Յօդուածներ

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Նոյեմբերի կէսերուն կնքուեցաւ պարտուողական նորութիւն մը. ազերիական ուժերը, որոնք մօտաւորապէս տարի մը առաջ, Արցախի մեծ մասը կուլ տալէ եւ մեզ «դժբախտ ու տժգոյն Շուշի»-ի բեռէն ազատելէ ետք, թափանցած էին Սիւնիք, վերջնականացուցին Կապան-Գորիս մայր ճամբու մէկ մասին բռնագրաւումը եւ Ազրպէյճանին կցումը (ցոյց տալով, թէ ինչպէ՛ս կը հասկնան «սահմանագծում»-ը), Հայաստանի կառավարութեան իմացնելով, որ հոն մաքսատուներ պիտի հաստատեն եւ տուրք պիտի...

ԱՐՇՕ ՊԱԼԵԱՆ Արցախի 44-օրեայ պատերազմն ու անոր դաժան աւարտը փոթորիկ մը յառաջացուցած են հայրենիքի կարօտով տառապող, Արցախով ապրող եւ հայրենասիրութեան զգացումներով տոգորուած իւրաքանչիւր հայու հոգիին մէջ: Պատերազմի օրերու տեղեկութիւններուն տարափը, մերթ ապատեղեկատուութիւնը, մերթ հպարտութիւնը, մերթ անորոշութիւնը, մերթ վախը, մերթ ինքնավստահութիւնը եւ երբեմն նաեւ անակնկալները աւարտեցան նոյեմբերի առաջին օրերուն զուգադիպած դարուս մեծագոյն դաւաճանութեամբ` Շուշիի յանձնումով, եւ յաղթած ըլլալու 44-օրեայ պատրանքը ամբողջութեամբ...

Լոկ յայտագրի յարմարեցում մը չէր, բնականաբար զբօսաշրջական բնոյթ ալ չունէր ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ դատի Կեդրոնական գրասենեակին կազմակերպած ժողովը, որուն բացման հանդիսութիւնը շաբաթասկիզբին տեղի ունեցաւ Երեւանի մէջ, ապա յաջորդ քանի մը օրերուն շարունակուեցաւ Գորիսի եւ Ստեփանակերտի մէջ: Հակառակ աննպաստ օդին եւ ապահովական ոչ շատ համոզիչ պայմաններուն` յայտագիրը այդպէս որոշուած էր: Յատուկ պատճառ մը եւ նպատակ կար: Եթէ պայմանները թոյլատրէին, Երեւանի իշխանաւորներուն...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ Երաժշտագէտ մը չեմ: Բայց երգն ու երաժշտութիւնը շատ սիրած եմ ու կը սիրեմ, որովհետեւ գիտեմ, որ «լաւ» երգը նաեւ լաւ տրամադրութիւններ կրնայ բերել ժամերուդ: Նաեւ համեստօրէն աւելցնեմ, որ մանկութենէս ի վեր, ու մինչեւ այսօր ալ, միշտ հայ երգով ու երաժշտութեամբ լեցուցած եմ մեր տան մթնոլորտը: Թերեւս հիմա հարց տաք. ինչո՞ւ յանկարծ այս տողերը: Ըսեմ: Այդ օր յուշատետրս ինծի...

Ա. Ա. Ցեղասպանութեան ենթարկուած ազգի մը պատկանող անհատներուն համար չափազանց դժուար եւ, բազմաթիւ պարագաներու ալ, գրեթէ անկարելի է պատրաստել գերդաստանի ծառը: Մեր պարագան ալ այդպէս է: Հայոց ցեղասպանութեան զոհ գացած երկու գերդաստաններու երրորդ սերունդին կը պատկանիմ: Հայրս` մարաշցի, մայրս` ուրֆացի: Հօրենական մեծ հայրս եւ մեծ մայրս` Յովհաննէս Ապտալեան եւ Թագուհի Սերայտարեան: Մօրենական մեծ հայրս եւ մեծ մայրս` Արմենակ Չուլճեան եւ...

  ՓԱՈՒԼԱ ԵՂԻԱՅԵԱՆ Ալիս Գազանճեան Ճեմարան կը սկսի յաճախել 14 տարեկանին, 1940-1941 տարեշրջանին: 5 տարիներ ետք ան կը դառնայ Ճեմարանի շրջանաւարտ եւ արդէն իսկ 1945-1946 տարեշրջանին Լեւոն Շանթի հրաւէրով կը միանայ Ճեմարանի ուսուցչական կազմին եւ կը դասաւանդէ հայերէն, թուաբանութիւն, իրագիտութիւն եւ աշխարհագրութիւն: 1940-էն սկսեալ, 80 երկար տարիներ, օրիորդ Ալիսը հերթաբար եղած է Ճեմարանի աշակերտ, շրջանաւարտ, ուսուցիչ, դաստիարակ, դասագիրքերու հեղինակ, խորհրդատու...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ 1945 թուականի յունիս ամսուն աւարտելէ ետք Հայ Ճեմարանը, Ալիս Գազանճեան նոյն տարուան հոկտեմբերին դարձած է Ճեմարանի նորաբաց նախակրթարանի ուսուցչուհի: Ան այլազան պաշտօններով Ճեմարանի ուսուցչական կազմին մաս կազմեց մինչեւ իր պատկառելի 90 տարիքը թեւակոխելը 2017-ին, ուղիղ 72 տարի: Սա երեւոյթ է: Ալիս Գազանճեան, Ճեմարանի օրիորդ Ալիսը, այնքան շաղախուած էր Ճեմարանի կեանքին, որ անկարելի էր դադրեցնել անոր պաշտօնավարումը: Աշակերտած ըլլալով...

Պաշտօնակիցդ` ԱՐՓԻ ՄԻՆԱՍԵԱՆ-ԿՈՍՏԱՆԵԱՆ 1977-1978 դպրոցական տարեշրջանին Ազգային Էհրամճեան վարժարանէն փոխադրուեցայ Համազգայինի Նշան Փալանճեան ճեմարան, Արեւմտեան Պէյրութ, պարոն Հրաչ Տասնապետեանին խնդրանքով: Բոլոր ուսուցիչներս, որոնց նկատմամբ մեծ յարգանք ունէի աշակերտած օրերուս, դարձան  պաշտօնակիցներս: Ստանձնեցի օրդ. Ալիս Գազանճեանին դասաւանդած նիւթը` թուաբանութիւնը, իսկ ինք եղաւ ընդհանուր կրթական պատասխանատու: Այդ օրէն սկսաւ մեր մտերիմ եւ յարգալից յարաբերութիւնը: Ուսանած էր մանկավարժութիւն եւ հոգեբանութիւն, սակայն ինք կոչումով...

Թ. Գ. Այսպէս կը խրատէ 90-ամեայ բազմավաստակ ուսուցիչը, նուիրեալ մանկավարժը, հոգեբանը, ճեմարանականը` oրդ. Ալիսը, իր մահէն մօտ շաբաթ մը առաջ, հեռաձայնային զրոյցի մը ընթացքին: Կ՛ամչնամ... Առանց անդրադառնալու կը դժգոհէի դասերու առցանց դրութեան դժուարութիւններէն, համաճարակին պարտադրած իրավիճակէն եւ այլն... Եւ ահա օրդ. Ալիսը կը թելադրէր չյուսահատիլ ու շարունակել աշխատանքը կարելի եղած թափով, չընկրկիլ օրուան մարտահրաւէրներուն դիմաց: Ճիշդ էր. ռումբերու տակ թէ...

ԱՂԱՒՆԻ ՖՍՏԸՔՃԵԱՆ Հաստատուն քայլերով, հանդարտ քայլուածքով, մեղմ ժպիտով, համեստ ու հաւասարակշռուած խօսքերով, աշակերտներուն ապագայով միշտ մտահոգ, բայց եւ այնպէս միշտ լաւատես` Ճեմարանի անկրկնելի ու անսասան սիւնն էր օրդ. Ալիսը: Օժտուած` անծայրածիր համբերութեամբ, օրդ. Ալիսը իր բարձր ուսումն ու տարիներու փորձառութիւնը նուիրած էր իր Ճեմարանին: Այո՛, իրն էր Ճեմարանը եւ ինքը` Ճեմարանին, որովհետեւ իր խաղաղ հոգին կիրքով կը փոթորկէր Ճեմարանի դիմագրաւած...

ԿԱՐՕ ԱՂԱԶԱՐԵԱՆ «Եթէ մեռնիմ ու պատահի` նորէն ծնիմ, նորէն ուսուցիչ կ՛ըլլամ» ԱԼԻՍ ԳԱԶԱՆՃԵԱՆ Մարդ էակը եսակեդրոն կեանք մը չի կրնար ապրիլ: Ան հաւաքականութեան իբրեւ անբաժան մէկ մասը` իտէալ մը, տիպար մը կ՛ունենայ` առաւել եւս ամրապնդելու իր անհատականութիւնն ու ապագայատեսիլ իր երազները: Այս առումով տիպար մը` ուսուցիչ, մանկավարժ, տնօրէն, ազգային գործիչ, բանաստեղծ, ապրուած կեանքով ու յուշերով անջնջելի դրոշմ ու հետք կը...

ՍԱՐՕ ԹՈՆԴԵԱՆ Երէ՛ց ընկերուհիս` Ալիս, Նախ եւ առաջ թոյլ տո՛ւր, որ ընթերցողներուն յստակացնեմ, որ, գոնէ քո՛ւ պարագայիդ, «Ընկերուհի» յորջորջումը սո՛սկ համազգայնական կամ ճեմարանական պարունակէն անդին կ՛անցնի եւ կը ներառէ հոգեհարազատ մարդկային ընկերութիւնը,  նոյնիսկ եթէ կէս դարու տարիքային տարբերութիւն մը գոյութիւն ունենայ: Փաստը այն է, որ քո՛ւ հետդ յոգնակի եղանակով խօսիլը իսկապէս խորթ կը թուի` հակառակ անհո՛ւն յարգանքի առկայութեան: Վստահաբար բնածին...

ՀԱՅՐ ԱՒԵՏԻՔ Բոլորս միասին կը գտնուինք Նոր տարուան եւ Սուրբ Ծննդեան սեմին: Այս օրերու մեր բոլորին մէջէն մանուկի հոգին կամ մեր մէջ եղած մանուկը կը յայտնուի, ու միասնաբար կ՛ապրինք անոնց պարգեւած ուրախ մթնոլորտը: Ուրախանալը բոլորիս արդար իրաւո՛ւնքն է: Իրաւունք կամ պատճառ չունինք չուրախանալու: Ուրախ ըլլալն ու մնալը աւետարանական սկզբունք ունի. «Միշտ ուրախ եղէք Տիրոջմով. դարձեալ կ՛ըսեմ` ուրախ եղէք» (Փիլիպպեցիս 4.4):...

Վ. ԱՒԱԳԵԱՆ ՀՅ Դաշնակցութեան հիմնադրութեան 131-րդ տարեդարձն է այսօր. տարեդարձը` այն կուսակցութեան, որ հպարտաբեր պատմութիւն ստեղծեց ո՛չ միայն իրեն, այլեւ իր ժողովուրդին համար: Պարզ սովորութեամբ չէ, որ կը տօնուի այս տարեդարձը, այլ իբրեւ առիթ` անդրադառնալու այն գործին, զոր կատարած է ՀՅ Դաշնակցութիւնը մեր նորագոյն պատմութեան մէջ, հաղորդուելու այն մթնոլորտին, զոր ստեղծած է ան` մեր ժողովուրդի հոգիներուն մէջ քանդակելով հայ հողի...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Կ՛ըսէին, չէի հաւատար, որ արդի օրերու քարոզչամիջոցներ, իրենց տեսականի եւ բազմածաւալ տարողութեամբ, կրնա՛ն ոչ միայն զանգուածներու միտքն ու հոգին, հաւատքն ու համոզումները այլափոխել, իմաստազրկել, իրենց էութենէն պարպել, ոսկի ճշմարտութիւնն անգամ տիղմաթաթախ վիճակի հասցնել, այլ նաեւ լեռներ, ձորեր ու գագաթներ տեղաշարժել, տեղափոխել: Եւ այս բոլորի մեկնակէտն ու վախճանական նպատակն է եղած, ցաւ ի սիրտ, պետութիւններու քանդում, ազգային օճախներու եւ...

ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ «Տիրապետութեան եւ շահագործման տարբեր ձեւերն են` դրամատիրութիւնը, կայսերապաշտութիւնը, ամբողջատիրութիւնը, գաղութատիրութիւնը, որոնք կը դրսեւորուին` ռազմապաշտութեամբ, ցեղապաշտութեամբ, սակաւապետութեամբ, տնտեսական, գաղափարական եւ մշակութային ծաւալապաշտութեամբ» ՀՅԴ ԾՐԱԳԻՐ Այս տարի ամբողջ աշխարհի մէջ` ովկիանոսէ ովկիանոս, ցամաքամասէ ցամաքամաս, երկրէ երկիր եւ տարածաշրջանէ տարածաշրջան, հայութիւնը կը տօնակատարէ հայկական իրականութեան մէջ ազգային, ընկերային եւ տնտեսական ազատագրութեան յառաջամարտիկ Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան հիմնադրութեան 131-ամեակը: Այս տարի, ինչպէս նախորդ...

ԺԱԳ ՅԱԿՈԲԵԱՆ Ո՞ւր է գաղտնիքը Դաշնակցութեան, որ ահաւասիկ կը բոլորէ իր հիմնադրութեան 131-ամեակը, եւ կուսակցութեան աշխարհատարած կառոյցները կը պատրաստուին մեծ շուքով նշելու այդ տարեդարձը: Ինչո՞ւ հայ մարդը, ո՛ւր որ ալ բնակի ան, աւելի՛ն կ՛ակնկալէ նախ Դաշնակցութենէն, քան` որեւէ ուրիշ քաղաքական ուժէ, որ գոյութիւն ունի հայկական կեանքին մէջ: Եւ վերջապէս, ի՞նչ պատճառով Դաշնակցութիւնը հայ կեանքին մէջ միշտ այս 131 տարուան ընթացքին,...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Ռուբէն Դարբինեան (Արտաշէս Չիլինգարեան, 1883-1968), ՀՅԴ անդամ եւ հիմնադիր սերունդին գործակից, որ 1920 յունուար 10-ին շուրջ 4 ամիս Հայաստանի Հանրապետութեան արդարադատութեան նախարար եղած է, ռուսերէնի փոխարէն` հայացնելով նախարարութիւնը, օրէնսգիրքերը, դատական իշխանութիւնը եւ լեզուն, նախապէս խմբագիր` Պոլսոյ «Ազատամարտ»-ին, Պաքուի «Արեւ»-ին, ապա «Գործ»-ին, Երեւանի «Յառաջ»-ին եւ վերջապէս` Միացեալ Նահանգներու «Հայրենիք» օրաթերթին 1 ապրիլ 1922-էն ցմահ` 14 յունիս 1968: Յայտնի դաշնակցական...

Կիներն Ու Անոնց Իրաւունքները Հայաստանի Մէջ ՄԱՐՕ ՄԱԹՈՍԵԱՆ Կիներու աջակցութեան կեդրոն, Հայաստան Գործադիր տնօրէնուհի Ես Հայաստան կը բնակիմ 1991-էն ի վեր եւ զգալի փոփոխութիւն տեսած եմ: 90-ականներուն ոչ ոք կը խօսէր կիներու իրաւունքներուն կամ ֆեմինիզմի մասին, հետեւաբար ոչ ոք կինը կը պաշտպանէր: Կամաց-կամաց զանգուածային շարժում մը սկսաւ ոչ կառավարական կազմակերպութիւններու շնորհիւ: Երիտասարդ կիներ հետզհետէ սկսան դուրս գալ իրենց ընտանիքներու եւ...

Մտքի Մարզանք` Հայրիշխանութիւն- Ֆեմինիզմ Երկեակ - Շատ Հակիրճ Յօդուած - ԱՐԱԶ ԳՈՃԱՅԵԱՆ Ի՞նչ կը նշանակէ կին ըլլալ: Ինչպէ՞ս կը բնորոշուի կինը տարբեր մշակոյթներու եւ ժամանակներու ընթացքին: Արդեօ՞ք աշխարհի բոլոր կիները նոյն հարցերէն եւ մարտահրաւէրներէն կը տառապին: Կիներու իրավիճակին մասին ուսումնասիրող ժամանակակից մարդաբաններ անպայմանօրէն կ՛անդրադառնան ընկերութեան մէջ կիներու ստորադաս վիճակի պատճառներուն եւ ընդհանրացումին, ինչպէս նաեւ` կիներու եւ այրերուն միջեւ ստորադասման յարաբերութեան:...