Յօդուածներ

Ժամանակին կար ու չկար (չէ՛, անպայման կար) հիւսիսային բեւեռին մէջ լայնատարած կղզի մը` Կրինլանտ, որ կը նկատուի աշխարհի մեծագոյնը... Այսպէս կարելի է սկսիլ դանիացի հռչակաւոր հեքիաթագիր Հանս Քրիսթիան Անտերսընէն (1805-1875) ներշնչուած առասպել մը: Երկար տարիներ մոռցուած սպիտակով ծածկուած այս վիթխարի հողաշերտը, ահաւասիկ քանի մը ամիսէ ի վեր դարձած է կիզակէտ եւ էջերով մելան կը հոսեցնէ առօրեայ լուրերուն մէջ: Կարճ պատմական...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Սուրբ Սարգիս զօրավարի տօնը կը նշուի Սուրբ Զատիկէն ինը շաբաթ առաջ` յունուար 18-էն մինչեւ փետրուար 23, Առաջաւորաց պահքին յաջորդող շաբաթ օրը: Սուրբ Սարգիսը հայ ժողովուրդի ամէնէն սիրելի սուրբերէն է. ան ազգութեամբ յոյն էր եւ հռոմէական բանակի զօրավար էր: Սուրբ Սարգիս, զինուորական իր պարտականութիւններուն կողքին եւ օգտուելով Կոստանդիանոս Մեծ կայսեր թոյլտուութենէն, Աւետարանը կը քարոզէր, մեհեանները կը քանդէր եւ եկեղեցիներ...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Վերջին ամիսներուն բազմիցս յղումներ կը կատարուին թրքագէտ, դոկտոր Ռուբէն Սաֆրաստեանի 2019 թուականին Երեւանի մէջ հրատարակուած կարեւոր հայերէն գիրքին` «Մուսթաֆա Քեմալ. պայքարը Հայաստանի Հանրապետութեան դէմ 1919-1921 թուականներին» խորագրեալ: Գիրքը ներկայիս յատուկ ուշադրութեան կիզակէտ դարձաւ այն պատճառով, որ արժէքաւոր այլ տեղեկութիւններու շարքին կը ներկայացնէ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարի պաշտօնակատար Ահմետ Մուհթարի կողմէ 8 նոյեմբեր 1920-ին   Արեւելեան ռազմաճակատի (Հայաստանի սահման) բանակի...

ԹՈՐԳՈՄ «Երբ մեռնինք, մեր հետքերը կը շարունակեն այս կեանքին եւ ուրիշ մարդոց մէջ մնալ»: Թենի Արլեն Կաթոլիկ ընկերս` Վահէն (Էլմաճեան) այն նուիրեալ երախտաւորներէն էր, որոնք ըստ արժանւոյն չեն գնահատուած, թէեւ ինք ակնկալութիւն բնաւ չէ ունեցած: Խոնարհ հերոս մը, որ շուրջ չորս տասնամեակ հայկական վարժարաններու մէջ (Լիբանան եւ Քանատա) պաշտօնավարած է որպէս ուսուցիչ եւ տնօրէն. այս արդէն ինքնին ամէն բան կ՛ըսէ:...

ԱՐՄԷՆ ՍԱՐԳՍԵԱՆ Պատմաբան ՍԱՍՈՒՆ ԴԱՒԻԹԵԱՆ Տնտեսագէտ Մաս երկրորդ Արցախի շուրջ Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ առկայ հակամարտութիւնը Արցախի շուրջ չի աւարտուել խաղաղութեան պայմանագրով, իսկ որպէս հակամարտութեան առանցքային բաղադրիչ, մնում է չկարգաւորուած: Այս պահին առկայ է ընդամէնը բանաւոր պայմանաւորուածութեան վրայ հիմնուած խախուտ զինադադար: Իրաւական առումով կողմերը շարունակում են մնալ հակամարտող պետութիւններ, եւ նման պայմաններում սահմանների բացումը, եթէ ներկայացւում է որպէս «խաղաղութեան նշան»,...

ԱՐԱՄ ՇԱՀՆԱԶԱՐԵԱՆ Յունուարի 29-ը հայոց նորագոյն պետականութեան գաղափարական եւ քաղաքական հիմնասիւներից մէկի` Արամ Մանուկեանի յիշատակի օրն է, ինչը պարտադրում է ոչ լոկ ձեւական յիշատակում կամ ծիսական յարգանքի դրսեւորում: Արամի անունը յաճախ շրջապատւում է պաշտամունքային լռութեամբ, որը որքան էլ արտաքուստ յարգալից, բայց իրականում վտանգաւոր է. այն նրան վերածում է անցեալի սրբապատկերի, ոչ թէ ներկայի համար գործող քաղաքական երեւոյթի: Մինչդեռ Արամ Մանուկեանը...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Անցեալի առասպելական հերոսներու կամ առասպելանման անձերու մասին վաւերագրական եւ հեքիաթային նիւթերը միշտ ալ հետաքրքրական եղած են: Մանաւանդ արուեստագէտները, թափ տալով իրենց երեւակայութեան, արժէքաւոր գործեր ստեղծագործած են: Հնագէտներ միշտ ձգտած են այդպիսի անձերու հետքեր յայտնաբերել: «Լայվ Սայընս» վերջերս հրատարակած է Հերակլեսի առնչուած յօդուած մը: Ն. Ի՞նչ պահած են հին Հռոմի արուարձանները 2400 տարի շարունակ   Երկու դամբարանները թուագրուած են...

Լոյս տեսաւ «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»-ի 45-րդ հատորի երկրորդ թիւը, որ 516 էջերուն մէջ կը բովանդակէ խմբային հարցազրոյց մը, ուսումնասիրութիւններ, նուիրուած` հայ արուեստին, լեզուաբանութեան, երաժշտութեան, ազգագրութեան, բանահիւսութեան, գրաքննադատութեան,  պատմութեան, Հայոց ցեղասպանութեան, ինչպէս նաեւ` մէկ հրապարակում, երեք հաղորդումներ եւ աշխատակիցներու համառօտ կենսագրականները: 1970-ին հրատարակուիլ սկսած «Հայկազեան Հայագիտական Հանդէս»-ը կը հրատարակուի Հայկազեան համալսարանի Հայագիտական ամպիոնին կողմէ: Մինչեւ 2022 անիկա լոյս կը տեսնէր իբրեւ...

ԱՐՄԷՆ ՍԱՐԳՍԵԱՆ Պատմաբան ՍԱՍՈՒՆ ԴԱՒԻԹԵԱՆ Տնտեսագէտ  Մաս առաջին Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ աւելի քան երեք տասնամեակ շարունակուող հակամարտութիւնը յանգեցրել է երկու երկրների միջեւ բոլոր կապերի ամբողջական խզմանը: Ներկայումս խաղաղութեան գործընթացի խորապատկերին սահմանների հնարաւոր բացումը տարածաշրջանում արտաքուստ կարող է ընկալուել որպէս դրական զարգացում, սակայն միաժամանակ այն պարունակում է լուրջ ռիսքեր` կապուած անվտանգութեան, տնտեսական հաւասարակշռութեան եւ ներքին շուկայի պաշտպանութեան հետ: Տեսականօրէն սահմանների...

ՅԱԿՈԲ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ Պարոյր Սեւակի ծննդեան 102-րդ տարեդարձին նուիրուած յօդուածագրութիւնս կը ձօնեմ ծննդավայրիս` Այնճար հայաւանի Համազգային «Պարոյր Սեւակ» մասնաճիւղի անգին վարչութեան եւ թանկագին ընկեր-ընկերուհիներուն, որոնք կոչուած են` կանգուն պահելու մեր հիասքանչ մշակոյթը, մեսրոպածին հայոց լեզուն, գիրն ու գրականութիւնը, մեր նախնիներու բարքերն ու աւանդոյթները եւ մեր աննման Մուսա Լերան բարբառը: Թանկագի՛ն ընկերներ եւ ընկերուհիներ, Շարունակեցէ՛ք 116-ամեայ Համազգայինի սրբազան ու նուիրական առաքելութիւնը` դառնալով...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Եգիպտոս Եգիպտաբան Դոկտ. Հուրիկ Սուրուզեան Պետական Բարձր Դրուատանքի Արժանացած Է Զբօսաշրջութեան եւ հնութիւններու նախարար Շերիֆ Ֆաթհի, պատուած է եգիպտաբան դոկտ. Հուրիկ Սուրուզեանը, որ Լուքսորի մէջ ղեկավարած էր Ամենհոտեպ Գ. փարաւոնի արձաններու վերականգնման ծրագիրը: Նախարարը անոր յանձնած է նախարարութեան շնորհակալագիրը` դրուատելով  Ամենհոտեպ Գ.-ի դամբարանային տաճարի վերականգնման անոր հետեւողական ջանքերը եւ բացառիկ նպաստը: Ամենհոտեպ Գ.-ի արձաններու վերականգնման ծրագիրը սկսած է...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Նախորդ դարու իննսունական թուականներուն Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք, արեւմտեան աշխարհի այն պետութիւնները, որոնք մշտական անդամներ էին ՄԱԿ-ի Ապահովութեան խորհուրդին, դատեցին, որ յաղթանակ արձանագրած են համայնավարական աշխարհակալութեան դէմ եւ թէ ժամանակը եկած է աշխարհը ղեկավարելու միաբեւեռ եղանակով: Խորհրդային Միութեան փլուզումով գոյացած նորանկախ երկիրներ եւ այդ միութեան համակրող կամ անոր կողմէ հովանաւորուող երկիրներ յայտնուեցան իրենց համար նոր վարչաձեւեր որդեգրելու կացութեան...

ԳԷՈՐԳ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Նախորդ յօդուածին մէջ անդրադարձ կատարուեցաւ Քրիստափոր Միքայէլեանի «Ամբոխային տրամաբանութիւն» աշխատութեան, որուն ընդմէջէն ի յայտ կու գայ ՀՅԴ-ի «Միտք»-ը հանդիսացողին իրապաշտութիւնը եւ գաղափարական հարստութիւնը` ներկայացնելով «Socialist», «Constructivist» եւ «Realist» գաղափարներ: «Պատմական չարիք» Այս աշխատութիւնը հրատարակուած է երեք բաժիններով` դարձեալ «Դրօշակ»-ի մէջ, օգոստոս 1900-ին, նոյեմբեր 1900-ին եւ մայիս 1901-ին: «Պատմական չարիք» խորագիրով իր աշխատութեան մէջ Քրիստափոր Միքայէլեան առանց տատամսելու կ՛ընդգծէ....

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ «Բացառիկ հերոս հրամանատարներ ունեցած ենք, պէտք է մեր պատմութեան գիրքերուն մէջ արձանագրուին, եւ սերունդէ սերունդ փոխանցուի անոնց հերոսութիւնը»: Գնդապետ ՀԱՅԿ ԱՍՐԻԵԱՆ (Armenian Public TV - 2021) Վաւերագրական հաղորդաշարի մը ընթացքին  արձանագրուած գնդապետին վերեւի խօսքն ու պատգամը մեր յուզաշխարհը խռովեցին այն առումով, որ ան կ՛ակնարկէր հրամանատարի մը, որ մասնակից է եղած արցախեան երեք պատերազմներուն եւ ցոյց տուած այնպիսի քաջութիւն...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ Համազգայինի Սօս Սարգսեանի Անուան Թատրոնը Ազդարարեց Սեփական Շէնքին Մէջ Գործունէութեան Մեկնարկը Համազգայինի Սօս Սարգսեանի անուան թատրոնը հիմնուած է Հայաստանի համար բաւական բարդ շրջանի մը` 1991-ին: Թատրոնը տարիներ շարունակ իր բարձրորակ ներկայացումներով յոյս եւ սէր հաղորդած է հանդիսատեսին` լուսաւորելով անոր միտքն ու հոգին: Թատերախումբը, որուն կորիզը Սօս Սարգսեանի ուսանողներն են, յառաջացած օրէն գործած է տարբեր հարթակներու վրայ` չունենալով...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Անտիոք մեմլուքներու տիրապետութեան ժամանակաշրջանին աստիճանաբար սկսաւ անշքանալ: Քրիստոնէական մշակոյթի երբեմնի կեդրոն եւ հոծ բնակչութեամբ քաղաքը, Որոնդէս գետի արեւելեան ափին, Գուսէյր լերան ստորոտը, բերրի հողերով, այգիներով եւ ձիթաստաններով շրջապատուած, որ անցեալին 200-էն 250 հազար բնակչութիւն ունեցած էր, գաւառական կեդրոնի վերածուեցաւ: Անտիոքի լատին պատրիարքութիւնը մեմլուքներու կողմէ քաղաքի գրաւումէն ետք, 1268-ին, Հռոմ տեղափոխուած էր: Հռոմի Սանթա Մարիա Մաճճորէ պազիլիքան այնուհետեւ Անտիոքի...

ԿԻՐԱԿՈՍ (ԿԱՐՕ) ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ Այսօր, երբ կը խօսուի Արարատը մոռնալու եւ Արագածով ապրելու մասին, պարտք կը զգամ անգամ մը եւս բոլորին յիշեցնել, որ Արարատը մեր սրբութիւնն է, մեր ժողովուրդի յաւերժութեան խորհրդանիշը։ Յօդուածս այժմէական է այնքան, որքան Արարատն է սրբութիւն մեր ժողովուրդին համար։ Իւրաքանչիւր հայ, աշխարհի որ ափին ալ գտնուի, Արարատը սրբութիւն կը համարէ։ Ան մեր պորտալարն է կարծէք, որ մեզ կը...

ՄԱՐԻՆԷ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ ՎԱՀԷ ՍԱՐՈՒԽԱՆԵԱՆ Այսօրուայ Այնճարը` ապահովութեան միջնաբերդ Այսօր գի՞ւղ, թէ՞ քաղաք է Այնճարը: Այս հարցին համայնքի ղեկավար Սեդրակ Հաւաթեանը պատասխանում է, թէ այն գիւղաքաղաք է համարւում: Ու եթէ ժամանակին կարելի էր գիւղ համարել, ապա հիմա աստիճանաբար վերածւում է քաղաքի: Քաղաքապետն ասում է, որ նախկինում այնճարցիներն իրենց տների կողքին նաեւ գոմեր ունէին` կով, ոչխար, այծ ու հաւ էին պահում: Բայց...

Սիրտս Քու Անունովդ, Արարա՛տ Կալիա Գարկայեան, Աղբալեան ՊՄ «Արարատը հայութեան խորհրդանիշն է…»: Թէկուզ դուն խլուած ես մեր ձեռքէն ու փշաթելերու ետին ձերբակալուած` թուրքերու կողմէ, սակայն դուն մեզի համար ուրի՛շ ես Մեր ազգային կեանքը հիւսուած է քու հիմքիդ ու բարձրութեանդ վրայ, Արարա՛տ... Մենք ճանչցած ենք մեր պատմութիւնն ու ինքնութիւնը քեզմով, քու հաստատ եւ կանգուն պատկերով: Դուն մեզ հեռուէն կը դիտես եւ...

ԳԷՈՐԳ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ 1890-ին ծնունդ առած Հայ յեղափոխականների դաշնակցութիւնը անմիջապէս, կարճ ժամանակ ետք, կը վերանուանուի Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւն, որուն կազմակերպական ապակեդրոնացումը, այսինքն` ցանցային գործունէութիւնը, հիմնուելով կեդրոնացեալ նպատակներու վրայ, կը դառնայ հայ ժողովուրդի զարթօնքի երթը ամբողջացնող հիմնական շարժումը: Այս կազմակերպութեան հիմնադրութեան մէջ իրենց բաժինը ունեցան բազմաթիւ դէմքեր, սակայն ոեւէ դէմք նոյնքան կեդրոնական դեր չունեցաւ, որքան Քրիստափոր Միքայէլեան` «Միտք»-ը: Ըմբռնելու համար Քրիստափոր Միքայէլեանը...