Անդրադարձ

Վ. ԱՒԱԳԵԱՆ 108 տարի առաջ, հոկտեմբեր ամսուն 27-ին, ճակատագիրը կտրեց կեանքի թելը ՀՅ Դաշնակցութեան խիղճի, բարոյականութեան եւ գաղափարական սկզբունքներու մարմնաւորումը հանդիսացող Սիմոն Զաւարեանին: Անոր, որուն բովանդակ կեանքը ամբողջական ընծայաբերում մը եղաւ իր ժողովուրդի ազատագրութեան դատին եւ կուսակցութեան յեղափոխական պայքարին: Թիֆլիսէն Տրապիզոն, Մետեխի բանտէն մինչեւ Պեսարապիոյ իր աքսորավայրը, Ժընեւէն մինչեւ Պէյրութ ու Կիլիկիա եւ, տակաւին, Պոլիսէն մինչեւ Տարօն ու Սասուն, Զաւարեան...

ՀՐԱՅՐ ՏԱՂԼԵԱՆ Տարօրինակ նախազգացում մը կ՛ունենամ` կարդալով հիները: Կը սքանչանամ` տեսնելով անոնց այժմէականութիւնը, նոյնիսկ եթէ գրուած ըլլան աւելի քան դար մը առաջ: Ու հայրենիքի ներկայ իրավիճակը տեսնելով չեմ կրնար չյիշել Խրիմեան Հայրիկի 1894 թուականին հրատարակած «Պապիկ Եւ Թոռնիկ» հատորի հետեւեալ տողը. «Երբ հողն կորսնցնէք, ձեր կեանքն ալ հողին հետ կը կորսուի»: Եւ այսօր բոլորս հայրենիքի հետ միատեղ մեր կենաց եւ...

ԿԱՐՕ ԱՐՄԵՆԵԱՆ Երկու օրէ ի վեր միջազգային մամուլի հարթակները կը խօսին համաշխարհային վերնախաւի ֆինանսական շիլ գործառնութիւններուն մասին: Անձնական մեծ հարստութեանց խորհրդաւոր տեղաշարժն է, որ քննարկման նիւթ դարձուցած է ICIJ անուամբ ծանօթ լրագողներու միջազգային կազմակերպութիւնը (International Consortium of Investigative Journalists) եւ ի մի բերած` ծաւալուն մէկ թղթածրար, զոր կը կոչեն Pandora Papers: Թղթածրարը կը բաղկանայ 11,9 միլիոն գաղտնի փաստաթուղթերէ, որոնք ցոյց...

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ Հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարը  բռնութեան եւ դաժան փորձութեան հետեւանք էր:  Նախախնամութիւնը Յայտնութեան օրէն ի վեր կայսրութիւններու միջեւ կռուախնձորի  ճակատագիր սահմանած էր մեր հայրենիքը: Ապրեցանք եւ պիտի գոյատեւենք  մարդկային  քաղաքակրթութեան ամենվայրագ ցեղին դրացնութեամբ: Ցեղ, որուն տարերքը եղած են  սպանդն ու քանդումը: «Յեղափոխութիւններու դար»-ը եւրոպական ցամաքամասէն ծիլեր արձակեց  Օսմանեան կայսրութեան ուղղութեամբ:  Միքայէլ  Նալպանտեանի, Ռաֆայէլ Պատկանեանի, Րաֆֆիի, Խրիմեան Հայրիկի, Գրիգոր Արծրունիի ...

ՄԻՀՐԱՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ Սկսինք դրուագով մը` յունական պատմութենէն: Սպարապետը յաղթական պատերազմէն վերադարձին շքախումբովը կը ներկայանայ իր թագաւորին ու` «յաղթեցինք թշնամիին եւ անոնց երկիրը գրաւեցինք» կը ծանուցէ պարծանքով: Արքան հարց կու տայ, թէ այդ յաղթանակը ի՞նչ գին արժեց իրենց` յունական կողմին: Սպարապետը միշտ հպարտ, այլեւ ձայնը մեղմացնելով` կը պատասխանէ. «Մեր զինուորներու համրանքին միայն կէսը կորսնցուցինք...»: Թագաւորը մտմտուքի մէջ կ՛իյնայ եւ բարձրաձայն կը...

ՄԱԿԱՐ ի Գաղիա Օգոստոսի վերջին կիրակին էր: Կէսօրէ ետք Էլպիս եւ Արմենակ եկան: Բերած էին մեր բաժին մասը: Մակարուհիի սուրճէն եւ իր սովորութիւն դարձած` «Հայաստանը պիտի կորսնցնենք»-ի ահազանգէն առաջ, Արմենակ հեռատեսիլի խղճամիտ լրագրողի պէս պատմեց. - Այսօր եկեղեցիին բակը արեւախանձ դէմքերով դիմակաւոր հաւատացեալներու բազմութիւն կար: Թագաժահրը մոռցուած էր, եւ մարդիկ զիրար կը հրմշտկէին` եկեղեցասէր տիկիններու կարկանդակներուն եւ սուրճին պատիւ ընելով:...

  Քրտական կողմին հրաւէրով 24 սեպտեմբերէն 1 հոկտեմբեր Իրաքեան Քիւրտիստան այցելեց Մարոքի եւ Թունուզի մէջ Հայաստանի արտակարգ եւ լիազօր դեսպան, արաբագէտ, աղբիւրագէտ, քրտագէտ, պատմական գիտութիւններու դոկտոր, փրոֆեսէօր Արշակ Փոլադեան: Իրաքի մէջ Հայաստանի դեսպանութենէն յայտնեցին, որ այցելութեան ընթացքին դեսպան Փոլադեան Էրպիլի, Տհոքի եւ Սուլեյմանիէի շարք մը համալսարաններու մէջ հանդէս եկաւ հայ-քրտական պատմական առնչութիւններու, քիւրտերու ծագման, Հայաստանի մէջ քրտագիտութեան մասին ծաւալուն դասախօսութիւններով, ...

ՆԱՆՕՐ ԳՈՉՈՒՆԵԱՆ-ԹԱՇՃԵԱՆ Աշխարհի վրայ չկայ ազգ մը, որ սրբացուցած ըլլայ իր թարգմանիչները եւ յատուկ ազգային եկեղեցական տօն մը նշանակած ըլլայ անոնց համար, բացի` Հայ եկեղեցիէն: Ահա թէ ինչո՛վ կը տարբերի հայ ազգն ու հայկական եկեղեցին այլ եկեղեցիներէ: 1600 տարի շարունակ հայ ազգը չէ մոռցած երախտապարտ ըլլալ իր առաջին ուսուցիչին` Մեսրոպ Մաշտոցին եւ անոր աշակերտներուն` Կորիւնին, Եղիշէին, Մովսէս Խորենացիին եւ այլոց...

ԺԱԳ ՅԱԿՈԲԵԱՆ Հայ ազգի պատմութեան մէջ թերեւս ամէնէն անկիւնադարձային իրադարձութիւններէն մէկը հայ գիրերու գիւտն էր, որուն յաջորդեց հայ մշակոյթի ոսկեդարը, որուն աւելի եւս թափ տրուեցաւ 5-րդ դարուն ծաւալած թարգմանչական աշխատանքին միջոցով: Մեր թարգմանիչ վարդապետները, մատենագիրները, մեսրոպաշունչ հայ գիրերը առաջինը կիրարկողները ո՛չ միայն ամբողջ քրիստոնէական հոգեւոր մշակոյթ եւ գրականութիւն մը հայացուցին, այլեւ իրենց կատարած այդ աշխատանքին ընդմէջէն հայութեան մշակութային ծննդեան վկայականը...

Վ. ԱՒԱԳԵԱՆ Եթէ մարդու մը համար ապրիլը գոյութիւն ունենալ է, ազգի մը համար ապրիլ կը նշանակէ յարատեւել, կեանքը երկարաձգել իրմէ անդին: Իսկ ազգերը կը յարատեւեն մշակոյթով: Ուրիշ ամէն բան կրնայ մեծցնել կամ պզտիկցնել ազգ մը: Միայն մշակոյթն է, որ կրնայ ազգ մը ապրեցնել իբրեւ ազգ: Լեզուն առաջին օղակն է մշակոյթին: Առանց ազգային լեզուի չկայ ազգային մշակոյթ: Ուիլիըմ Սարոյեանը ամերիկեան մշակոյթ...

ԿԱՐՕ ԱՂԱԶԱՐԵԱՆ «Հայոց լեզուի մէջ մարմնացած է հայ ժողովուրդի հոգին: Ամէն մի բառը նրա հոգու մի կտորն է» Աւետիք Իսահակեան Սրբոց Թարգմանչաց տօնը, ազգային եւ եկեղեցական տօն ըլլալու իրողութենէն բացի,  բազմաթիւ պատգամներ կը պարփակէ: Աշխարհասփիւռ հայ ժողովուրդը ներքին` դպրոցական եւ արտաքին` ժողովրդային հանդիսութիւններու մակարդակով կը մեծարէ ոսկեդարու անմահանուն կերտիչներու` թարգմանիչ վարդապետներու ու մասնաւորաբար Մեսրոպ Մաշտոցի անկրկնելի վաստակը, որոնք դարերու ընթացքին...

ՇԱՆԹ ՍՐԿ. ԳԱՏԵՀՃԵԱՆ Դպրեվանք Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ «Իր մայրենի լեզուն վատ իմացողը կէս մարդ է, չիմացողը` թշուառ, ծառէն ինկած տերեւ մը, որ կը տատանի ամէն մէկ պատահական քամիի դիմաց» Ստեփան Զօրեան Սրբոց Թարգմանչաց վարդապետաց տօնը միայն ու լոկ եկեղեցական տօն մը չէ, այլ նաեւ` ազգային, հայ մշակոյթի, հայ գիրի եւ գրականութեան ու մանաւանդ անոր նուիրեալներուն տօնը: Թարգմանչացը սոսկ...

ՄԻՔԱՅԷԼ ՀԱՋԵԱՆ Այլ կերպ երեւի թէ, ոչ, երեւի չէ, այլ հաստատապէս հնարաւոր չէ պատկերացնել Գէորգ Հաճեանին դէպի յաւերժութիւն տանող իր երկնային ճանապարհին: Այդպիսին էր նա իր, աւաղ, կարճատեւ երկրային կեանքի իւրաքանչիւր ժամի, երբ կամայ, թէ ակամայ լռութեան պահերին անգամ երգը վարար, անսպառ յորդում էր նրա լուսաշող հայեացքից` ողողելով ունկնդրի ողջ էութիւնը: Ասում եմ դա ոչ գեղեցիկ խօսքի համար: Ամենեւին: Քաւ...

ՅԱԿՈԲ ԷՔՄԷՔՃԵԱՆ Գէորգ Հաճեան անունը իմ կեանքիս մէջ տեղ գտաւ, երբ ամուսնացաւ քենիիս` Ֆրիտային հետ, եւ դարձանք քենեկալներ: Իմ հասկացողութեամբս, երկու քոյրերու ամուսիններն ալ կ՛ըլլան երկու եղբայրներ: Եւ իրապէս ալ այդպէս եղաւ: Առաջին օրէն իսկ մենք իրարու շատ մօտիկ կը զգայինք, գրեթէ նոյն դաստիարակութիւնը ունէինք: Պատանի տարիքէն եղած էր դպիր, ՀՅԴ պատանեկան միութեան անդամ, ԼԵՄ-ական, ապա կուսակցական, ինչպէս նաեւ` Մեծի...

ՍԵՐՈԲ ՍԱՀԱԿԵԱՆ Գէո՛րգ, դու լո՞ւրջ էիր: Դու լո՞ւրջ, նման միւսներին, այդ ահեղ կռո՞ւին էիր: Քե՞զ ալ գտած, առած տարած էին, թէ դու վազած էիր: Չէ՛, չԷ՛, իմ գիտցած Գէորգը հոն ըլլալու չէր: Իմ ճանչցած Գէորգը շատ տեղ ըլլալու էր, բայց` ո՛չ հոն: Իմ գիտցած Գէորգին համար խաղաղ կեանքն իսկ շատով տաժանակիրն էր: Գէորգը իմ բաւականին հին ծանօթն էր, ու բախտը...

ՍԱԳՕ ԱՐԵԱՆ Ինչպէ՜ս կը մեռնին ծաղիկները, Եւ ինչպէս ափիս մէջ հաւաքուած արիւնը կը յորդի  քեզմով: Ձայնդ կը պաշարէ բոլոր սպասումները եւ հեռու տանող ճանապարհներդ ամէն ետդարձի, ընկեր: Ամէն անգամ, որ այս բառը կը հնչէ, սինեմային դրան դիմաց մեր հայեացքները կը խաչեն  գաղափարի ժամացոյցին սլաքները: Ամէն անգամ, որ բառը կը պարպուի ինձմէ, Ամէն անգամ, որ նախադասութիւնները կը մեռնին, Անձնասպան կ՛ըլլան մեծ...

ՆՈՐԱ ԲԱՐՍԵՂԵԱՆ Կեանքին պէտք է նայիլ միշտ աստուածային դրական պայծառատեսութեամբ եւ հաւատքով: Այդ յաւերժացման բոլորս պիտի արժանանանք, այնպէս որ, մահը սարսափելի կամ տխուր իրականութիւն չէ մեր կեանքին մէջ, այլ մահը կեանքին շարունակութիւնն է` յաւերժութեան եւ վախճանական նպատակներու իրագործման առումով: ԳԷՈՐԳ ՀԱՃԵԱՆ 10 նոյեմբեր 2020: Կանգնած եմ մայրուղիի մը ճիշդ կեդրոնը, ամայութիւն է լրիւ, շարժում չկայ, ո՛չ ալ շունչ: Յանկարծ կը...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Արցախ աշխարհի Մռաւ լեռը, Կրկին արձակեց իր պատգամը` Վեր կաց զինուո՛ր հայոց աշխարհի, Պաշտպանելու հողն հայրենի: Գոյամարտի ահազանգին դիմաց, Հայութիւնը ամբողջ միասիրտ թնդաց, Հաւատաց հայոց բանակի բազուկին, Աներեր կամքին ու նուիրական երդումին: Մարտակոչին անսացին մահապարտի տղաներ, Լուսադէմ ու վրիժառու կամաւորներ, Խոնարհ, առիւծասիրտ ու քաջարի եղնիկներ, Դաշնակցական ընկերներ: Արցախեան ազատամարտի բովէն անցած, Վիտոշի քուրմին ցասումով զինուած, Արարատին հասնելու գաղափարով...

ՌՈՒԲԷՆ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ Մահախօսական Կամ դամբանական չէ Զոր կը գրեմ այստեղ` Համակարգիչիս վրայ, Քանզի մեռած չէք: Սգագիր չէ Այս արցունքներու մէջ խեղդուած տողերը: Ձեր երգով, Ձեր նուիրումով, Հերոսացաք, Անմահացաք: Ուխտեցիք կռուիլ, Եւ սիրով մեռնիլ, Որովհետեւ համոզուած էիք, Որ հողն էր մեր փրկութիւնը: Չէք մեռած. Կ՛ապրիք: Եւ ձեր սրտերը Կը բաբախեն Հիմա եւ միշտ Մեր կուրծքերուն տակ, Մեզի համար: Մահախօսական Կամ դամբանական...

ԼՈՒՍԻԿ ՍՈՄՈՒՆՃԵԱՆ-ԱՖԱՐԵԱՆ Արդէն մէկ տարի անցաւ չարաբախտիկ այդ օրէն, երբ Քրիստափորի մահուան բօթը լսեցինք: Արցախի հպարտ լեռներէն մինչեւ Եռաբլուր, Եռաբլուրէն մինչեւ Պուրճ Համուտի հայեցի դիմագիծ ունեցող Թրատ թաղի «Նիկոլ Դուման» ակումբ, հասնելով Քանատայի ափերը, ամէն տեղ, ներկայութիւն էր ան, անոր հետ կերտուած իւրաքանչիւր յիշատակ, ամէն մէկ փուլ իրենց ինքնորոյն դրոշմը ձգած  են Քրիստափորի ծանօթներուն մէջ. անոր յիշատակները միշտ ալ թարմ...