Անդրադարձ

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Երբ քանի մը միտք կը փոխանակէի Սնապեանական աշխարհին, անոր զօրեղ գրիչին, անկրկնելի վաստակին ու խստաբարոյ գրական հայեացքներուն քաջածանօթ Նորա Բարսեղեանին հետ` մեր Պարոնին կարօտը վերապրելու եւ զայն սեւով ճերմակին յանձնելու մասին, անոր անմիջական եւ շեշտակի պատասխանն էր. «Եթէ նորութիւն ունիս, գրէ՛»: Ի դէպ, ակնարկուածը կը վերաբերի այն հասկացողութեան, թէ` ըսելիքի պակասէ չենք տառապիր, որքան նոր միտք ու յղացք...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Այո՛, ուշ, բայց` ոչ ուշացած. հերոսները ուշ կու գան, բայց ուշացած չեն ըլլար: Նոյնպէս, կան մարդիկ, որոնց հետ զրուցելը որքան ալ ուշ ըլլայ, ուշացած չ՛ըլլար, որովհետեւ, անոնք մեր շուրջ գտնուող էակներ են` իրենց մշակութային անհրաժեշտ ներկայութեամբ. այս պարագային ալ գրականագէտ-մտաւորական Պօղոս Սնապեանը: Մահէդ շուրջ երկու ամիս առաջ խոստացած էի ձեզի նամակ գրել. ըսիք` «Գրէ՛, կը կարդամ»: Բայց դժբախտաբար...

ՍԱԼԲԻ ՔԻՒՐՔՃԵԱՆ-ԹԱՇՃԵԱՆ «Փոթորիկ` հոգւոյս խորը...»: Բառերը կարծես զարնուեցան ու փոթորիկը իրապէ՛ս ահազանգեց հոգիիս խորը… Վստահ չեմ, որ «Փոթորիկը» խաղաղութեան յանգեցաւ, մարեց իր բոցկլտացող հրայրքը, սակայն անշարժացած վիճակիս մէջ հոգիս շարունակեց բաբախել ներաշխարհի ալիքներուն կանչով: Տիրեց լռութիւն. կարծես Պարոնը կը սպասէր արձագանգի մը` այդ բառերուն իբրեւ շարունակութիւն: Չէի կրնար պատկերացնել անոնց միացող բառերու շղթան, պարզ այն պատճառով, որ թերի պիտի մնար...

ԱՐԹՈՒՐ ԱՆԴՐԱՆԻԿԵԱՆ Ապագայ սերունդները, անշուշտ, ժամանակ կ՛ունենան արժեւորելու սփիւռքահայ մեծահամբաւ արձակագիր, գրականագէտ, հրապարակագիր, խմբագիր, մանկավարժ Պօղոս Սնապեանի (1927-2014) ստեղծագործական աւելի քան կէսդարեայ բացառիկ վաստակը, բայց մեզանում` Հայաստան եւ սփիւռս, արդեօ՞ք նրա երկրային կեանքից հեռանալը պատշաճ ուշադրութեան արժանացաւ: Իբրեւ ազգային-մշակութային երախտաւոր` Պօղոս Սնապեանն ապրեց գրական, գիտական-ստեղծագործական աներեւակայելի յախուռն, անընդմէջ որոնումներով յագեցած ընդօրինակելի մի այնպիսի կեանք, որ, թերեւս, սակաւ նուիրեալների է բնորոշ:...

Մեծ ցաւով եւ խոր կսկիծով իմացանք մեր սիրելի Պօղոսին մահուան տխուր լուրը: Կորուստը անբացատրելի է, իսկ ցաւը` անմխիթարելի: Մեզմէ յաւէտ բաժնուեցաւ կիպրահայ համայնքի արժանաւոր զաւակներէն մին` հաւատաւոր ամուսին եւ ընտանիքի հայր, ինչպէս նաեւ` օրինակելի ՀԵՄ-ական մը, մեր ժողովուրդի կամաւոր զինուորը: Պօղոսը պատանի հասակէն յաճախ ներկայ էր ակումբէն ներս: Կամաւոր զինուորի մը գործնական առաջին արտայայտութիւնը, իր մասնակցութիւնն էր ՀԵՄ-ի սկաուտական շարժման...

Սիրելի՛ հայրիկ, Քու անթառամ յիշատակովդ պարուրուած, կրկին քայլերս ակամայ զիս առաջնորդեցին հոն, ուր անհոգ մանկութիւնս կը խայտար: Մանկութեանս դպրոցը... եւ յիշեցի օրերն այդ բերկրալիր, երբ ձեռքս բռնած կ՛առաջնորդէիր դէպի Ազգային Արամեան վարժարան, սակայն այս անգամ հոգիս դատարկ էր, եւ էութեանս մէջ կար խորունկ, անյատակ վէրք մը, որ կարելի չէր դարմանել: Առանձին էի, միայնակ: Տխուր էր երբեմնի ուրախ փողոցը, տխուր էին...

ՐԱՖՖԻ ՏԵՄԻՐՃԵԱՆ Այսօր հաւաքականութիւններուն մէջ խօսքը տիրական է. ընկերութիւնները կ՛առաջնորդուին կարգախօսով ու լոզունքով, բռնատիրութիւնը կը ժողովրդավարանայ զրպարտութիւններով, անարդարութիւնը կ՛իմաստաւորուի, անմարդկային ոճիրները կ՛արդարացուին, անբարոյականութիւնը ընդունելի կարգ կը ստանայ, արժեչափերը կը չքանան, անձնական շահարկումները կը գերակշռեն հաւաքականին եւ վերջապէս, ճերմակը դիւրութեամբ կ՛ըլլայ սեւ, եւ սեւն ալ... Այս իրադրութիւններուն մէջ, այսօր, աւելի քան երբեք, անհրաժեշտութիւն է ներկայութիւնը դաշնակցականի ազնիւ խօսքին, որ կը հետեւի...

«ՀՈՐԻԶՈՆ» Լիբանանեան օրէնքը թմրամոլութիւնը կը դասէ միւս ոճիրներու կողքին` զայն սեպելով անարգ արարք մը, ընկերութեան խախտող եւ մարդը փճացնող երեւոյթ մը: Ըստ Լիբանանի օրէնսդրութեան, պատժական օրէնքի թիւ 125, 126, 127 յօդուածները կը դատապարտեն թմրամոլութիւնը: Լիբանանի ամբողջ տարածքին բացարձակապէս արգիլուած է թմրեցուցիչներու ցանքը, պատրաստութիւնը, ցրւումը, վաճառքն ու գործածութիւնը: «Ան, որ ձեռք ձգէ, կամ գնէ թմրեցուցիչ կամ վտանգաւոր նիւթ` նոյնիսկ քիչ քանակով,...

Ն. ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ Յունիս 10-ին, 106 տարի առաջ, Պոլսոյ մէջ իր հրատարակութիւնը սկսաւ «Ազատամարտ» անունով թերթ մը: Իր առաջին թիւերէն իսկ, ընտիր բաղադրութեամբ ու լաւ շաղուած խմորի պէս, «Ազատամարտ» յորդեցաւ մամլոյ սովորական կաղապարէն... Անիկա գլեց-անցաւ սոսկական լրագիրի մը սահմանները: Աւելի ճշգրիտ` անմիջապէս դարձաւ ամբողջական եւ լիարժէք մարմնաւորումը հայ թերթի: «Ազատամարտ»-ի հրատարակութեան նախաձեռնած էր Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը, որ 19-ամեայ իր գործունէութեան ընթացքին...

ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԵՐԵԱՆ Վերջերս Մեծն Բրիտանիոյ «Ճէյնըս փապլիշինկ» ընկերութենէն լոյս տեսաւ լրագրող եւ վիպագիր Սերժ Մոմճեանի «Կոմիտաս. արուեստագէտը եւ զոհը» անգլերէն լեզուով գիրքը (Komitas, The Artist and The Martyr), որ բաղկացած է 222 էջերէ եւ ունի 22 գլուխ: Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին առթիւ, Մոմճեանի այս գիրքը կը ցոլացնէ Կոմիտասի անձին երկու երեսները` մարդը իբրեւ արուեստագէտ եւ մարդը իբրեւ զոհ: Այս գործը կը...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Միշտ պէտք  է յիշել մեծն Սոկրատի պատգամը, որ հարցումները աւելի կարեւոր են, քան` անոնց տրուած պատասխանները: Անկեղծութեան պահու մը, դադրելով այլազան զգացականութիւններու սովորական տուրք տալու կամ ազգի միացման յանձնառութիւններէն խուսափումի ճապկումներէն, պէտք է ըմբռնենք ազգի եւ անոր անդամներուն իւրօրինակ կացութիւն(ներ)ը: Միամիտ պէտք չէ ըլլալ, որ այդ կացութիւն(ներ)ը հանդիսութեան մը ընթացքին արտասանուած ճառով կամ մեծ կամ պզտիկ ժողովներու ամպագորգոռ...

ՌՈՒԲԻՆԱ ՓԻՐՈՒՄԵԱՆ Երեւանում արտակարգ եռուզեռ էր տիրում: Ապրիլ ամիսն էր, եւ Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրերորդ տարելիցին նուիրուած զանազան բնոյթի ու բովանդակութեան ծրագրեր ու ձեռնարկներ կային ամէն օր, ամէն ժամ: Ահա այս շիկացած մթնոլորտում, ապրիլի 21-ի կէսօրին, Հայաստանի Գիտութիւնների ազգային ակադեմիայի նախագահութեան նիստերի դահլիճում տեղի ունեցաւ ակադեմիկոս Ռիչըրտ Յովհաննէսեանի «Հայաստանի Հանրապետութիւն» քառահատոր աշխատութեան երկրորդ հատորի հայերէն թարգմանութեան շնորհահանդէսը: Ռիչըրտ Յովհաննէսեանի կոթողային աշխատութիւնները...

ՌԱԿԸՊ ԶԱՐԱՔՕԼՈՒ Ողջո՜յն Ամսթերտամէն, «Գրողներու համաշխարհային միութեան» եւ «Համաշխարհային ապաստան քաղաքացիներու ցանց»-ի համատեղ կազմակերպութենէն` «Ստեղծարար դիմադրութիւն» համագումարէն: Եռօրեայ համագումարին զեկուցողները մեծ մասամբ Միջին Արեւելք կոչեալ դժոխքէն եկած գրողներ, բանաստեղծներ, լրագրողներ, երգիծանկարիչներ եւ շարժանկարիչներ են: Համագումարը կը կրէ «Հեքիաթներ` ազատութեան շէմէն» ենթախորագիրը: Ինչպէս որ հայերու, ասորիներու, եզիտիներու, քիւրտերու երրորդ սերունդները վերստին կ՛ապրին ցեղասպանութեան սպառնալիքը եւ պարտադիր գաղթի իրողութիւնը, պաղեստինցի գրողներ, բանաստեղծներ...

ԶԱՔԱՐ ՔԷՇԻՇԵԱՆ Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած երաժշտական ոգեկոչումներու շարքին ուշագրաւ արտայայտութիւն մը եղաւ Հայ աւետարանական «Արմիս» երգչախումբի եւ երգչուհի Աննա Մայիլեանի համատեղ համերգը, որ տեղի ունեցաւ 27 մայիսին: Այս առիթով, իբրեւ յետհամերգեան մտորում, երկու ընդգծում տեղին է կատարել: Առաջինը` երգչուհի Աննա Մայիլեանի ներկայութիւնն էր: Ռոմանս երգերու, հոգեւոր հնադարեան շարականներու,միջնադարեան տաղերու եւ ժողովրդային տոհմիկ երգերու մեկնաբան Աննա Մայիլեան իր տեսակին...

ՊՕՂՈՍ ՇԱՀՄԵԼԻՔԵԱՆ Էշրեֆիէի մեր տան մօտ կը գտնուէր  «Ժեհթաուի» խենթանոցը: Ցերեկները կիները կը պահէին բաւական մեծ, գոց սրահի մը մէջ, ուրկէ արեւու լոյսը բնաւ ներս չէր թափանցեր, եւ այդ իսկ պատճառով խոնաւութեան գարշելի հոտ մը կը հասնէր քիթիդ: Ճամբու վրայ էր, եւ անցորդները պատուհանէն ներս դիտելով` կը շարունակէին իրենց ճամբան. կարծես շատ հետաքրքրական տեսարան մը ըլլար տեսնել այդ խեղճերը,  խճողուած...

«Տիզայն ֆոր չեյնճ» շարժումը ծնունդ առած է Հնդկաստանի մէջ 2009-ին այն առաջադրանքով, որ փոքրիկներ եթէ փափաքին կրնան մեծ փոփոխութիւններ ընել իրենց շրջապատին մէջ: Այդ փոփոխութիւնները կարենալ յաջողցնելու համար անոնք պէտք է տեսնեն, երեւակայեն, իրագործեն ու տարածեն իրենց կատարելիք նորութիւնը: Սոյն շարժումը նաեւ սկսաւ Լիբանանի մէջ յունուար 2015-ին, անոր մասնակցեցան Այնճարի Հայ աւետարանական երկրորդական վարժարանի աշակերտներէն երեք խումբեր: Առաջին խումբին աշակերտները` ...

ԹԱՄԱՐ ՏՕՆԱՊԵՏԵԱՆ-ԳՈՒԶՈՒԵԱՆ Ձմրան սովորական շաբաթավերջերէն մէկն է: Շաբաթ առաւօտեան վաղ արշալոյսին, սուրճին հոտը քիթս կ՛առաջնորդէ դէպի նստասենեակ, ուր աջին, սեղանին ետեւ, հօրս վար կախուած սպիտակ գլուխը հազիւ կ՛երեւի: Գիրքերու կոյտի մը ետեւ պահուըտած, թերթերու դէզ մըն ալ իր ձախին, մատիտ մը` ձեռքին, ինքզինք կարծես ինքնապաշտպանութեան դիրքի մէջ դրած ըլլար. միայն մօրս «Ճո՛րճ, վայրկեան մը ել, այդտեղի փոշին պիտի առնեմ»-ը չլսէ:...

Թուրքիոյ խորհրդարանական ընտրութիւններուն արդիւնքները տակաւին որոշ ժամանակի համար կը շարունակեն տարաբնոյթ մեկնաբանութիւններու եւ քաղաքական կանխատեսական վերլուծումներու դուռ բանալ: Վերլուծումները արդէն հատած են ներթրքական զարգացումներու առաւելագոյն սահմանը եւ անցած աշխարհաքաղաքական ծրագիրներու տարածք, ուր դրական հետեւանքներ չեն վերապահուիր Թուրքիոյ ճակատագիրին: Ճգնաժամ, բաժանում, մասնատում բառերը այսօր յաճախ կ՛երեւան տարբեր վերլուծական կեդրոններէ բխած հրապարակումներուն մէջ: Ընտրութիւնները մեկնաբանելու պահուն պէտք է անպայման յիշել Էրտողանի նախընտրական...

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ Ըստ Թուրքիոյ սահմանադրութեան, երկրին նախագահը պէտք է ըլլայ բոլոր կողմերէն հաւասար հեռաւորութեան վրայ եւ մասնակից չդառնայ «մէկ ուրիշին» ընտրապայքարին, սակայն Ռեճեփ Թայիփ Էրտողան Քորանը ձեռքին երկրին բոլոր կողմերը շրջելով ընտրական քարոզչութիւն կատարեց ի նպաստ իշխող Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան եւ իր քննադատութիւններուն առիւծի բաժինը վերապահեց Ժողովուրդներու ժողովրդավարական կուսակցութեան: Ատիկա արտառոց երեւոյթ մըն էր, սակայն ոչ զարմանալի, որովհետեւ 7...

ԶԱՒԷՆ ԽՏԸՇԵԱՆ Քսաներեք տարի դասաւանդած էի ԱԼՊԱ-ի մէջ` քանդակագործութեան առաջին ուսուցիչը ըլլալով Լիբանանի պատմութեան մէջ: Այդ տարին, 1963 թուին, առաջին անգամ ըլլալով ունեցայ սեւամորթ աշակերտ մը` Մամատի անունով: Մամատի Ափրիկէի հիւսիսարեւմտեան երկիրներէն էր, որուն անունը այսօր չեմ յիշեր: Այդ երկիրը ֆրանսական գաղութ մը ըլլալուն, իրենց երկրորդ լեզուն ֆրանսերէն էր, եւ Մամատի կը խօսէր շատ սահուն ֆրանսերէնով մը: Մամատի, հակառակ իր...