապէս մենք սկսանք զգալ ձմրան ներկայութիւնը. քաղաքին մէջ անդադար կ՛անձրեւէ, իսկ լեռները սկսաւ ձիւնով ծածկուիլ: Սակայն, երբ ջերմաստիճանը զերոյի մօտ աստիճաններու հասնի, ճամբաները սառոյցով կը ծածկուին, եւ քշելը շատ վտանգաւոր կը դառնայ: Ճամբաները ապահով դարձնելու համար, գետինը աղ կը սրսկուի: * * * Սակայն ինչո՞ւ աղ: Աղը կարելիութիւնը կու տայ պայքարելու ձիւնին եւ անձրեւէն գոյացած սառած...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մենք Կաղանդի գիշերը անհամբեր կը սպասենք` տեսնելու, թէ Կաղանդ պապան մեզի բերա՞ծ է մեր ցանկին վրայի բոլոր նուէրները... Սակայն գիտէի՞ր, թէ այս սովորութիւնը միշտ գոյութիւն չէ ունեցած: * * * Հին հռոմէացիները Սաթուրնըլ տօնը կը տօնէին ձմեռնային արեւադարձի օրերուն` 20-22 դեկտեմբերի միջեւ: Այս առիթով անոնք տօնակատարութիւններ կը կազմակերպէին եւ իրարու հետ կը փոխանակէին փոքրիկ նուէրներ, ինչպէս`...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  Մինչ մենք կ՛ապրինք տակաւին շատ մեղմ ձմեռ մը` երկարաձգելով արեւուն հետ մեր ժամադրութիւնը, Չինաստանի մէջ Հարպին քաղաքը բացումը կը կատարէ իր տարեկան սառոյցի եւ ձիւնի փառատօնին: Այս նշանաւոր փառատօնը սառոյցի եւ ձիւնի Աշխարհը ժողովուրդին առջեւ իր դռները կը բանայ դեկտեմբերի վերջաւորութեան եւ կը տեւէ 2 ամիս` վերջ գտնելու համար փետրուար 2024-ին: Պաշտօնական բացումը տեղի պիտի ունենայ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Այս ձմեռնային օրերուն, անձրեւներու եւ փոթորիկի եղանակին յաճախ կ՛ընկերակցին զօրաւոր հովեր: Հովը միշտ գոյութիւն ունեցած է երկրագունդին վրայ, սակայն 1640 թուականներուն է միայն, որ մարդիկ սկսան հասկնալ, թէ ան ուրկէ՛ կու գար: Գիտնականներ Փասքալ եւ Թորիչելլի կը փաստեն, որ ան օդին հորիզոնական շարժում մըն է երկրագունդի մակերեսին վրայ: * * * Արեւուն սխալն է Հովին ծագումը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Լիլիան 98 տարեկան մեծ մամայ մըն է, որ կ՛ապրի տարիքոտ անձերու յատուկ տան մը մէջ, Անգլիոյ Սաֆըք շրջանին մէջ: Այս Կաղանդի պատրաստութեան յատկացուած շրջանէն օգտուելով, ան ուզեց ինքն ալ իր մասնակցութիւնը բերել` համացանցին վրայ սփռելով վիտէօ մը, որով ցոյց կու տայ, թէ ինչպէ՛ս կարելի է Կաղանդի քարտ մը պատրաստել տան մէջ գտնուող պարզ առարկաներով` գաւաթ մը,...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ 1989 թուականին Մանուկներու իրաւունքներու յատկացուած միջազգային համաժողովին նշուեցաւ 54 յօդուածներ, որոնք կը հաստատեն այդ իրաւունքներուն տարբեր կէտերը, եւ թէ ինչպէս պետութիւնները պէտք է աշխատին զանոնք ապահովելու համար: Սակայն գիտէի՞ր, թէ այդ հռչակագիրը ստորագրուեցաւ աշխարհի 197 պետութիւններուն կողմէ` բացի Միացեալ Նահանգներէն: Երկիր մը, որ իր մանուկներուն հոգ չի տանիր, վտանգի կրնայ ենթարկուիլ, որովհետեւ ան ապագային պիտի չունենայ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ   2013 թուականին Աւստրալիոյ Մէլպուռնի քաղաքը կիրարկեց ընդարձակ ծրագիր մը` օգնելու քաղաքացիներուն նշելու կախուած վտագաւոր ծառերու ճիւղերը, վնասուած կամ փտած ծառերը: Այս գործողութիւնը դիւրացնելու համար ան իւրաքանչիւր ծառի տուաւ թիւ մը եւ ե-նամակի հասցէ մը: Այս ձեւով բաժնուեցան 77 հազար թիւեր: Սակայն քաղաքին խանդավառ բնակիչները չբաւարարուեցան միայն հարցերը նշելով: Ասոր կողքին, անոնք սկսան գրելու` ուղղուելով դէպի ծառերը,...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  «Պալուն միւզիում» անգլերէն արտայայտութիւն մըն է, որ կը նշանակէ «փուչիկներու թանգարան»: Այս անունը տրուած է ուռեցուած արուեստի գործերու շրջուն ցուցահանդէսի մը: Այս ցուցահանդէսը գոյութիւն ունի 2020 թուականէն ի վեր: «Պալուն միւզիում»¬ը ուղղուած է թէ՛ մանուկներուն, թէ՛ ալ չափահասներուն: Ցուցահանդէսը այցելողները կը հետեւին սկիզբէն ճշդուած մէկուկէս ժամուան շրջագայութեան` ծանօթանալու համար մօտաւորապէս տասնհինգ գործերու: Ուռեցուած առարկաներ, լոյսի խաղեր,...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  Գիտէի՞ր, թէ մոնարք թիթեռնիկը մեծ ճամբորդ մըն է: Անոր նոյնիսկ տրուած է մարաթոն մարզիկի տիտղոսը: Ամէն աշնան մոնարք թիթեռնիկները կը հաւաքուին եւ կը կազմեն հսկայական խումբեր` սկսելու իրենց երկար գաղթը: Իրենց այս գաղթը կը սկսի Քանատայէն կամ Միացեալ Նահանգներէն: Անոնք կ՛ուղղուին դէպի հարաւ, դէպի մեքսիքական Սիէրրա Նեւատա, որ ձմեռնային աւելի մեղմ կլիմայ մը ունեցող լեռնաշղթայ մըն...