Արուեստ - Մշակոյթ

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Հարցը.- Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութիւնը 2006 թուականին գոյացուց «Ազգային կինօ-կեդրոնը», որ դարձաւ ժառանգորդը «Հայֆիլմ»-ին նկարած ժապաւէններուն եւ անոնց հեղինակային իրաւունքներուն: 2016 թուականին, «Հայֆիլմ»-ի վերապետականացումէն ետք, կինօ-կեդրոնը իրաւատէրը դարձաւ նաեւ անոր սթիւտիոներուն եւ գոյքին: Կառավարութիւնը, սակայն, որոշած էր սեփականաշնորհել Ազգային կինօ-կեդրոնը: Մեզմէ ոմանք առիթ ունեցած են տեսնելու, թէ ինչպիսի՛ անշուք վիճակ ունի այդ կեդրոնը այսօր: Անձնապէս կարկանդակ գնած եմ ձախ...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Խրախուսանքի ազնիւ պիտակին տակ, արուեստագէտներու մասին երբեմն ներբողներ կը հիւսուին անարժանաբար: Ժամանակին մենք մեր հերթին նոյն սխալը գործած ենք, յատկապէս` երիտասարդներու եւ սկսնակներու պարագաներուն, այն վստահ համոզումով, որ մեր գովասանքները խթան պիտի հանդիսանան եւ պիտի բարելաւեն անոնց գործերու որակը: Սակայն ի՞նչ կը պատահի: Խնդիրը այն է, որ երբ արուեստագէտի մը (ըլլայ սկսնակ թէ հասուն տարիքի) իր արժէքէն շատ...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Պատմական.- «Հայֆիլմ»-ը (1) հիմնուած էր 1923-ին, երբ Հայաստան աւելի բարենպաստ իրավիճակի մէջ չէր, քան այսօր: Երկու տարի անց պատրաստ էր առաջին ժապաւէնը` «Հայֆիլմ»-ի երախտաշատ հիմնադիր Համօ Բեկնազարեանի «Նամուսը»: Սկզբնական շրջանին կ՛արտադրուէր տարեկան շուրջ 3 ժապաւէն:  Աշխարհամարտի պատճառով արտադրութիւնը նահանջեց մինչեւ նուազ քան մէկ(2): Կողքի գծապատկերը պատրաստած եմ` հիմնուելով «Հայֆիլմ»-ի ցուցակներուն վրայ: Կը տեսնենք, որ յետպատերազմեան շրջանին արագացող աճ...

2006 թուականի փետրուարէն ի վեր Հայաստանի մէջ կը հրատարակուի տնտեսական, հասարակական եւ կրթամշակութային վերլուծական հանդէսը «Էգոնոմիկա» ընդհանուր խորագիրին տակ: Այս հրատարակութիւնը կարելի է դասել բարձրորակ քանի մը հայ պարբերականներու շարքին: Թէեւ ունի սահմանափակ տպաքանակ, սակայն ան կը բաժնուի (յաճախ անվճար) հայրենի կրթական գրեթէ բոլոր օճախներուն, հասարակական ուշագրաւ հիմնարկներուն, ինչպէս նաեւ` տնտեսական կարեւոր ձեռնարկներու: Կը նպատակադրէ սատարել Հայաստանի եւ Արցախի բարգաւաճման...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ   Եղերական.- «Ոսկէ ծիրան» փառատօնին վերաբերող նախորդ ակնարկները կը կրէին յարատեւ սրացող վերնագիրներ. «Փոքր ածուի ծիրանը» (2014) (1), «Փոքրացող ածուի ծիրանը» (2015) (2),(2) «Փոքրիկ ածուի ծիրանը» (2016) (3) (3) եւ «Թօշնող ծիրանի հեւքը» (2017) (4): Զառիթափ ընթացքը կը շարունակուի` շնորհիւ պետութեան շարժապատկերի (եւ ոչ միայն) նկատմամբ որդեգրած անտարբեր վերաբերմունքին: Հայրենի շարժապատկերը ունի ոչ միայն ֆինանսաւորումի, այլեւ պետական գործընթացի եւ...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ «Ոսկէ ծիրան» փառատօնի «Անահիտ» մրցանակը ստացաւ «Եւա» ժապաւէնը  (2017, 94 վ.): Անկախ իր գեղարուեստական արժանիքներէն` ժապաւէնը ունի քաղաքական կարեւորութիւն: «Եւա»  առաջին խաղարկային ժապաւէնն է, որ ֆինանսաւորուած եւ պատրաստուած է հայ-իրանական գործակցութեամբ: Դերասաններն ու բեմադրիչը հայեր են, իսկ թեքնիք անձնակազմը` իրանցիներ: Հարկ կա՞յ բացատրելու Հայաստան-  Իրան յարաբերութիւններու կարեւորութիւնը: Քաղաքական է նաեւ այն պատճառով, որ ցոյց կու տայ Հայաստան-Ղարաբաղ կենսական...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Դաշտագնացութիւն: Շարք մը անեկտոդներ կազմուած են «լաւ լուր-վատ լուր» ձեւաչափով: Թատերական կատարումի ժամանակակից տեսութիւններու պարագային, լաւ լուրը այն է, որ «ժամանակակից»` կը նշանակէ, որ այսօր կան ոչ արհամարհելի թիւով ակադեմական դաշտային ուսումնասիրութիւններ (field study): Վերջերս կատարուած ուսումնասիրութիւն մը ցոյց տուած էր, օրինակ,  որ դերասաններ աւելի խոր ներզգայնութիւն (empathy) չունին, քան` ոչ դերասաններ: Աւելի՛ն. որ` մասնագիտական ուսումը չի զարգացներ...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Յօդուածի Ա. մասը կու տար կատարողական քերականներու պատմականը: Պատերազմի համատարած արհաւիրքը տուն տուաւ ընկերային, հետեւաբար եւ, գեղարուեստական շարժումներու, յատկապէս` Եւրոպայի մէջ: Յառաջ եկան ե՛ւ սալոնային, ե՛ւ յանձնառու շարժումներ: Լուսանկարը ցոյց կու տայ «Տատա» շարժումի հիմնադիրներէն Թ. Զառայի (1896-1963) «Եթերային սիրտը» թատրերգութենէն տեսարան մը (1921): Սալոնային այս կարճակեաց շարժումին ձգած ժառանգը եղան սուր ծանակը եւ լեզուական հնչիւնային զգայնութիւնը: Պերթոլտ...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Այլընտրանքային.- Մեր թատերական ակնարկներուն մէջ կատարումը կ՛արժեւորուի լոկ որպէս «լաւ» եւ կամ` ոչ այնքան «լաւ» խաղարկութիւն: Անձնապէս չեմ հանդիպած որեւէ ակնարկի, որ ձեռք առնէր կատարումի հետեւած գեղագիտական ուղղութիւնը, դպրոցը: Խորքին մէջ բեմադրիչն ու դերասանը կանգնած են գաղափարական քառուղիի մը մէջ: Այլ խօսքով, թատերական մշակոյթի մէջ այսօր կան չորս հիմնական ուղղութիւններ: Երկնային.- Թատրոնի ծագումաբանական առասպելները ունին «երկնային» առնչութիւն: Մեր...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ  Արուեստանոց Երբ Էդիկ Բերդեանը «Արուեստագէտը եւ բնորդուհին» թեմայով կտաւներ կ՛երփնագրէ, ան նախ կը դրսեւորէ իր փոխյարաբերութիւններն ու վերաբերումները բնորդուհիներու հանդէպ եւ ապա կեանքի նժարի վրայ կը դնէ այնպիսի վիճակներ, որոնք կը տուայտին ներքին ստեղծագործական ուժերու եւ սեռային ու սիրային մղումներու միջեւ: Իսկ երբ ինքնադիմանկարներ կը պատկերէ, հարցը կը փոխուի: Ինքնապեղման ու ինքնահաստատման ճանապարհին, ան գրաւը կը դնէ դէմքի...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Ա.- Ասք Եւ Բեմ Համազգայինի «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբը ներկայացուց Արա Արծրունիի «Կոնտոլեզիա, իմ սէր» թատրերգութիւնը: Ելոյթի նախօրեակին բեմադրիչ Յակոբ Տէր Ղուկասեանը համացանցի վրայ թատրերգութենէն առնուած մէջբերումով մը լուսաբանած էր. «Կոնտոլեզիան մեր հայրենիքն է, մեր հո՛ղը, մեր ապագա՛ն...»: Թատրերգութիւնը, ուրեմն, գերազանցօրէն քաղաքական է: Թատերագիրը.- Ա. Արծրունի (1932) աւարտած է Սաքրէ Քէօր վարժարանը: Շատ կանուխ սկսած է գործակցիլ լիբանանահայ թատերախումբերու...

 ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Անոնք, որոնք տակաւին որոշ վերապահութիւններ ունին Փոլ Կիրակոսեանի արուեստի մեծութեան եւ գեղարուեստական բարձր որակին շուրջ, խնդրեմ` մինչեւ վերջ թող կարդան ստորեւ տրուած ականատեսի վկայութիւնս, ապա միայն թող եզրակացնեն: Ձախէն աջ՝ Մովսէս-Հերկելեան , Փոլ Կիրակոսեան, Զաւէն-Խտըշեան եւ Պերճ Ֆազլեան Անգամ մը եւս հաւաքուած էինք Զաւէն Խտըշեանի Պելվիուի բնակարանը: Քաղաքացիական պատերազմի օրերուն Զաւէնն ու իր կինը`  Սեդան, սովորութիւն ունէին իրինց...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ «Մհեր Մկրտչեան» թատերախումբը ներկայացուց Ակաթա Քրիսթիի (այսուհետեւ` ԱՔ) «Մկան թակարդ»-ը  (The Mousetrap)` բեմադրութեամբ Յարութ Գնդունիի: Գործը կը համարուի «առկախ» թատրոնի նախատիպար: Այս նիւթին նախապէս անդրադարձած եմ(1): Բնագիրը.- ԱՔ ըսած է, որ վերնագիրը կու գայ Համլեթէն: Համլեթ իր «թատրոն` թատրոնի մէջ» խաղը կոչեց «The Mousetrap»: Աւելի ուշ, «առնէտը, առնէտը» բացագանչելով դաշունահարեց վարագոյրի ետին թաքնուած դաւադիր «մուկ»-ը: 1945-ին որբ տղայ...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Իբրեւ կարեւոր իրադարձութիւն արուեստի գերիրապաշտ աշխարհին մէջ` 14 ապրիլ 2018-ի երեկոյեան կերպարուեստի յատկանշական ցուցահանդէսի մը բացումը տեղի ունեցաւ Մոնաքոյի «Տէօ սան վենթ տէօ» (222), ցուցասրահին մէջ, որ կը գտնուի իշխանուհի Քարոլի անունը կրող գլխաւոր պողոտային վրայ: Միջազգային բնոյթի այս ցուցահանդէսի կազմակերպիչն է քանատական «Արթ իվոլուշըն» ցուցասրահ-պատկերասրահը, որ կը համարուի աշխարհի արուեստի խոշորագոյն կեդրոններէն մէկը: Իր ընտրութիւններուն մէջ դժուարահաճ...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Ինչպէս հայ կիրառական արուեստի տեսակներէն շատեր (փայտարուեստ, մետաղագործութիւն, ոսկերչութիւն, ասեղնագործութիւն, Գոթահեայի յախճապակի...) գորգարուեստը եւս «իւրացուած է»  թուրքերուն եւ ազերիներուն կողմէ: Տակաւին միչեւ այսօր կան թանգարաններ (Ուաշինկթընի գորգագործութեան թանգարանը, Գահիրէի արեւելեան արուեստներու թանգարանը, Քոփընհակընի «համլեթեան» բերդ-թանգարանը եւ այլն), որոնք հայկական գորգերն ու կարպետները (նոյնիսկ հայերէնով մակագրուածներէն ոմանք) կը ցուցադրեն իբրեւ թրքական կամ ազերիական: Կարգ մը թանգարաններ լաւագոյն պարագային հայկականները...

Աջէն ձախ՝ Արտաշէս Յունանեան եւ Մովսէս Ծիրանի, Երեւան, 1979 Հայրենի գեղանկարչութեան մեծագոյն եւ ամենաինքնատիպ դէմքերէն մէկը կը համարուի Արտաշէս Յունանեան: Խորհրդային շրջանին հալածուած է իբրեւ միսթիք եւ այլախոհ արուեստագէտ եւ այդ պատճառով ալ արժեւորուած չէ ըստ արժանւոյն: Հայաստանի վերանկախացումէն ետք սկսած է գնահատուիլ  եւ նոյնի՛սկ գիտավերլուծական ակադեմական մակարդակի գիրք մը գրուած է իր մասին` պատրաստ հրատարակութեան: Յունանեան հեղինակ է նաեւ...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ «Վահրամ Փափազեան» թատերախումբը ներկայացուց երաժշտախառն երեկոյ մը` հիմնուած Յակոբ Պարոնեանի «Քաղաքավարութեան վնասները» պատումներու փունջին վրայ: Ելոյթը արժանի էր ուշադրութեան, որովհետեւ երաժշտական թատրոնը մնայուն երեւոյթ է հայրենի բեմերու վրայ, բայց գրեթէ  բացակայ` արտասահմանի բեմերէն: Ի զուր չէ, որ «Երաժշտական կատակերգութեան պետական թատրոն»-ը կոչուած է Պարոնեանի անունով: Բնագիրը.- Պարոնեան 1865-87 տարիներուն  գրած է հինգ կատակերգութիւններ: Յաջորդաբար` «Երկու տէրով ծառայ մը»,...

Իբրեւ հայ մշակոյթի կարեւոր կեդրոններէն մէկը` Արցախ ունեցած է նաեւ մանրանկարչական իր դպրոցը, որուն մասին ընդհանուր գաղափար մը կու տայ մեզի Մանիա Ղազարեանի ստորեւ տրուած ակնարկը, որ քաղուած է իր «Արցախեան արուեստի գանձերը» հատորէն: «Ա.» Արցախում ստեղծուել է տեղական մանրանկարչական դպրոց: Այն, ըստ էութեան, Սիւնիքի մանրանկարչական արուեստի տարբերակն է, նրա տեղայնացած արտայայտութիւնը: Արցախի մանրանկարչական արուեստի ծաղկումը կապուած է XIII դ....

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Suspense բառը տառացիօրէն կը նշանակէ «առկախութիւն»: Փողոցի բարբառով` «ոստիկանական» վէպերը (crime fiction), ժապաւէններն ու անհատնում «սերեալ»-ները կը պատկանին այս սեռին: Մօտ օրէն պիտի ներկայացուի Ակաթա Քրիսթիի «Թակարդը» (The Mousetrap), որ 1952-էն ի վեր բեմի վրայ է անընդմէջ: Ինչպէ՞ս հասկնալ այս սեռին վայելած մեծ ժողովրդականութիւնը : Պատմական.- «Առկախ» բնոյթի ինծի ծանօթ առաջին երկն է Հազար ու մէկ գիշերներու «Երեք...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Նափոլի Կը թուի, որ մենք` հայերս արեւապաշտ ըլլալէ առաջ եղած ենք լուսապաշտ: Անշո՛ւշտ ո՛չ արեւապաշտութիւնը եւ ո՛չ ալ լուսապաշտութիւնը մեր ազգային մենաշնորհն է: Թէ՛ լոյսը, թէ՛ արեւը` երկուքն ալ պաշտուած են հնդեւրոպական եւ այլ հին ժողովուրդներու կողմէ ու տարածուած` աշխարհով մէկ: Հին աշխարհի մէջ, անկախ արեւապաշտութենէն, գոյութիւն ունէին առանձին լոյսի աստուածութիւններ, որոնցմէ պէտք էր որ անկախաբար ծնած ըլլային...