Մանկապատանեկան

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ասիոյ մէջ գտնուող Պանկլատէշ երկիրը ամէն տարի զոհ կը դառնայ տեղատարափ անձրեւներուն: Կարգ մը գիւղերու մէջ մանուկները դպրոց չեն կրնար երթալ, հետեւաբար դպրոցը անոնց քով կու գայ: Ամէն տարի վիճակը կը ծանրանայ Պանկլատէշի մէջ: Մեծ քանակութեամբ եկող տեղատարափ անձրեւները կ՛ողողեն Պանկլատէշէն ընդարձակ տարածքներ: Երկրէն մեծ բաժին մը ամբողջովին կը մնայ ջուրին տակ: Մեկուսացած գիւղերէ դուրս ելլելու...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ինչպէս տեսանք նախորդ շաբթուան սիւնակին մէջ, մանկաները միայն փոքրիկներու ուղղուած չեն: Անոնք յաճախ կը դասաւորուին ըստ տարիքի, եւ` նայած, թէ անոնք աղջի՞կ ընթերցողներու, թէ մանչ ընթերցողներու ուղղուած են: - Քիմոտոները տասը տարեկանէն փոքր ընթերցողներու համար են: Անոնց նպատակն է զբաղեցնել մանուկները իրենց տարիքին համապատասխան կերպարներու պատմութիւններուն ընդմէջէն: «Չին» շատ հաճելի կատու մըն է: Ան յատկապէս մանուկներուն...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Նախ եւ առաջ ճափոներէն մանկա բառը կը նշանակէ «զբաղեցնող գծագրութիւն»: Մանկաները Ճափոնի յատուկ երիզագծագրութիւններն են: Հոն ամէն մարդ կը կարդայ մանկաներ` մանուկները, պատանիները, ծնողները եւ նոյնիսկ տարեցները: Անոնք ամբողջովին մաս կը կազմեն ամէնօրեայ կեանքին: Փողոցներու վրայ գոյութիւն ունին մեքենաներ` մանկաներ գծելու համար, ծանուցումի պաստառներ... մենք զանոնք կը գտնենք պատկերասփիւռին վրայ, եւ երբեմն նոյնիսկ` դպրոցին մէջ, ուր...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մենք բոլորս նոյն լեզուն չենք խօսիր... Սակայն ինչո՞ւ, ուրկէ՞ կու գան լեզուները, եւ ինչո՞ւ անոնք շատ կարեւոր են: Մասնագէտներուն համար շատ դժուար է գիտնալ, թէ մարդիկ ե՛րբ սկսած են խօսելու: Սակայն նախապատմական մարդոց մնացորդները ուսումնասիրելով` անոնք կրցան գաղափար մը կազմել: Սկզբունքով կ՛ենթադրուի, որ մարդկային լեզուն երեւցած է մօտաւորապէս երեք հարիւր հազարէն հարիւր յիսուն հազար տարի առաջ:...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Դ - Առանց Դպրոցի Դպրոցը Կարգ մը աղքատ երկիրներու մէջ դպրոց գացող մանուկները... դպրոց չունին: Օրինակի համար, Փաքիստանի մէջ կարգ մը աշակերտներ դասերու կը հետեւին հանրային պարտէզի մը մէջ. անոնք հոն է, որ կ՛աշխատին ամբողջ օրը, որովհետեւ կառոյցներ չկան զիրենք ընդունելու համար: Պանկլատէշի մէջ, երբ քանի մը օր տեւող եւ ողողումներ պատճառող սաստիկ անձրեւներու եղանակը կու...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Նայած, թէ մենք մեր մոլորակին, որ շրջանին մէջ կ՛ապրինք, մեր ապրելակերպը կրնայ շատ տարբերիլ: Այս ձեւով, մենք այսօր պիտի այցելենք աշխարհին շուրջ տարբեր դպրոցներ: ա.- Առանց ուսուցիչի դպրոցներ Հոլանտայի մէջ կարելի է տեսնել կարգ մը իւրայատուկ դպրոցներ: Հոն աշակերտները, որոնք 4-12 տարեկան են, ո՛չ ուսուցիչ, ո՛չ ալ ուսուցչուհի ունին: Անոնց փոխարէն` ունին... Այ-փատ մը: Ասոր կողքին,...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մենք վիտէօ-խաղեր կը խաղանք իբրեւ ժամանց, հաճելի ժամանակ անցընելու համար... Սակայն ամէն խաղցող այս նոյն պարագային մէջ չի գտնուիր: Կան «բախտաւորներ», որոնք աշխարհի չորս կողմերը խաղը վերածած են արհեստի: Այո՛, կան արհեստավարժ վիտէօ-խաղցողներ, այսինքն անոնք այս խաղը դարձուցած են իրենց արհեստը եւ անոր միջոցով է, որ դրամ կը շահին: Ինչպէս որ գոյութիւն ունին դեղագործներ, ուսուցիչներ, աշխատաւորներ......

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Խճանկարը շատ սիրուած զարդարանք մըն էր հին քաղաքակրթութիւններուն համար: Սակայն ան մինչեւ այսօր ունի իր հետեւորդները: Ահա կարճ պատմութիւն մը, այս հին արուեստին մասին: Վեց հազար տարիներ առաջ Միջագետքի մէջ Մեզի ծանօթ առաջին խճանկարները վեց հարիւր տարուան են, անոնք գտնուած են Ուրուքի մէջ, Միջագետք (ներկայի Իրաք): Այդ շրջանին մէջ բնակող շումմերները կը գործածէին խիճեր, սակայն նաեւ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Այս ամառ մենք շատ լսեցինք եւ կարդացինք ծովերու ջուրերու ապականումին մասին: Այս ապականումին առաջին պատասխանատուն մարդ արարածն է: Բարեբախտաբար մեծ ճիգերը կը թափուին լուծումներ գտնելու եւ ովկիանոսները մաքրելու համար: Այս աշխատանքներուն կողքին, ովկիանոսերն ալ իրենց մասնակցութիւնը կը բերեն այս պայքարին: Գիտէի՞ր, որ ովկիանոսներուն բոյսերը աւելի բնածխական կազ «կը շնչեն», քան` Ամազոնեան անտառը: Ովկիանոսներուն խոտերը գոյութիւն ունին...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Առանց Աղբի Վերադարձողը Պիտի Պատժուի Էվերեսթը աշխարհի ամէնէն բարձր գագաթն է: Ան կը գտնուի Հիմալայիան լեռնաշղթային վրայ, Ասիոյ Նեփալի եւ Չինաստանի միջեւ: Ան մեր մոլորակին ամէնէն սքանչելի վայրերէն մէկն է: Սակայն, դժբախտաբար, ժամանակին ընթացքին ան դարձած է նաեւ աշխարհի ամէնէն բարձր աղբանոցը: Արդ, ամէն տարի գագաթը մագլցողները իրենց ետեւը կը ձգեն թոներով աղբ, վրաններ, մագլցելու անպէտք...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ջուրը մեր մոլորակին ամէնէն յարգի գանձերէն մէկն է: Անոր ներկայութիւնը երբեմն մեզի շատ բնական կը թուի, սակայն կարգ մը երկիրներու մէջ անոր ներկայութիւնը հազուադէպ է: Կիներ, մանուկներ, դոյլերը գլուխնուն վրայ, քիլոմեթրեր կը կտրեն կիզիչ արեւուն տակ` հեռուներէն բերելու ոչ շատ մաքուր քանի մը լիթր ջուր: *** Այս ձեւով, երեք տարիներէ ի վեր, Հարաւային Ափրիկէ շատ գէշ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ 13 տարեկան Փապլոն կ՛ապրի իր ընտանիքին հետ, Քոլոմպիոյ մայրաքաղաք Պոկոթայի մէջ: Ան շատ կը սիրէ բարձրանալ լեռները եւ քալել: Սակայն ամէն դուրս ելլելուն, ան կը նշմարէ, որ լեռներուն ծառերը կը պակսին: 2016-ին 180 հազար հեկտար անտառ արդէն անհետացած էր, այսինքն` ժամական մօտաւորապէս 20 հեկտար: Փապլոյին համար այս վիճակը ահաւոր էր: 2018-ի յունուարին, 25 երիտասարդներու եւ կազմակերպութեան...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Շարունակենք մեր ամառնային պտոյտը` այս անգամ այցելելով աշխարհին շուրջ գտնուող տարբեր խաղավայրեր: Ցանցերով խաղավայրը Այս խաղավայրը հիւսուած է մեծ գուրգուրանքով եւ սիրով` զոյգի մը կողմէ: Կին մը եւ իր ամուսինը թոներով թել գործածած են հիւսելու եւ քրոշէ ընելու  այս գունաւոր մագլցելու ցանցերը, որոնց մենք կրնանք հանդիպիլ Ճափոնի, Սինկափուրի, Չինաստանի եւ Սպանիոյ մէջ: Ծռած շոգեկառքը Մանուկները շատ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մեր երկրագունդը սքանչելի տեսարաններով շատ հարուստ է: Ըլլան անոնք բնական, թէ մարդուն կողմէ շինուած, բոլորն ալ նոյնքան հիացում կը յառաջացնեն մեր մէջ: Հետեւաբար օգտուինք մեր արձակուրդներէն, այցելենք ու ծանօթանանք նոր վայրերու: - Ճեներալ Քարրերա լիճը` Փաթակոնիա, Չիլի Փիրուզագոյն ջուրերուն վրայ կարծէք կը ծփան շքեղ մարմարեայ անցքեր, քարայրներ եւ սիւներ, որոնք քանդակուած են 6200 տարիներէ ի վեր`...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Կատակներ ընելու եւ խնդացնելու բազմաթիւ ձեւեր կան. բառախաղերը, ծամածռութիւնները, անիմաստ կատակները, սովորութիւններու կամ շատ լուրջ հարցերու վրայ խնդալը... Սակայն բոլոր ժողովուրդները նոյն տեսակի կատակներուն պատճառով չեն խնդար: Գիտէի՞ք, որ խնդալը անկառավարելի է: Նոյն ատեն անիկա բան մըն է, որ մարդիկ գիտեն ընել իրենց ծնունդէն: Խնդուքը միշտ կարելիութիւնը կու տայ արտայայտելու մեր ուրախութիւնը, եւ երբ մենք կը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ֆրիքսոն կ՛ապրի Էքուատորի մէջ, Հարաւային Ամերիկա, աշխարհի ամէնէն բարձր հրաբուխներէն մէկուն` Չիմպորազոյին վրայ: Ան շրջանին շատ ծանօթ է: Ֆրիքսոն իր ցեղախումբին Փուրուհաներուն հետ, կ՛ապրի 3200 մեթր բարձրութեան վրայ, մարած հրաբուխին լանջին գիւղի մը մէջ: Այդ հրաբուխը անոնք կ՛անուանեն «Պապ Չիմպորազօ», եւ իրենց համար անիկա աստուածի մը նման է: Անոնց առօրեայ կեանքը անկէ կախեալ է: Առաւօտուն 9...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Քենիոյ մէջ աղջիկներուն համար ֆութպոլը պարզ ժամանց մը չէ, ոչ ալ պարզապէս մարզաձեւ մը: Այլ անոնց համար անիկա իրենց իրաւունքները պաշտպանելու միջոց մը կը հանդիսանայ: Իւրաքանչիւր ոտքի հարուածով անոնք իրենց ապագան կը փոխեն: Աշխարհի մէջ գոյութիւն ունին 10 անգամ աւելի ֆութպոլ խաղցող մարզիկ մանչեր, քան աղջիկ խաղցողներ: Քենիոյ մէջ ֆութպոլը մանչերու խաղ մըն է. հոն աղջիկները...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Արդի ֆութպոլը ծնած է Անգլիոյ մէջ, 19-րդ դարուն: Սակայն այդ ժամանակէն շատ առաջ միշտ մարդիկ սովորութիւնը ունեցած են գնդակով խաղալու: *** Հին ժամանակներուն հռոմէացի զինուորները կը խաղային արփասթում կոչուած խաղ մը: Այս խմբային խաղը կը խաղցուէր աւազոտ գետնի մը վրայ, աւազով լեցուած կաշիէ գնդակով մը: *** Միջնադարեան Եւրոպայի մէջ սուլն էր, որ կը խաղցուէր երկու գիւղերու...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Հաւանաբար դուն չես անդրադարձած. սակայն դուն արդէն արուեստագէտ կը համարուիս ոեւէ մէկու նման. դուն արդէն թուղթի կտոր մը ծալած ես օդանաւ մը կամ նաւ մը շինելու համար: Մենք յաճախ ասիկա կ՛ընենք մեր ժամանակը անցընելու եւ զբաղելու համար: Սակայն գիտէի՞ր,  որ թուղթերը ծալելու այս յատուկ ձեւը ծանօթ արուեստի ձեւ մըն է` օրիկամի: Շատ հին ժամանակներէ Օրիկամին կարելի...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ 8 եւ 5 տարեկան երկու սկովտիացի եղբայրներ ուզած են մեծ արկածախնդրութիւն մը ապրեցնել իրենց ծովահէնի «փլէյմոպիլ» խաղալիք նաւուն` աշխարհի շուրջ ճամբորդութիւն մը: Օլի եւ Հերի Ֆըրկըսընները ուզած են, որ իրենց խաղալիքը ճամբորդէ աշխարհին չորս կողմերը: Սկիզբը անոնք կ՛ուզէին պարզապէս շիշ մը նետել ծով: Արկածախնդրութիւնը աւելի հետաքրքրական դարձնելու համար անոնք նախընտրած են ջուր իջեցնել իրենց ծովահէնի «փլէյմոպիլ»...