Մանկապատանեկան

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Նկարազարդ թղթակցութեան առաջին օրինակը տօնեց իր 5 դարերը: Այս առաջին գծանկարներով օժտուած թղթակցութիւնը լոյս տեսաւ 24 փետրուար 1525-ին: Ան կը գրէր Իտալիոյ հիւսիսը` Փաւիի շրջանին մէջ տեղի ունեցող պատերազմին մասին: * * * Կրնաք նկարը գտնել հետաքրքրական, զարմանալի, ազդեցիկ... Սակայն ան պարզ պատերազմը ներկայացնող պատկեր մը չէ: Ան առաջին «նկարազարդ» թղթակցութիւնն է, այսինքն պատկերը գծուած է տեղւոյն...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Այս հսկայ սառցալեռը ունի 3500 քառ. քմ մեծութիւն: Անոր ընդհանուր բարձրութիւնը կը հասնի 400 մեթրի` Էյֆէլ աշտարակէն աւելի բարձր, սակայն անոր միայն 40 մեթրը (13 յարկանի շէնքի մը բարձրութեան) տեսանելի է ջուրին մակերեսին: Ա23 սառցալեռը Անթարքթիքէն (Հարաւային բեւեռ) բաժնուեցաւ 1986 թուականին: Նոյն ատեն ուրիշ մեծ սառցալեռներ բաժնուեցան նաեւ, սակայն անոնք ծփացին, հեռացան եւ վերջապէս հալեցան: Մինչ Ա23...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Սկիզբի օրերէն արդէն մարդիկ կը գրեն` պատմութիւններ, նամակներ, գիրքեր... Սակայն համակարգիչներուն եւ բջիջային հեռաձայններուն յայտնութենէն ետք, մարդիկ գրիչով նուազ կը գրեն: Ուրեմն, ինչի՞ կը ծառայէ գրելը: * * * Գրելը միշտ դիւրին վարժութիւն մը չէ, եւ մենք կրնանք հարց տալ: Եթէ ասիկա այդքան ճիգի արժանի՞ է... Այո՛: Գրելը օգտակար եւ կարեւոր է բազմաթիւ պատճառներով: Նախ եւ առաջ`...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Այո՛: Բոլոր անոնք, որոնք կը սիրեն Նոր տարին եւ Կաղանդի մթնոլորտը, կրնան ուղղուիլ դէպի Չինաստան եւ Ասիոյ մէջ ուրիշ երկիրներ, ուր այս տարի Նոր տարին սկսաւ չորեքշաբթի, 29 յունուարին: * * * Սակայն ինչո՞ւ այս տարբերութիւնը գոյութիւն ունի: Պարզապէս որովհետեւ Չինաստանի եւ մօտակայ կարգ մը երկիրներու մէջ ժողովուրդը կը հետեւի մեր օրացոյցէն տարբեր օրացոյցի մը` լուսնային օրացոյցին:...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Միացեալ Նահանգներու մէջ, 2011 թուականէն ի վեր, ամէն ձմեռ կարելի է այցելել սառոյցէ պալատներ` տարբեր նահանգներու մէջ: Սակայն եթէ կը փափաքիս այս պալատները այցելել, պէտք է աճապարես, որովհետեւ անոնք գոյութիւն պիտի ունենան, բնականաբար, մինչեւ գարուն միայն: *** Այս «Այս քասըլ»-ները կարելի է այցելել ամէն ձմեռ, 14 տարիներէ ի վեր: 2011 թուականին օր մը հայր մը իր տան...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Դեկտեմբեր ամսուան Կուաթեմալայի (Կեդրոնական Ամերիկա) հսկայական թռուցիկներու շինութիւնը անցաւ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի մշակութային ոչ նիւթական հայրենական ժառանգութեան ցանկին մէջ: Այս ցանկին մաս  կը կազմեն աշխարհին մէջ գոյութիւն ունեցող իւրայատուկ աւանդութիւններ, ինչպէս, օրինակի համար, մարզաձեւ մը, տօն մը, ուտելիք մը (ինչպէս` մեր հայկական լաւաշ հացը: Այս քայլին նպատակն է տարբեր երկիրներու այս «գանձերը» արժեւորել եւ զանոնք պահպանել: * * *...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Շատ մը փոքրիկներ իրենց նուէրներու ցանկին վրայ կը դնեն «փըլիւշ» արջուկ մը: Ժամանակին մարդոց մօտ մեծ վախ յառաջացնող այս անասունը մեր արդի աշխարհին մէջ դարձած է փոքրիկներու սենեակներուն մէջ ապրող ազնիւ խաղընկեր մը: Մինչ խաղալիքներուն մեծ մասը, ինչպէս` պուպրիկները, ձայն հանող մանուկներու խաղալիքները արդէն գոյութիւն ունէին շատ հին ժամանակներէն, փըլիւշէ արջուկը աւելի արդի խաղալիք մըն է: *...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Նոր տարին կրնայ ըլլալ մեր նախասիրած տարեկան ժամադրութիւններէն մէկը: Իսկ եթէ դուն այդ անձերուն մաս կը կազմես, գիտէի՞ր, որ առիթը ունիս Նոր տարին տօնելու գրեթէ ամբողջ տարուան ընթացքին: Գրեթէ ամբողջ աշխարհին մէջ, Նոր տարին կը տօնուի եւ կը սկսի յունուար մէկին: Սակայն գիտէի՞ր, որ սկիզբը անիկա կը տօնուէր մարտ 25-ին: 1582-ին է, որ քրիստոնէական նոր օրացոյցը զայն...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Դեկտեմբեր ամսուն սկիզբէն արդէն, տուներուն,  խանութներուն մէջ, հրապարակներու վրայ Կաղանդի ծառերը զարդարանքներով կը ծածկուին եւ լոյսերով կը փայլփլին: Սակայն ուրկէ՞ կու գայ այս սովորութիւնը: Բազմաթիւ երկիրներ իրենք զիրենք այս սովորութիւնը հեղինակը կը սեպեն: Ինչպէս, օրինակի համար, Լաթուիոյ մայրաքաղաք Ռիկայի մէջ կարելի է տեսնել հրապարակին վրայ հաստատուած տախտակի մը վրայ գրութիւն մը, որ կը հաստատէ, թէ հոն դրուած...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ճիշդ է, որ Լիբանանի մէջ մենք ձմրան առաջին օրը տակաւին կը վայելենք աշնան մեղմ օդը, սակայն սկզբունքով այսօր` 21 դեկտեմբերին, ձմրան եղանակը պաշտօնապէս կը սկսի, հիւսիսային կիսագունդին մէջ: Մինչ հարաւային կիսագունդին մէջ ամառն է, որ պաշտօնապէս պիտի սկսի: Այսօր մենք պիտի ապրինք տարուան ամէնէն կարճ ցերեկը եւ ամէնէն երկար գիշերը, մինչ հարաւային կիսագունդին մէջ 21 դեկտեմբերը պիտի...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Այս վերջին շաբաթներուն մենք կրցանք հետեւիլ պանանի մը անհաւատալի արկածախնդրութիւններուն: Քանի մը շաբաթներ առաջ այս պտուղը 6 միլիոն տոլարի ծախուեցաւ Միացեալ Նահանգներու մէջ: Սակայն ինչո՞ւ... Պարզ շուկային վրայ նման պանան մը կրնայ արժել քանի մը սենթ: Սակայն երբ այս պանանը կը գտնուի արուեստի ցուցասրահի մը մէջ, ան կը դառնայ արուեստի գործ, եւ անոր արժէքը կրնայ աներեւակայելիօրէն բարձրանալ:...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ամերիկայի ամէնէն հիւսիսը գտնուող Ալասքայի մէջ Ութկիաքվիք քաղաքը այս տարուան իր վերջին արեւմարը ապրեցաւ 19 նոյեմբեր 2024-ին: Անոնք այլեւս արեւը պիտի չտեսնեն մինչեւ 23 յունուար 2025. այսինքն` անընդհատ 65 օր, կամ` 1560 ժամ մթութիւն: Այս երեւոյթը կը պատահի ամէն տարի: Արքթիքի շրջագիծէն վերը գտնուող շրջանները ամէն տարի պիտի ապրին այն օրը, երբ արեւը մար պիտի մտնէ ամբողջ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ձմեռը արդէն շատ մօտ է, եւ օդը ցրտած է: Սակայն ո՞ւր են այն մժեղները, որոնք ամբողջ ամառը մեզ խայթեցին, ո՞ւր կորսուած են ոզնիները, միջատները... Երբ ցուրտ եղանակը կը հասնի, անասունները բազմաթիւ մարտահրաւէրներու առջեւ կը գտնուին. ջերմաստիճանը կ՛իջնէ, ուտելիքն ու լոյսը կը նուազին... Ի՞նչ կրնան ընել անասունները ձմրան եւ ցուրտին դէմ: * * * Գաղթ Կարգ մը անասուններու...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ 18 տարիներ բոլորած Նիմա Ռենժի շերփա առաջնորդը իրագործած է մեծ սխրանք մը, զոր քիչեր կրնան երեւակայել: Ան դարձած է ամէնէն փոքր տարիքով անձը` մօտաւորապէս 50 հոգիներէ կազմուած խումբի մը մէջ, որ կրցած է մագլցիլ աշխարհի ամէնէն բարձր 14 գագաթները: Այս բոլոր գագաթներուն  բարձրութիւնը 8 հազար մեթրի կը հասնի: Այս գագաթները կը գտնուին Ասիոյ Հիմալայեան եւ Քարաքոտամ լեռնաշղթաներուն...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մեր երկրագունդի կլիմային ընդհանուր ջերմաստիճանին բարձրանալը մեծ մտահոգութիւններ կը յառաջացնէ: Բոլորին համար յստակ է, որ այս երեւոյթը կրնայ ծանր հետեւանքներ ունենալ երկրագունդին կեանքին եւ մարդկութեան կեանքին վրայ: Այս հարցին վերաբերեալ բազմաթիւ հետազօտութիւններ կը կատարուին: Գիտնականներ կ՛ուսումնասիրեն այն միջոցները, որոնք հիմնուած են գիտական եւ ստուգուող տուեալներու վրայ: *** Կարգ մը գիտնականներու համար ջերմաստիճանի բարձրացման դէմ պայքարելու համար միակ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Փերուի հարաւը գտնուող Նազքա անապատին մէջ գոյութիւն ունին «գծագրութիւններ», որոնք տեսանելի են միայն երկինքէն դիտուած: Նազքայի գծագրութիւնները հետքերն են Փարաքա եւ Նազքա ժողովուրդներուն, որոնք այդ անապատին մէջ ապրած են եւ մէկը միւսէն ետք, ՔԱ 800 թուականէն մինչեւ ՔԵ 300 թուական: * * * Անապատի դաշտերուն կամ բլուրներուն վրայ գծագրութիւնները կազմուած են գետնին վրայ յառաջացուած գիծերէ, որոնք տարբեր...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Աշնան թռչունները կը պատրաստուին հազարաւոր քիլոմեթրեր կտրելու: Ծիծեռնակները, արագիլները, տորդիկները: գագունները գաթող թռչուններ են: Սակայն ինչո՞ւ անոնք կը գաղթեն: * * * Կարծէք` անոնք հազարաւոր քիլոմեթրեր կը կտրեն արեւուն տաք ճառագայթններուն տակ արձակուրդներ անցնելու համար... Սակայն իրականութեան մէջ ցուրտը չէ, որ թռչունները կը մղէ ճամբայ ելլելու. անոնց փետուրները անոնց կարելիութիւնը կու տան ցուրտին տոկալու: Անոնք կը փախչին...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ - Մայրաքաղաքը այն քաղաքն է, ուր հաստատուած են երկիրը կառավարող հաստատութիւնները: Հոն է, որ կը գտնուին երկրին գլխաւոր գերատեսչութիւնները: Ինչպէս, օրինակի համար, Միացեալ Նահանգներու նախագահին գրասենեակը կը գտնուի Սպիտակ տան մէջ, երկրին մայրաքաղաք` Ուաշինկթընի մէջ: - Յաճախ մայրաքաղաքը երկրին ամէնէն մեծաթիւ բնակչութիւն ունեցող քաղաքն է: Երկրին գլխաւոր գործունէութիւնները հոն կը տարուին, մեծ վաճառատուները, մարզադաշտերը, թատերասրահները, դպրոցները, հաստատութիւնները......

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Հաւանաբար քու առաջին պատասխանդ պիտի ըլլայ` «անգլերէնը»: Սակայն այժմ աշխարհի վրայ ամէնէն շատ խօսուած լեզուն չինարէնն է: Ասիկա բնական է, չիներուն թիւը շա՜տ շա՛տ է... աւելի քան` մէկ միլիառ բնակիչ: Այսինքն աշխարհի վրայ 7 բնակիչէն մէկը չին է: Սակայն ինչո՞ւ մարդիկ յաճախ կ՛ըսեն, որ անգլերէնը աշխարհի ամէնէն շատ խօսուած լեզուն է: Պարզապէս որովհետեւ անգլերէնը աշխարհի մէջ ամէնէն...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ահա արդէն երկու շաբաթ է, որ երկրագունդին հիւսիսային կիսագունդին մէջ ամառը պաշտօնապէս վերջացաւ, մինչ հարաւային կիսագունդին մէջ արդէն գարուն է: Կիրակի, 22 սեպտեմբերին, գիշերահաւասարի օրը, մենք մտանք աշնանային եղանակ, որ պիտի տեւէ 3 ամիս: Օդը պիտի սկսի աւելի ցրտել, եւ արեւը աւելի շուտ մար պիտի մտնէ: Աշնան բնութիւնը կը փոխուի: Գաղթող թռչունները սկսան իրենց երկար ճամբորդութիւնները...