50 Տարի Առաջ

Դէպի Աղբիւրը Լոյսին Մօտ չորս տասնեակ տարիներ են անցեր այն օրերէն, երբ Շահնուր կը գրէր, թէ կիրակնօրեայ խմբագրականները միշտ նուիրուած են սերունդի փրկութեան: Երկար տարիներու բոլոր կիրակիները անցան գացին, նահանջը աւելի խորացաւ, երգը լռեց ու սերունդը դեռ չէ փրկուած, հակառակ բոլոր խմբագրականներուն` կիրակիներու եւ միւս օրերու: Սերունդը` ապրիլեան, որ եկաւ ու ցրուեցաւ ի սփիւռս աշխարհի, ուզեց փոխանցել հուրը հայրենեաց սա միւս սերունդին, մե՛ր սերունդին, որ Արարատը չէ տեսած, եւ զայն փրկել ուրիշ ջարդէ մը, այս անգամ` սպիտակ որակուած: Ու բոլոր Ամերիկաներէն մինչեւ Եւրոպա, մինչեւ Պարսկաստան, խմբագրականներու նիւթ դարձուց «օտար, այլ հիւրընկալ» ափերու վրայ ծաղկած երիտասարդութիւն մը` առանց որեւէ ձեւով փորձելու...

Ակնարկ Հա՛յ Ժողովուրդ, Մա՜յր Ժողովուրդ Ուրբաթ օր ու ուրբաթ գիշեր, շաբաթ օր ու շաբաթ գիշեր ու ամբողջ կիրակին Ղարաբաղի հայութեան կոչը կարդացած մարդը մոռցաւ իր գործը եւ մոռցաւ քունը, մոռցաւ իր կիրակնօրեայ հանգիստը ու ապրեցաւ մեր դարաւոր հայրենիքի յիշեալ կէտին վրայ կատարուող ողբերգութեանց մղձաւանջային անդրադարձները: Ղարաբաղի հայութեան սրտակեղեք այդ կոչին ընթերցումով հին սերունդը եւ հին թերթերը թերթատելու հնարաւորութիւն ունեցող բոլո՛ր երիտասարդները անդրադարձան հարկաւ թրքական բռնակալութեան օրօք հայկական գաւառներէն ղրկուած յար եւ նման տեսարաններ պարզող թղթակցութիւններուն, յիշեցին թալանի, պղծութեան, ոճիրներու ա՛յն տարեգրութիւնը, որ տասնամեակներ շարունակ մեր մամուլին մէջ վէրքի մը պէս մխաց` փոթորկելով մեր արիւնը: Հին վէրքերն ու հին անտարբերութիւնները դիւրին...

Խմբագրական  Փրկարար Ձայնը Իր պարզութեան մէջ յուզիչ, սրտաթունդ շեշտ մը կար Ղարաբաղի հայութեան կոչին մէջ. աղեկտուր ճիչ մը, յուսահատութեան մատնուած ժողովուրդի մը սրտակեղեք խօսքը, որ կ՛ուղղուէր հանուր հայութեան,  հայրենիքի թէ արտերկրի: Կարելի չէ կարդալ եւ չյուզուիլ: Կարելի չէ թափանցել ողբերգութեան եւ չընդվզիլ: Չընդվզիլ անարդար կարգերուն դէմ, չընդվզիլ ճակատագրին դէմ, մարդոց ու հաստատութիւններու դէմ: Քսաներորդ դար ու` մարդկային ազատութիւններ: Խորհրդային Միութիւն եւ` ժողովուրդներու բարեկամութեան շողշողուն տիտղոս: Ու Ղարաբաղ` թանձրացեալ անարդարութիւն: Ու տակաւին` ճենկիզխանեան հալածանք, թաթարական մոլուցք: Վերջապէս` քար անտարբերութիւն: Այսքանը շա՛տ է: Ժողովուրդի մը համար մանաւանդ, որ սեւ օրեր շա՛տ տեսաւ, ողբերգութիւններ շա՛տ ապրեցաւ, տոկա՜ց, տոկա՛ց` արդարութեան տենչանքով, ազատութեան կարօտով: Ու...

Ղարաբաղի Հայութեան Մեծ Ողբերգութիւնը  «Ղարաբաղի Հայութիւնը Սպասում Է Քո Փրկարար Ձայնին, Հայ Ժողովուրդ, Մայր Ժողովո՛ւրդ» Սրտի ճմլումով կը հրատարակենք հետեւեալ կոչ-նամակը, զոր ստորագրած է Ղարաբաղի որբացած հայութիւնը, որ անձկութեամբ կը սպասէ իր ազատագրութեան: Լեզուն կը պահենք նոյնութեամբ: Հայաստանի Ժողովուրդին, Կառավարութեան, Կուսակցութեան Կենտկոմին Եւ Հասարակական Կազմակերպութիւններին  Թանկագի՛ն Հայրենակիցներ, Այս նամակով ձեզ դիմում է Ղարաբաղի աղէտեալ ժողովուրդը, որի վիճակը այժմ աւելի ծանր է, քան երբեւիցէ եղել է խանական բռնակալների ու մուսաւաթականների ժամանակ: Մեզանից ոչ ոք տնից ելնելիս վստահ չէ, որ երեկոյեան տուն կը վերադառնայ: Անարգւում է մեր պատիւը, բռնադատւում են մեր իրաւունքներն ու արժանապատուութիւնը: Ոչ ոք չի լսում մեր բողոքի ձայնը, ոչ...

Գրական Առօրեայ  Ոչ Միայն Հացիւ... Հոս-հոն կրկնուող տխուր ու տխրեցնող  բարքերուն կողքին, զայրոյթ յառաջացնող լճացումներուն քովն ի վեր, ուրախալի երեւոյթներ կը պատահին տակաւին, որոնք քաղցր մխիթարութեան մը պէս կը բացուին մեր առօրեային վրայ: Մխիթարութիւններէն մէկը գիրքն է, հայ մտաւորականին ճիգը: Ստեղծագործական հաճոյքին վարժ հայ միտքը կը շարունակէ իր հերկը, հակառակ անոր որ պայմանները շատ ձեռնտու չեն մտաւորական երկունքներու: Ճշդենք անմիջապէս, որ նիւթական հնարաւորութիւններու չի վերաբերիր մեր ակնարկը: Ի՛նչ առարկութիւններ ալ առաջ քշուին, պիտի ընդունինք, որ նիւթապէս կը գտնուինք բարգաւաճ միջինի մը վրայ: Կարելի է նոյնիսկ պնդել, որ նիւթապէս այսքան բարգաւաճ չենք եղած: Տագնապը բարոյական է: Չունինք ընթերցող զանգուած մը, որ...

Նոթեր Ու Նետեր Մաքրութիւն, Առողջապահութիւն Թուրքիոյ Մէջ Թուրքիոյ առողջապահութեան նորընտիր նախարարը` տոքթ. Վետատ Ալի Էօզքան, հետեւելով երբեմնի Թուրքիոյ թղթատարական նախարար Ոսկան Մարտիկեանի, անակնկալ ու գիշերային այցելութիւններ կատարած է, ուր որ անկ է: Ապա թէ ի՛նչ կը հաղորդուի Անգարայէն. Առողջապահութեան նախարարը կայծակնային քննութիւններ կատարեց վեց նահանգներու հիւանդանոցներուն եւ առողջապահական հաստատութեանց մէջ, ու տեսածներէն դժգոհ` յայտարարեց, որ կը պատրաստէ օրինագիծ մը` գործերը մէկ ձեռքի մէջ կեդրոնացնելու համար: Նախարարը գիշերանց այցելեց հիւանդանոցները եւ տեսաւ բացակայութիւնները հերթապահ բժիշկներուն: Բուժարան մը փակ էր: Այլ տեղ մը անձնակազմը մշիկ-մշիկ կը քնանար: Բազմաթիւ հաստատութիւններ անմաքուր եւ անխնամ էին: Հիւանդապահուհիները զինք չճանչցան ու ըսին. «Ո՞վ էք, ի՞նչ կ՛ուզէք,...

Քար` Քարկոծողներուն Սկսեալ պատմութեան առաջին շրջաններէն` մարդկութեան մեծագոյն անիծեալը գրագէտը եղած է ու աշխարհի բոլոր անկիւններուն նոյն ճակատագիրը կը շարունակէ տակաւին լուսափաղփ բանին այս դժբախտ սպասարկուն: Հեղ մը նայեցէք ձեր շուրջը: Այս օրերուն քանի մը պետութիւն միաժամանակ խաչակրութիւն սարքած են իրենց իմացական բերքը հարստացնող կարկառուն դէմքերուն դէմ: Ռուս Վոզնեսենսկիին չարչարանքը նոր սկսաւ, իսկ եուկոսլաւ բանտարկեալ գրագէտ Միխայիլովի երկրորդ դատավարութեամբ վերանորոգուած վիրաւորանքը վերստին ցնցեց շահագրգռուողներուն խղճմտանքը: Ու վերջին տարիներուն միւսներուն պատահածները տակաւին, միւսները` Պորիս Փասթեռնաք, Անտրէ Սինեաւսկի, Եուրի Դանիէլ, Վալերի Թարսիս, Սոլժենիցի: Մեծեր, մեծութեան նշաններ` արդարութեան ծարաւ, ազատութեան կարօտ, յեղափոխական պայմաններու պէտք, ու արդարութեան համար` հալածանք, ազատութեան համար` բանտ, ըմբոստութեան համար`...

Խմբագրական  Ինչ Որ Կը Պահանջուի Մեզմէ Երեք շաբաթ անցաւ: Ու լռութեան դաւադրութիւնը կը շարունակուի: Նոյնքան ծանր, որքան` այն դաւը, տասնամեակներ առաջ թաթարին կը յանձնէր հայապատկան եւ հայաբնակ Ղարաբաղը: Երեւանէն թերթ կու գայ: Արտասահմանի մէջ թերթեր լոյս կը տեսնեն: Բայց ոչ մէկ ակնարկութիւն` այն զզուելի ոճիրին մասին, որուն արձագանգ հանդիսացած էինք օգոստոս 12-ին: Չենք խօսիր մեր մամուլին մասին, այլ այն մամուլին, որ ստրկահաճ համակերպութեամբ մը կը շարունակէ խուլ ձեւանալ, կամաւոր կուրութեան մը պարտադրանքը ապրիլ` զուտ ընդհանրական խնդրի մը մէջ տեսնելով վարչակարգի խնդիր, անոր տալով կուսակցական հանգամանք, մինչ եղածը կը հետաքրքրէ ամբողջ հայութիւնը, այդ եղածին առիթով կատարուած հաստատումները եւ ախտաճանաչումները հայութեան կապուած...

Յո՞ Երթաս... Ո՞վ է ըսած, թէ համբաւը ձիւնագունդի պէս է. քանի գլորի` այնքան կը մեծնայ... Որովհետեւ գրողի անուն ունիմ, մարդիկ զիս խելացի կը կարծեն ու խորհուրդիս կը դիմեն: Քանի մը ամիս առաջ հեռաւոր քաղաք մը գտնուող սեբաստացի բարեկամ մը կը գրէր, թէ մտադրած է իր ծննդավայրը այցելել. ի՞նչ կ՛ըսեմ, ի՞նչ խորհուրդ կու տամ: Մի՛ երթար, կը զղջաս, գրեցի: Երկիրը, ծննդավայրը, հոն ապրող մարդերով, ծանօթներով, բարեկամներով ու ազգականներով, մէկ խօսքով` սիրելիներու ներկայութիւնով սիրելի է. այլապէս չոր հող է: Սիրելիներ չունիս հոն, ծանօթներ չկան հոն, նոյնիսկ պապերուդ գերեզմանները հաւանաբար քանդած ու քարերը տարած են. ալ ինչո՞ւ պիտի երթաս հոն: Ճիշդ է` թերեւս...

Պալեան Հռչակաւոր Գերդաստանը  Այց Մը Անոնց Շիրիմներուն Ո՞ր պոլսահային ծանօթ չէ անունը մեծահռչակ ՊԱԼԵԱՆ գերդաստանի: Անոնք փառքն ու պատիւն են պոլսահային եւ հայութեան: Ամէն մէկ քայլիդ, ամէն մէկ աջ ու ձախ շարժումիդ` առջեւդ կը ցցուի սուլթաններու ճարտարապետ Պալեաններու հանճարին արգասիքին եղող հիասքանչ պալատ մը, քէօշք մը կամ կոթող մը: Վեհապետներ, թագաւորներ ու կայսրեր սքանչացումով դիտած ու գնահատած են Պալեաններու կոթողական կառուցումները: Ամսոյս 17-ին այց մը տուի յարգելի բարեկամիս` Գէորգ Փամպուքճեանի ընկերակցութեամբ` Սկիւտարի հայոց գերեզմանատան (Ս. Խաչ), ուր կը հանգչին աճիւնները Պալեան գերդաստանի քանի մը դէմքերու: 1960-ին, առաջին անգամ, այցելած էի նոյն վայրը եւ տեսած` Պալեաններու շիրիմները, բայց այս անգամուն Պալեանները...

Ակնարկ Երկու Եռամսեայ Երեք Հայուհի Վերջին ամիսներուն, հայկական արուեստին ու ճարտարարուեստին վերաբերող ուրացման երկու նոր փորձեր արձանագրեցին թուրքերը. մէկը Սան Ֆրանսիսքոյի թրքական ցուցահանդէսին, միւսը` Պոլսոյ Տոլմապահչէ պալատին մէջ: Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ պարզուած խեղկատակութեան ծանօթ է աշխարհը: Աշխարհի բոլոր ժողովուրդները մասնակցած էին քաղաքին կազմակերպած ցուցահանդէսին` իրենց սեփակա՛ն ստեղծագործութիւններով, մինչդեռ թուրքերը հոն փութացած էին գողօններով, իւրացումներով, թրքացնելով, ըստ կարգի թրքացնելով նաեւ «Գէորգեան հաստատութեան» պատկանող քառասուն գորգեր, որոնց վրայ ծածանող թրքական դրօշակը, վար առնուեցաւ` շնորհիւ նախանձախնդիր հայուհիի մը ազդու առարկութեան: Մեր ներքին էջին մէջ տրուած ուրիշ գրութենէ մը կ՛իմանանք, որ ուրիշ հայուհի մը, այս անգամ` Փարիզէն, Պոլսոյ Տոլմապահչէ պալատին մէջ վիճած ու լռութեան...

Մեր Մեղքերէն  Իրերօգնութեան Պակասը Ընդհանրապէս մեր շրջապատին մէջ այն տպաւորութիւնը կայ, որ մենք` հայերս «զիրար կը բռնենք»: Իբրեւ մեծ առաքինութիւն` յարգանքով, նոյնիսկ որոշ նախանձով կ՛ընդգծենք այս «իրողութիւնը»: Յաճախ եւ բնականօրէն շոյուած կը զգանք մենք մեզ, երբ կը լսենք այս գովեստը, սակայն անմիջապէս կ՛անդրադառնանք, որ ըսուածին մէջ որոշ չափազանցութիւն կայ: Խորանալով նիւթին մէջ` կը տեսնենք, որ նոյնիսկ շատ ալ իրականութեան չի համապատասխաներ այս հաստատումը: Մենք` հայերս «զիրեր չենք բռներ» այն չափով, որքանով որ պէտք է «բռնենք», որքանով ու ՁԵՒՈՎ, որ անհրաժեշտ է, որ «բռնենք»: «Զիրար բռնել» բացատրութիւնը նախ պարզաբանենք: «Զիրար բռնել»` կը նշանակէ իրարու օգնել, իրարու ներել, իրարու հասնիլ, իրարու տէր...

Յանուն Արդարութեան Տուինք մանրամասնութիւնները հրէշային եղելութեան մը, որ յղացուած ու գործադրուած է թուրք-թաթար իշխանութեան կողմէ` հայկական Ղարաբաղի մէջ: Ըսենք անմիջապէս, որ լուրը մեզի համար նորութիւն չէ: Կողմնակի աղբիւրներէ հատուկտոր տեղեկութիւններ ունէինք այդ մասին գրեթէ ամիսուկէսէ ի վեր, բայց զայն հանրութեան սեփականութիւնը դարձնելու համար կը սպասէինք լրացուցիչ մանրամասնութիւններու: Եւ ահա արժանահաւատ աղբիւրներ այսօր կը հաստատեն մեր ունեցած տեղեկութիւնները` որոշ մանրամասնութիւններով: Տարակոյս չկայ, որ ոեւէ հայ, կարդալով տրուած տեղեկութիւնները, պիտի փշաքաղուի եւ ընդվզի թաթարական այս խենէշութեան դէմ, որ ո՛չ առաջինն է եւ ո՛չ ալ վերջինը պիտի ըլլայ, ապահովաբար: Այս պարագային, մեզի համար կարեւորը եղելութիւնը չէ, այլ` ոճրային այն հոգեբանութիւնն ու մտայնութիւնը, որոնց...

Կրակէ Շապիկ... Ծանօթ գրագէտ Կարապետ Փօլատեան «յարգոյ հասարակութեան» կը ներկայացնէ ահաւասիկ իր վերջին վէպը` ԿՐԱԿԷ ՇԱՊԻԿԸ: Գրախօսական մը պիտի չըլլայ մեր գրելիքը հիմա, այլ պիտի ըլլայ քննարկումը «օրակարգ»-ի մը, որ սեղանի վրայ է այսօր, ինչպէս էր երէկ, եւ հաւանաբար սեղանին վրայ պիտի մնայ ընդմիշտ, բոլոր «օրակարգ»-երուն պէս, որոնք հեռուէն կամ մօտէն կրնան մեզի յիշեցնել գորդեան հանգոյցը... Հանգոյց մըն ալ այս... շապիկն է, որ, կրակէ ըլլալով եւ կրակէ ըլլալու համար կ՛այրէ, կը մրկէ մեզ տարիներէ, նոյնիսկ` դարերէ ի վեր: Զապէլ Եսայեան վիպակ մը ունի, նոյնպէս` «Կրակէ շապիկ» վերնագրով: Եղերաբախտ գրագիտուհիին համար այս շապիկը, որ «կրակէ» էր միւսին պէս, աղքատութիւնն է, չքաւորութիւնը,...

ՀՄԸՄ-ի Սկաուտներուն Տարեկան Բանակումը Այնճարի Մէջ Նախաձեռնութեամբ եւ կազմակերպութեամբ ՀՄԸՄ-ի Մերձաւոր Արեւելքի Սկաուտական խորհուրդի, այսօր` ուրբաթ, 25 օգոստոս, Այնճարի մէջ բացումը պիտի կատարուի ՀՄԸՄ-ի սկաուտական տարեկան ընդհանուր բանակումին: Տպաւորիչ մթնոլորտի մը մէջ տեղի պիտի ունենայ դրօշակներու արարողութիւնը: Այնուհետեւ, շաբաթէ մը ի վեր բծախնդրութեամբ պատրաստուած սկաուտական գեղեցիկ բանակավայրին մէջ բազմաթիւ այցելուներ ուրախութեամբ պիտի դիտեն ՀՄԸՄ-ական սերունդի ցուցադրած արժանիքները: Արդարեւ, ՀՄԸՄ-ի նպատակը բարձր գնահատող նուիրեալներ` վարիչներ, խմբապետ-խմբապետուհիներ, աքելլաներ, սկաուտներ, արենուշներ, արծուիկներ, բոլորը անխտիր ոչ մէկ ջանք խնայած են յաղթահարելու համար բոլոր տեսակի դժուարութիւնները, որպէսզի միշտ բարձր պահուի ՀՄԸՄ-ի դրօշը: Կիրակի, 27 օգոստոս, կէսօրէ ետք ժամը 5:00-ին, բանակավայրին մէջ, հովանաւորութեամբ Պեքաայի նահանգապետ Ժորժ...

Պարզ Ու Պայծառ Պարտէզ  Խոստումի Մասին   Խոստումներու ջրհեղեղի մը մէջ ինկած է ողջ մարդկութիւնը: Բոլոր երկիրներու մէջ յորդած են խոստումի գետերը: Անհատներու կեանքին մէջ պատկերը նոյնն է: Աշխարհը եղած է խոստումներու խառնարան: Հակառակ այս անդիմադրելի հեղեղներուն եւ հոսանքներուն` զգուշանալու է խոստումներ տալէ ու խոստումներու հաւատալէ: Դուք ինքնաբերաբար ոեւէ մէկուն որեւէ բան մի՛ խոստանաք, եթէ վստահ չէք, որ պիտի կարենաք կատարել ձեր խոստումը: Երբ ձեզի դիմեն որեւէ խնդրի համար, դիմեն անհատապէս կամ հաւաքական կերպով, մի՛ խոստանաք, եթէ վստահ չէք, որ պիտի կրնաք կատարել ձեր խոստումը: Նախընտրելի է, որ ըսէք. - Ամբողջովին չեմ խոստանար, սակայն պիտի ջանամ կարելիս կատարել: Խոստումը խօսք...

Հիթլերէն... Մուսա Փրենս Մուսա Փրենսի մամլոյ ասուլիսը մեծ խանդավառութիւն ստեղծեց հայ հասարակութեան մէջ: Ընդհանրապէս այսպէս եղած ենք: Երբ որ հայ մը զբաղած է հայով, հայութիւնը քաղցր սարսուռ մը անցուցած է: Այն իրողութեան համար, որ օտարները մեզ թողլքած են յաճախ, մեզմով չեն զբաղած կամ զբաղած են պարագայականօրէն երբեմն նման առկայծող ճրագներ խարոյկի տաքութիւն են առթած մեզի: Հասկնալի բարդոյթ: Երբ օտար որոշ հեղինակութիւն մը ձայն է բարձրացուցեր մեզի ի նպաստ, յոյսով ենք վարակուած յեղակարծօրէն: Թաքուն մեղքի բաժին մըն ալ` այս երեւոյթին տակ: Մենք նուազ վստահած ենք մեզի, առաւել` օտարներուն, հակառակ մեր դառն ու դարերու փորձառութեան... Մուսա Փրենսի պարագայով շեշտուած սա «օտար» բառը...

Տխուր Լուրեր Փարիզի «Յառաջ»-ին մէջ խորունկ կսկիծով մը կարդացինք Շահան Զօտեանի մահուան գոյժը: Ֆրանսայի սահմաններէն դուրս այս անունը մեծ բան չ՛ըսեր մարդոց: Գրող մը չէր Շահան Զօտեան, արուեստագէտ մը չէր, լայն առումով գործիչ մը չէր, խոնարհ մարդ մըն էր, գործօն խոնարհութիւն մը, ներկայութիւն մը` ուրիշ խօսքով: Անուս կամ թերուս երկու տիպար ունի մեր իրականութիւնը` յաւակնոտը եւ խոնարհը: Առաջիններուն մէջ ամէն օր զարգացաւ իմաստակը, առանց վաստակի հեղինակութիւն դառնալու մարմա՛ջը զարգացաւ, մինչ միւսը իւրաքանչիւր օրուան ու նոր ծանօթութեան հետ աւելցուց իր խոնարհութիւնը: Մեր հանրային կեանքին մէջ այս վերջիններէն էր Շահան: Կը ճանչնար իր համեստ ուժերը եւ անուղղակի միջոցներով տեղ հասնելու փառասիրութիւնը տեղ...

Յուշեր Անցեալէն Կոմիտասի Բարի Շունչին Տակ Կոմիտաս մէկն էր անոնցմէ, որոնք իմ սերունդս բախտաւոր ըրին շնչելու իրենց օրերուն: Թոյլ տուին, որ բռնկինք իրենց յուզումներէն եւ տեսիլքներէն, ու համեստ, ինչպէս կ՛ըլլան մեծ հոգիները, չմերժեցին, որ երբեմն մօտենանք իրենց, շփուինք իրենց հետ, ու չարհամարհեցին մեր ճղճիմ գործակցութիւնը: Կոմիտասը ճանչցայ իր Պոլիս եկած պահէն: Ու յետոյ, ամբողջ հինգ տարի, 1910-էն մինչեւ 1915, մօտն ապրեցայ` հետեւելու համար իր գործունէութեան, նաեւ ատկէ ետք` անոր կեանքին եղերական փուլերուն: Ձեռնհասներու ձգելով խօսիլ մեծ արուեստագէտին մասին, որ Կոմիտասն էր, ես ինծի թոյլ տուած եմ մենագրութեան մը մէջ, որ լոյս կը տեսնէ շուտով, պատմել, թէ Կոմիտասը ինչպէս էր կեանքի...

Ակնարկ  Հաւաքական Ընդվզումով... Մեր շաբաթ օրուան թիւով տուինք Ղարաբաղի մէջ պատահած վերջին դէպքին լուրը, որուն սարսռազդեցիկ անդրադարձը դեռեւս կ՛ապրին բազմահազար հայեր: Նման դէպքեր միշտ չեն պատահիր ու ամէն երկրի մէ՛ջ չեն պատահիր: Թերեւս աշխարհի ոչ մէկ մասին մէջ պատահած է, որ ուսուցիչ մը, մարդու մը հետ ունեցած մէկ խնդրին պատճառով, անոր որդին, ի՛ր աշակերտը, իննամեա՜յ աշակերտը խողխողէ: Այդպիսի ոճիրներ արձանագրուած են մեր սահմաններուն վրայ որջացած ցեղին անունին դիմաց, անունո՛վ միայն: Տափաստանային այդ արիւնը կրող խաժամուժին բերումով` թուրքին թրքութեամբ եւ թաթարին թաթարութեամբ մարդկութիւնը, իրաւամբ, ճանչցաւ նոր ու արիւնոտ աւանդութիւններ, որոնց շարքը զարմանալիօրէն կը շարունակուի տակաւին: Թերեւս թուրքին պարագան ըմբռնելի է դեռ....