Մանկապատանեկան

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Սամիները, որոնք ճանչցուած են նաեւ լափոն անունով, կ՛ապրին հիւսիսային Եւրոպայի մէջ` Նորվեկիա, Շուէտ, Ֆինլանտա, Ռուսիա: Կարգ մը սամիներ հիւսիսային եղջերուներ բուծանելով կը զբաղին: * * * Մօտաւորապէս 20 տարիներ առաջ Ֆինլանտայի հիւսիսը երիտասարդ սամիները չէին ուզեր եղջերուներ բուծանելով զբաղիլ: Անոնք կ՛երթային դէպի հարաւ` յուսալով ուրիշ արհեստ մը, ուրիշ կեանք մը գտնել: Այժմ շատ աւելի մեծ թիւով...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ - Կուաթեմալայի մէջ մանուկները իրենց նուէրները կը ստանան արեւմտեան Ս. Ծնունդին, մինչ չափահասները պէտք է սպասեն մինչեւ Նոր տարի` իրենց նուէրները ստանալու համար: - Գերմանացիները հնարեցին Կաղանդի կեղծ ծառերը 19-րդ դարու վերջաւորութեան. անոնք շինուած էին սագի ներկուած փետուրներով: - Շուէտի մէջ սովորութիւն է Ս. Ծնունդի գիշերը Տոնալտ Տաքի շարժուն գծապատկերներ դիտել: - Յունաստանի մէջ մարդիկ իրարու...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Արդէն Կաղանդի տօնակատարութիւնները սկսած են` իրենց հետ բերելով տուրմի եղանակը: Այս տօնական երկար շրջանին մենք բազմաթիւ առիթներ պիտի ունենանք տարբեր տեսակի տուրմեր համտեսելու: Սակայն ի՞նչ ճամբայ կը կտրէ այդտ տուրմը, մինչեւ հասնի մեր սեղաններուն վրայ: * * * Քաքաոյի ծառը Այս ծառին շնորհիւ է, որ տուրմը գոյութիւն ունի: Տուրմը կը պատրաստուի քաքաոյի ծառին պտուղներով: Քաքաոյի ծառը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  Գրեթէ 27 տարեկան Ֆլոսի չի նմանիր ուրիշ կատուներու: Ան աշխարհի տակաւին կենդանի ամէնէն տարիքոտ կատուի տիտղոսին արժանացած է: Երկար կեանք մը, որուն ընթացքին ան ունեցած է չորս տարբեր տէրեր: * * * Անոր 26 տարիները կը համապատասխանեն մարդկային 120 տարիներու: Ֆլոսի` անգլիացի կատուն, 24 նոյեմբերին կ՛արձանագրէր մրցանիշ, երբ ան հասաւ 26 տարեկան եւ 329 օր տարիքին:...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ո՞ւր կը գտնուին աշխարհի ամէնէն շատ բնակիչ ունեցող քաղաքները: Ասիոյ մէջ է, որ մենք կը գտնենք ամէնէն մեծ թիւով բնակչութիւն ունեցող քաղաքները: Առաջին հերթին կու գայ Թոքիոն, Ճափոնի ամէնէն մեծ քաղաքը: Անոր կեդրոնին մէջ կ՛ապրի մօտաւորապէս 14 միլիոն մարդ, իսկ եթէ անոր արուարձանները եւս նկատի ունենանք, ընդամէնը 37,3 միլիոն անձ կ՛ապրին այդ մէկ քաղաքին մէջ: Թոքիոյին...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ահա մէկ շաբաթէ, որ ամբողջ աշխարհը կ՛ապրի ֆութպոլի ախոյեանութեան խաղերու կշռոյթով: Ասիկա պիտի շարունակուի մինչեւ 18 դեկտեմբեր, երբ պիտի ճշդուի եւ յայտարարուի յառաջիկայ չորս տարիներուն ախոյեանի տիտղոսը կրող խումբին անունը: Չորս տարին անգամ պատահած այս համաշխարհային դէպքին միլիառաւոր անձեր կը հետեւին պատկերասփիւռին միջոցով: Սակայն ո՞վ մտայղացած է Աշխարհի ախոյեանութիւնը, եւ երբէն ի վեր անիկա կը կազմակերպուի:...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Այո՛, ըստ Միջազգային ազգերու կազմակերպութեան, 15 նոյեմբերին աշխարհի բնակչութեան թիւը հասաւ 8 միլիառի: *** Ամէն օր նոր մանուկներ կը ծնին: Նոյն ժամանակ մարդիկ միշտ աւելի երկար կ՛ապրին: Հետեւաբար զարմանալի չէ, որ նոյն բանը պատահի երկրագունդին վրայ բնակող մարդ արարածներուն թիւի մակարդակին: 1950 թուականին երկրագունդի բնակչութիւնը 2,5 միլիառ էր: 72 տարիներ ետք այս թիւը երեքով բազմապատկուած է:...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ 2022-ի ֆութպոլի աշխարհի ախոյեանութիւնը տեղի պիտի ունենայ Քաթարի մէջ, 20 նոյեմբերէն մինչեւ 18 դեկտեմբեր, 32 ազգային խումբեր պիտի մրցին տիտղոսին արժանանալու համար: *** Ամէն չորս տարին անգամ մը, աշխարհի չորս կողմերէն ֆութպոլի ազգային խումբեր իրարու դէմ կը մրցին` ստանալու համար աշխարհի ախոյեանի հեղինակաւոր տիտղոսը: Սկզբնական զտումի խաղերու փուլէ մը ետք, այս տարի 32 խումբեր ժամադրուած են...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  Անցեալ շաբաթ մենք ուղղուեցանք դէպի շատ ցուրտ շրջան մը: Այս շաբաթ մենք պիտի երթանք վայր մը, ուր շատ աւելի ցուրտ է, սառած ովկիանոսին տակ: Ծովը մարդոց շատ յարմար միջավայրի մը չէ: Անոնք չեն կրնար շնչել ջուրին տակ, ո՛չ ալ տոկալ ջուրին ճնշումին: Սակայն գիտնականներ եւ հետազօտողներ կը փափաքին հոն ապրիլ: Կ՛ուզեն ժամանակ ունենալ այդ ընդծովեայ աշխարհը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Անթարքթիքի մէջ, Կուտիէ կղզիին վրայ, Փորթ Լոքրոյի բնական նաւահանգստային շրջան մըն է, ուր ամրան ընթացքին օրական երկու նաւ կ՛այցելէ` զայն վերածելով Անթարքթիքայի ամէնէն շատ այցելուած շրջանը: Սկզբնական շրջանին Փորթ Լոքրոյ եղած է անգլիական ռազմական խարիսխ մը` Համաշխարհային Բ. պատերազմին ընթացքին: Այժմ անիկա կը գտնուի Եու. Քյ.` Անթարքթիք Հերիթըճ թրասթ կազմակերպութեան պատասխանատուութեան տակ: Այս կազմակերպութիւնը կը զբաղի...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Լէա Նամուկերուա կ՛ապրի Ուկանտայի մէջ, Ափրիկէ: Երբ ան 13 տարեկան էր, սկսած էր աղբերը հաւաքելու, ապա կերպընկալին գործածութեան դէմ պայքարելու: Յաջորդ փուլը եղաւ կլիմայի համար գործադուլը... Եւ շնորհիւ անոր` 5 տարուան ընթացքին հազարաւոր «տարեդարձի» ծառեր տնկուեցան: 13 տարեկանին արդէն Լէա հետաքրքրուած էր աշխարհի հարցերով: Ան կը կարդար, լուրեր մտիկ կ՛ընէր, հարցումներ կը հարցնէր: Իրեն համար իր...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ 4 տարիներ առաջ 13 տարեկան Անիքա Փուրի իր ընտանիքին հետ կ՛այցելէր Հնդկաստան` արձակուրդներուն ընթացքին: Տումպայի շուկային մէջ փղոսկրէ արձանիկներով եւ գոհարեղէններով լեցուն կրպակներուն ցուցափեղկերը կը ցնցեն զինք: Այս նիւթը փիղերուն ժանիքներէն կու գայ: Անոր վաճառքը արգիլուած է տարիներէ ի վեր: Սակայն որսագողերը չեն անհետացած եւ փիղերը տակաւին մեծ վտանգի մէջ կը գտնուին: Միացեալ Նահանգներ վերադարձին Անիքա...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ  Հոկտեմբեր 11-ը Աղջիկներու իրաւունքներուն միջազգային օրն է: Սակայն դժբախտաբար տակաւին մինչեւ այսօր կան բազմաթիւ շրջաններ, ուր յաճախ աղջիկները չունին այն նոյն իրաւունքները, ինչ որ` տղաքը: 1959-ին Միացեալ ազգերու կազմակերպութիւնը որդեգրեց Մանուկներու իրաւունքներու հռչակագիրը, որ կը ճանչնայ մանուկներու յատկապէս ուսում ստանալու իրաւունքը, ինչպէս նաեւ իրաւունքը` խաղալու, լաւ միջավայր մը ունենալու եւ առողջապահական խնամքներու: Իսկ Աղջիկներու միջազգային օրը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Երբ մենք կը քալենք քաղաքին խճողուած փողոցներուն մէջ, երբեմն մեզի համար դժուար կ՛ըլլայ մայթերէն քալելը, կամ փողոցը անցնիլը` սփռուած ապրանքներուն, կամ երթեւեկը դանդաղեցնող ինքնաշարժներուն պատճառով: Սակայն գիտէի՞ր, թէ այս առօրեայ կեանքը շատ աւելի խրթին է Թայլանտի մայրաքաղաք Պանքոքի մօտ Սամութ Սոնկքրամի նշանաւոր շուկային մէջ... որուն մէջէն կ՛անցնի շոգեկառքի գիծը: *** Շուկան տարածուած է 500 մեթր երկայնքի...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Երկրագունդին հիւսիսային կիսագունդին մէջ,  իւրաքանչիւր եղանակ կը տեւէ 3 ամիս. աշունը սկսաւ... 23 սեպտեմբերին: Ո՛չ, աշունը միշտ 21 սեպտեմբերին չի սկսիր: Աշունը կը սկսի գիշերահաւասարի օրը, երբ ցերեկը եւ գիշերը նոյն տեւողութիւնը կ՛ունենան, որովհետեւ այդ օրը արեւը կ՛անցնի հասարակածի զենիթի կէտէն: Աշնանային գիշերահաւասարի օրը ընդհանրապէս տեղի կ՛ունենայ 21-24 սեպտեմբերի միջեւ: Այդ օրն է, որ եղանակը կը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ամէն օր մենք միշտ աւելի ուժանիւթի պէտք ունինք  աշխատցնելու համար` գործարանները, ինքնաշարժները, հեռաձայնները, կամ լուսաւորութիւն ունենալու: Այժմ ուժանիւթը շատ աւելի կը սղի: Յաճախ ան նաեւ ապականում կը յառաջացնէ: Հետեւաբար, ինչպէ՞ս պահպանել մոլորակը: *** Ուժանիւթն է, որ կ՛աշխատցնէ մեր շուրջը գտնուող բոլոր մեքենաները, ինքնաշարժները, ջեռուցումը, կամ վիտէօ-խաղերու մեքենան: Տարուէ տարի աշխարհի բնակչութիւնը միշտ աւելի ուժանիւթ կը սպառէ:...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Այսօր քիչ մը ելլենք մեր ապրած միջավայրէն` այցելելու համար արտասովոր վայրեր: Մենք վարժուած ենք նոյն կառոյցը ունեցող շէնքերով ծածկուած մեր քաղաքներուն, սակայն գիտէի՞ր, որ մարդիկ սկսած են փնտռել լուծումներ` յարգելով բնական միջավայրը, նուազ մսխել բնութեան հարստութիւնները: Ծանօթանանք չորս տարբեր հաւաքականութիւններու, որոնք կը փորձեն իրենց մասնակցութիւնը բերել մոլորակի պահպանման ճիգերուն: - «Թայնի հաուս», փոքրիկ տունը Անիկա շատ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ճափոնի մէջ բազմաթիւ սրճարաններ կեղծ ուտելիքներ եւ ճաշեր կը դնեն իրենց ցուցափեղկերուն մէջ` իրենց ճաշացուցակը ներկայացնելու համար: Անոնց մօտ կը նշուի նաեւ գինը: Այս ցուցադրութեան նպատակն է յաճախորդներուն ուշադրութիւնը գրաւել, յատկապէս` օտար զբօսաշրջիկներուն, որոնք ճափոներէն կարդալ չեն գիտեր: Այս սովորութիւնը սկսած էր 1930-ական թուականներուն, երբ տակաւին շատ նկարներ չէին առներ: Յատուկ գործարաններ Ճաշարանները իրենց կեղծ ուտելիքները...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ամէն տարի Ճափոնի հիւսիսը, Ինաքատաթէ գիւղին մէջ տեղի կ՛ունենայ արտասովոր եւ ստեղծագործ արարողութիւն մը: 7000 բնակիչ ունեցող այս փոքրիկ շրջանը կրցած է համաշխարհային ծանօթութիւն ձեռք բերել շատ յատուկ պատճառով մը: Այս հռչակին պատճառը թամպօ անուանուած արուեստն է, այսինքն` բրինձի դաշտերուն տալ արուեստի գործերու կերպարանք: Այս փառատօնը տեղի կ՛ունենայ ամէն տարի: Այս տարի փառատօնը ուզած է պատուել...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ամէն տարի, ամրան հետ կը վերադառնան անկոչ հիւրեր` մժեղները: Անոնց «պզզզ»-ոցը կը նեղացնէ, խայթոցը քերուըտուք կը յառաջացնէ, եւ անոնք կրնան նոյնիսկ մեզի հիւանդութիւններ փոխանցել: Սակայն մեզի անհանգստութիւն պատճառելու կողքին, ինչի՞ կրնան ծառայել մժեղները: Անշուշտ առանց մժեղներու կեանք մը երջանիկ պիտի ըլլար մեզի համար: Ո՛չ մէկ «պզզոց», ո՛չ մէկ խայթոց եւ յատկապէս` մժեղներու խայթոցներուն պատճառով յառաջացած վտանգաւոր...