Մանկապատանեկան

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մենք արդէն գիտենք, որ անասունները կարող են իրարու հետ հաղորդակցելու, սակայն` ոչ մեզի պէս. այլ ձեւերով` ձայներ, հոտեր արձակելով... Ըստ վերջին ուսումնասիրութիւններուն, գիտնականները հասած են այն եզրակացութեան, որ շեմփանզէներուն «խօսելու» ձեւը մեր խօսելու ձեւին շատ մօտ է: Հասկնալու համար, թէ ինչպէ՛ս մեր մօտիկ «զարմիկները» մեզի պէս «կը խօսին», սկսինք մօտէն ուսումնասիրելու մեր խօսած ձեւը: Մեր խօսած...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Օգոստոս ամսուան սկիզբէն հազարաւոր հրդեհներ կ՛այրեն Ամազոնի անտառը: Այս հրդեհները տեղի կ՛ունենան ամէն ամառ, սակայն այս տարի անոնց թիւը յատկապէս շատ է եւ մտահոգիչ: Սակայն ինչո՞ւ այժմ այսքան հրդեհներ կան Ամազոնի մէջ: Ասոր պատճառը առաջին հերթին անտառահատումն է: Ամազոնի մէջ բազմաթիւ ծառեր կը կտրուին երկրագործներուն կողմէ` դաշտերն ու արտերը ընդարձակելու համար: Ծառերը կը տարուին իբրեւ փայտը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ան ոչ միայն հանճարեղ արուեստագէտ մըն էր, գծանկարիչ եւ քանդակագործ, այլ նաեւ` ճարտարագէտ, ճարտարապետ եւ գիւտարար: 15-րդ դարու կէսերուն է, որ այս արտասովոր անձը կը յայտնուի արուեստի աշխարհին մէջ: Այս տարի աշխարհը կը տօնէ անոր մահուան 500-ամեակը: Լէոնարտօ տա Վինչի կը ծնի 15 ապրիլ 1452-ին,  Իտալիոյ Թոսքանա շրջանի փոքրիկ Վինչի քաղաքին մէջ: Ան իր մանկութիւնը կ՛անցընէ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ան կանգնած է ուղիղ եւ անշարժ ու մեզի կը նայի: Այս անձնաւորութիւնը Յիսուսն է. ան նկարուած է աւելի քան 500 տարիներ առաջ: Գեղանկարին պատմութիւնը հետաքրքրութիւն կը յառաջացնէ: Կարգ մը մասնագէտներ կը հաստատեն, որ «Սալվատոր Մունտի» կոչուած այս գեղանկարը գծուած է նշանաւոր Լէոնարտօ տա Վինչիի կողմէ: Իր կարգին, գեղանկարը հռչակաւոր դարձած է միայն քանի մը տարիներ առաջ,...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Արեւը բնական հանդարտեցուցիչ մըն է Կան անձեր, յաճախ` երեխաներ, որոնք շատ անհանդարտ են: Անոնք պէտք ունին միշտ շարժելու, խօսելու... եւ մեծ դժուարութիւն ունին կեդրոնանալու կամ հանգչելու: Այս երեւոյթը անոնց կեանքը շատ կը դժուարացնէ, որովհետեւ յաճախ պէտք է, օրինակի համար, դպրոցը, կամ շարժապատկերի սրահի մը մէջ հանդարտ մնալ` երկար ժամանակ առանց (շատ) խօսելու, շարժելու: Գիտնականները յայտնաբերած են,...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մեզի համար արեւը միայն լոյսի աղբիւր մը չէ, ան, օրինակի համար շատ կարեւոր է նաեւ մեր տրամադրութեան համար: Մենք պիտի տեսնենք, թէ մեր այս աստղը մեզի որքա՛ն լաւութիւն կը բերէ, սակայն նաեւ, թէ ի՛նչ նախազգուշութիւններ պէտք է առնել, առողջութեան համար վտանգաւոր կարգ մը ճառագայթներուն պատճառով: Արեւը առօրեայ պէտք մըն է Արեւուն բոլոր բարիքներէն օգտուելու համար պէտք...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Ի՞նչ է մեր մարմնին կենսաբանական ժամացոյցը: Ան կենսաբանական ամբողջ դրութիւն մըն է, որուն ընդմէջէն բնականօրէն իրարու կը հետեւին արթնութեան (մօտաւորապէս տասնվեց ժամ) եւ քունի (մօտաւորապէս ութ ժամ) փուլեր: Ասիկա տեղի կ՛ունենայ, նոյնիսկ եթէ դուն աշխարհէն մեկուսացած ես, ունիս ո՛չ ժամացոյց, ո՛չ արթնցնելու գործիք... եւ նոյնիսկ` առանց լոյսի: Իւրաքանչիւր արթնութեան եւ քունի շրջան կը տեւէ մօտաւորապէս քսան...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ 1960-ական թուականներուն աշխարհի երկու ամէնէն հզօր պետութիւնները` Միացեալ Նահանգները եւ Խորհրդային Միութիւնը մեծ պայքար կը մղէին առաջին մարդը լուսին ղրկելու համար: Խորհրդային Միութիւնը եղած էր առաջին պետութիւնը, որ դէպի անջրպետ արձակած էր առաջին արբանեակը, եւ ապա` առաջին մարդ արարածը: Հետեւաբար Միացեալ Նահանգներուն համար շատ կարեւոր էր ըլլալ լուսինին վրայ առաջին քայլը առնող պետութիւնը: 1961-ին Միացեալ Նահանգներու...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Նորվեկիոյ Սոմարոյ կղզին կ՛ուզէ ժամերը ջնջել: Երկրագունդին վրայ գոյութիւն ունի վայր մը, ուր արեւը մար չի մտներ 69 օր անընդհատ: Ան Սոմարոյ կղզին է, որ կը գտնուի Եւրոպայի հիւսիսը, Նորվեկիոյ մէջ: 18 մայիսէն ի վեր արեւը անդադար կը լուսաւորէ անոր զօրութիւնը կախեալ է օրուան ժամէն: Ան մար պիտի մտնէ միայն 26 յուլիսին: Այս լուսաւոր շրջանը կը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Երկրագունդին վրայ մարդ արարածին յայտնուելէն ի վեր, 200 հազար տարիներ առաջ, անոնց թիւը անդադար կ՛աւելնայ: Իւրաքանչիւր երկվայրկեան 4 մանուկ կը ծնի: Այս ձեւով ալ պիտի շարունակուի: Այս ձեւով, 2050 թուականին, ըստ ՄԱԿ-ին, երկրագունդին վրայ մարդոց թիւը պիտի հասնի 9,7 միլիառի, այսինքն 2 միլիառ աւելի, քան` ներկայիս: - Ինչի՞ պիտի նմանի երկրագունդը 2050 թուականին Ափրիկէի բնակչութեան թիւը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Գիտէի՞ր, թէ ՆԱՍԱ-ն յայտարարած է, որ 2020 թուականէն սկսեալ կարելի պիտի ըլլայ զբօսաշրջիկներու անջրպետ մեկնումը: Յատուկ անջրպետային տիեզերանաւեր պիտի դրուին զբօսաշրջիկներուն տրամադրութեան տակ` զանոնք փոխադրելու մինչեւ Անջրպետի միջազգային կեդրոնը, անջրպետին մէջ միակ վայրը, ուր կը գտնուին մարդ արարածներ: * * * 2024 թուականէն սկսեալ մեր գլխուն վերեւ, 400 քմ բարձրութեան վրայ դարձող այս կեդրոնին մէջ այլեւս...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Գերմանիոյ Քարլսրուհ քաղաքը ունի ուրիշ դպրոցներէ ամբողջովին տարբեր դպրոց մը: Անոր գլխաւոր շէնքը կը նմանի կատուի մը: Բան մը, որ կը զուարճացնէ փոքրիկները եւ ժպիտ կը յառաջացնէ անոնց ծնողներու դէմքերուն: Խաղերը սիրող եւ անկանխատեսելի կատուները թէ՛ փոքրիկներուն, եւ թէ` ալ մեծերուն հաճոյք պատճառող անասուններ են: Անոնք կը ներշնչեն նաեւ գրողները, արուեստագէտները եւ նոյնիսկ... ճարտարապետները: Այս ձեւով...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Բոլորիս ծանօթ է, որ ովկիանոսներուն կերպընկալէ նիւթերով ապականումը ահաւոր աղէտ մըն է, որ կը սպառնայ մեր ամբողջ միջավայրին եւ վտանգ մըն է բոյսերուն եւ անասուններուն համար: Այս ձեւով, քանատացի Ռոպըրթ Պեզօ, փոխանակ պարզապէս խօսելու այս ժխտական հետեւանքներուն մասին, գտած է լուծում մը: Ռոպըրթ Պեզօ կ՛ապրի Կեդրոնական Ամերիկա, Փանամայի մէջ: Ան սկսած է վերամշակել կերպընկալէ միլիոնաւոր շիշեր`...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մասնագէտները կը փորձեն երեւակայել, թէ մարդիկ ինչպէ՛ս կրնան կազմակերպուիլ եւ ապրիլ, եթէ ապագային անոնք ստիպուին ապրելու գետնին տակ: Իսկ դո՞ւն, պիտի ուզէի՞ր ապրիլ գետնին տակ: Մայիս ամսուն Իտալիոյ մէջ տեղի ունեցած Ներքնուղիներու միջազգային վեհաժողովին մասնագէտները մտածած են ապագային գետնին տակ ապրելու հաւանականութեան մասին: Ըստ անոնց, կարելի է գետնին տակ միայն ներքնուղիներ չշինել: Կարելի է հոն բնակիլ,...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Գիտէի՞ր, որ ՆԱՍԱ-ն կը փնտռէ կամաւորներ` Գերմանիոյ մէջ տեղի ունենալիք յատուկ աշխատանքի մը համար: Ան պիտի վճարէ աւելի քան 18 հազար տոլար իւրաքանչիւր կամաւորի... պարզապէս երկու ամիս պառկած մնալու համար, որպէսզի ուսումնասիրէ ճնշումին ազդեցութիւնները մարմնին վրայ: *** Գաղափարը կրնայ տարօրինակ թուիլ, սակայն անիկա շատ լուրջ ծրագրի մը մաս կը կազմէ: Այս փորձը սկսած է տեղի ունենալ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ «Մեծ Կապոյտը»` Միջերկրական ծովը տխուր մրցանիշ մը արձանագրած է. ան աշխարհի ամէնէն ապականած ծովն է: Ներկայիս անոր կենդանական աշխարհը մեծ վտանգի մէջ կը գտնուի. ասիկա ծանր է, որովհետեւ հոն կ՛ապրին մեծ թիւով ծովային անասուններ, տասը ծովային անասունէն մէկը Միջերկրականի մէջ «բնակութիւն» հաստատած է: Հետեւաբար, ի՞նչ կրնանք ընել անոնց օգնելու համար: Ինչո՞ւ Ան Այսքան Ապականած Է Միջերկրականը...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մետաքսը Հագուելու Համար... Մետաքսը նախ գործածուեցաւ հագուստներու համար. մետաքսեայ հագուստներ հագուիլը հարստութեան եւ ընկերութեան մէջ կարեւոր դիրք ունենալու նշան էր: Չինաստանի մէջ ան յատկացուած էր կայսրերուն եւ կարեւոր անձնաւորութիւններուն: Արեւմտեան աշխարհին մէջ, 18-րդ դարուն, թագաւորական շրջանակներուն մէջ, այր մարդ եւ կին մետաքսով ծածկուած էին: Նոյնիսկ կօշիկները մետաքսէ էին: Այդ տարիներէն ի վեր մետաքսը մնացած է կոկիկ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Մետաքսը ամէն տեղ է` իշխաններուն հագուստներուն մէջ, պալատներուն զարդարանքներուն մէջ, նորաձեւութեան աշխարհի նշանաւոր ստեղծագործներու գործերուն մէջ... Այս թանկարժէք կերպասին պատմութիւնը կը սկսի բաւական հնարագէտ փոքրիկ որդի մը շնորհիւ: Մեր հագուած հագուստներուն մեծ մասը պատրաստուած է բամպակի թելերով, այսինքն յառաջացած է բոյսէ մը, կամ` արհեստական կերպասներէ, որոնք կը պատրաստուին գործարաններու մէջ քիմիական նիւթերով: Մետաքսին պատրաստութիւնը ո՛չ մէկ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Գարունը կը վերադառնայ` դարձեալ հետը բերելով վերածնունդ եւ Զատիկ: Վստահաբար դուն արդէն այդ օրուան յատուկ պատրաստութիւններ տեսած ես եւ կը շարունակես պատրաստուիլ աւանդութիւններուն` ընտանեկան ճաշին, հաւկթախաղին, տուրմէ հաւկիթներու բաշխումին... Նոյն ձեւով, աշխարհի շուրջ, տարբեր երկիրներու մէջ, միլիոնաւոր ընտանիքներ կը պատրաստուին տօնելու Զատիկը` իրենց յատուկ սովորութիւններով, ուտելիքներով, տօնակատարութիւններով... Օրինակի համար, գիտէի՞ր, թէ սկանտինաւեան կարգ մը երկիրներու մէջ...

Պատրաստեց՝ ՇՈՂԻԿ ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Անցեալ շաբաթ մենք ժամացոյցները մէկ ժամ յառաջացուցինք: Այս ձեւով մենք հիմա ստիպուած ենք առտուն մէկ ժամ կանուխ արթննալ. օդը տակաւին ցուրտ է, դուրսը` գրեթէ մութ: Երբեմն դժուար կը թուի այս ժամանակի փոփոխութիւնը կառավարելը: Ան կը խանգարէ քունի մեր ժամերը: Իսկ մենք գիտենք, որ քունը կարեւոր է: Քունի ընթացքին է, որ մենք օրուան յոգնութենէն կը ձերբազատինք եւ...