Արուեստ - Մշակոյթ

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Համազգայինի պատանեկան «Արեգ» թատերախումբը, Հրայր Գալեմքերեանի բեմադրութեամբ, ներկայացուց «Լուիս Պլէք»-ի «Ուան սլայթ հիթչ» (Դոյզն խոչընդոտ մը, 2011) զաւեշտը` «Փոքր հարուած մը» վերնագրով (1): Հեղինակը եւ բներգը.- Այս երկու հատուածները  կարելի է միացնել, որովհետեւ բներգը ներշնչուած է հեղինակի անձնական կեանքէն: Պլեք (1948 - ) ամերիկացի հրեայ մըն է, որուն  հիմնական զբաղումն է կատակաբանութիւնը (stand up comedy), թէեւ ուսանած է...

Արդէն իսկ կայացած ու արուեստի աշխարհին մէջ ինքզինք հաստատած Ռոպերթ էլիբեկեանին հռչակը դուրս գալով Հայաստանի ու Միջին Արեւելքի սահմաններէն` տարածուած է Եւրոպայի բազմաթիւ քաղաքներու (յատկապէս Փարիզի) մէջ ու հասած մինչեւ Քանատա ու Ամերիկաներ: Անոր ժամանակակիցները իր արուեստի մասին արձանագրած են բարձր գնահատանքներ ու տուած` տարբեր բնորոշումներ: Յիշենք միայն անոնք, որոնք նուազ կամ ընդհանրապէս ծանօթ չեն մեր ընթերցողներուն: «Կենսախինդ, շողշողուն, հայաբոյր...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Թատրոնի միջազգային օրուան նուիրուած ձեռնարկներու ծիրին մէջ, Երեւանի Սօս Սարգսեանի անուան Համազգային թատրոնը «Յակոբ Տէր Մելքոնեան»-ի բեմին վրայ ներկայացուց Սաշա Կիթրիի «Արի` երազենք» (Faisons un rêve... 1916) կատակերգութիւնը` բեմադրութեամբ ֆրանսահայ բազմակողմանի արուեստագէտ Ժիրայր Փափազեանի: Հեղինակը.- Ալեքսանտր (Սաշա) Կիթրի  (1885-1957) որդին է կնամոլ դերասան Լիւսիէն Կիթրիի: Ծնած Է ցարական Սենթ Փեթերսպուրկի մէջ, երբ հայրը այդտեղ ֆրանսական թատրոն մը կը...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Նարեկ Դուրեանի «Բոհեմ» թատերախումբը «Յ. Տէր Մելքոնեան»-ի բեմին վրայ ներկայացուց իր հաւաքաբար հեղինակած «Շէնքում իրավիճակ ա փոխուել» կատակերգութիւնը: Բեմադրիչը եւ դերասանները կը յայտնեն, թէ գործը քաղաքական է` առանց «քաղաքականութիւն խաղալու» : Դիպաշարը.-  2018-ի ապրիլն է, զայրացած մարդիկ գրաւած են փողոցները, վաթսունամեայ Սեդրակ, սակայն, դուրս չէ եկած (խորհրդանշական)... մի  րոպէ... վաթսունամեա՞յ... բայց չէ՞ որ Դուրեան եւս... ինչեւիցէ...  տան մէջ...

ՍՏԵՓԱՆ ԹՈՓՉԵԱՆ Ի Խորոց Բնորդը. Գրիգոր Գրիգորեան 1947-1949-ի միջեւ Երուանդ Քոչարը գրեց «Վերջին պոհեմը»` վերյիշելով, թերեւս, Փարիզում անցկացրած իր կեանքը, այնտեղի անապահով արուեստագէտներին. «Դրամատիրական կարգերը նրան դուրս շպրտեցին կեանքից, նա կեանքի լուսանցքի վրայ է միայն... Արուեստագէտի եւ տիրողների միջեւ բացուած է մի վիհ: Նրա գործերը զարդարում են պալատները, տաճարները, բայց ինքը նկուղներում է ապրում, յաճախ` մոռացուած. նա հասկացուած չէ... Արուեստագէտի...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Շղարշով կինը Առաջին անգամ ըլլալով, 1979-ին, Երեւանի Ժամանակակից կերպարուեստի պատկերասրահին մէջ կազմակերպուեցաւ ամերիկահայ տասնեօթը գեղանկարիչներու խմբային ցուցահանդէս մը, որուն առիթով օրին հայրենի թերթերը արձանագրեցին` նշելով, որ իր հայկականութեամբ Գեղամ Թազեանին արուեստը յատկանշական է եւ կը զատորոշուի միւսներէն: Սփիւռքահայ արուեստագէտները գրեթէ բոլորը (առաւել կամ նուազ չափով), ներշնչուած են հայ ազգային մշակոյթի  տարբեր տեսակի ոլորտներէ: Իսկ ոմանց մօտ հայկականութիւնը աւելի...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Նոյ. 25-ին Պէյրութի մէջ ցուցադրուեցաւ Քատիր Աքընի «Ռետ» (Մերժում) վաւերագրական ժապաւէնը: Մամուլը օրին անդրադարձած էր ձեռնարկին (1): Ժապաւէնը հիմնուած է բեմադրիչին հեղինակած  «Հայ յեղափոխական Փարամազ, Ապտիւլ Համիտէն մինչեւ Իթթիհատ վէ թերաքքի, հայ ընկերվարականները եւ Ցեղասպանութիւն» գրքին վրայ (2015, 324 էջ) (2): Երկու գործերն ալ ուղղուած են Թուրքիոյ  ձախ մտաւորականութեան: Այս ուշացած յիշեցումը անհրաժեշտ է, որովհետեւ Թուրքիոյ  գլխաւոր ձախ...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ ՄքՄայքըլ Թանգարանի Մուտքը Իր կազմաւորումէն մօտաւորապէս դար մը ետք քանատական բնանկարչութեան փառքը համարուող «Եօթնեակ»-ի արուեստը ներկայացուեցաւ Լոնտոնի «Englands Dulwich Picture Gallery»-ին մէջ, «Թոմ Թոմսըն էնտ կրուփ աֆ սեւըն» ընդհանուր խորագիրին տակ: Բրիտանացի արուեստասէրը հաղորդակից դարձաւ իւրայատուկ գեղանկարչական արուեստի մը, որ ոչ միայն կը զատորոշուի անգլիական ու առհասարակ եւրոպական բնանկարչութենէն, այլեւ իր որակով չէր զիջեր անոնց: Եւ որովհետեւ այս...

Հակառակ անոր որ երկրի տնտեսական համատարած ճգնաժամը հետզհետէ աւելի կը խորանայ, եւ հակառակ անոր որ շքեղութիւն համարուող առեւտրական տեսակները կը շարունակեն նահանջել, սակայն կերպարուեստի միջազգային փառատօները որոշ չափով մը տուժելով հանդերձ, յարատեւօրէն կը բազմանան ամէնուրեք: Պատճառները մէկէ աւելի են: Նախ` ժամանակակից մարդը առօրեայ տաղտուկները շրջանցելու եւ ընկճախտը մեղմելու համար հանապազօրեայ հացի նման պէտք ունի արուեստի կենարար ու սփոփիչ ուժին: Ապա...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Էլիբեկեաններ Թէեւ առիթը մասնակի է, սակայն նախ պիտի անդրադառնանք արուեստի մէջ գերդաստաններու բերած նպաստին եւ ապա` էլիբեկեաններուն, որոնց երրորդ սերունդի ներկայացուցիչներէն Արեգի հերթական մէկ անհատական ցուցահանդէսին բացումը տեղի ունեցաւ Ուրբաթ, նոյեմբեր 16-ի երեկոյեան ժամը 8-ին,«Աւետիս Ահարոնեան» սրահին մէջ, կազմակերպութեամբ Մոնրէալի Համազգային Հայ կրթական եւ մշակութային միութեան: Բացումէն տեսարան մը Հին մշակոյթներու մէջ պատահականութեան արդիւնք չէր կրնար ըլլալ ստեղծագործելու...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ «Թէաթրոն» թատերախումբը, Սուրէն Խտըշեանի բեմադրութեամբ, երեք ելոյթներով ներկայացուց Արթըր Միլըրի «Կամուրջէն դիտուած» (1955)  թատրերգութիւնը:  Ելոյթի գրքոյկին մէջ բեմադրիչի խօսքին փոխարէն` կը տեսնենք Վարուժան Խտըշեանի առաջին բեմադրութեան (1985) ներածականը: Այդ կարելի է հասկնալ որպէս կրտսեր Խտըշեանի մեծարանքը իր հօրեղբօր: Պատմական խորապատկեր.- Բաղդատած եմ Միլըրի(1915-2005)  անգլերէն բնագիրը Վ. Խտըշեանի թարգմանութեան հետ, որ հիմնուած է ֆրանսացի գրագէտ Մարսել Այմէի (Marcel Aymé...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ «Collectif de l’ACT» թատերախումբը «Մոնօ» թատերասրահին մէջ  արաբերէն լեզուով եւ Յակոբ Տէր Ղուկասեանի բեմադրութեամբ ներկայացուց  Արա Արծրունիին «Մժեղը»: Թատրերգութիւնը Թորոնթոյի մէջ բեմադրուած է Զոհրապ Եագուպեանի (2004),  իսկ Երեւանի մէջ Արա Երնջակեանի եւ Արմէն Մեհրաբեանի կողմէ (2005): Այս ելոյթներուն շուրջ անձնապէս որեւէ ակնարկի չեմ հանդիպած: Թատերագիրը.- Արծրունիի թատրերգութեան  մօտիկ անցեալին անդրադարձած եմ(1): Կու տամ ամփոփում մը: Հեղինակը կազմաւորուած է...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Երրագրութիւն.- «Ամփիր Սոֆիլ» սրահին մէջ  գերմանական շարժապատկերի շաբաթը (1) փակուեցաւ գերմանաբնակ թուրք բեմադրիչ Ֆաթիհ Աքընի «Հանդիպակաց ափէն» ժապաւէնով («Աուֆ տեր անտերէն զայթէ», 2007, 122 վ): Շուրջ երկու հարիւր ներկաները մեծ մասամբ օտարներ էին: Աքըն բեմադրիչն է Եղեռնը պատկերող «Սպին» ժապաւէնին («Քեսիք», «The Cut», 2014, 138 վ), որ նոյնպէս ցուցադրուած էր գերմանական ժապաւէններու ծրագրի մը մէջ, 2015-ի սեպտեմբերին: Այո՛,...

 ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Բանագողութիւնը, ազդեցութիւնն ու ներշնչումը գրականութեան եւ առհասարակ արուեստի մէջ յաճախ կը շփոթուին իրարու հետ: Խնդիրը աւելի կը բարդանայ, երբ ենթակայ մտաւորականը, գրողը եւ կամ արուեստագէտը բանասիրական մասնագիտական կրթութիւն չունի եւ կը դատէ, համաձայն իր մակերեսային ըմբռնումներուն, կամ ելակէտ կ՛ունենայ տուեալ պահու իր անձնական հարցերը:  Հինէն ի վեր աշխարհի մեծագոյն արուեստագէտներէն շատեր իրարմէ, ինչպէս նաեւ` զիրենք կանխող մշակոյթներէն թէ՛...

ԼԵՒՈՆ ՆԵՐՍԻՍԵԱՆ Լեւոն Ներսիսեան «Օթելլօ»-ն... Նա յաջորդում է «Համլէթ» ողբերգութեանը: Վիճելի է, հնարաւոր է, որ «Համլէթ»-ից յետոյ «Մակպեթ»-ն է գրել, չգիտեմ, վիճարկուող խնդիր է: Բոլոր դէպքերում 1605 թուականին ներկայացուեց առաջին անգամ «Վենետիկի մավր» ողբերգութիւնը, յետոյ ունեցաւ հրատարակութիւններ եւ 1623 թուականի, այսպէս կոչուած, Ինֆոլիօ հրատարակութեան մէջ նոյնպէս զետեղուեց` որոշ թեքսթային փոփոխութիւններով մի քանի տասնեակ տող` աւելի քան 100 տող, աւելացրած: Յիշում...

ԹԱԴԵՒՈՍ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ Լեւոն Ներսիսեան իր տարերքին մէջ` դոկտ. Մովսէս Հերկելեանի երեւանեան թիւ 2 ուսանողական հանրակացարանին մէջ Իմ ճանաչած Լեւոն Ներսիսեանը Աստծուն չհաւատալու տարիքից վաղուց դուրս էր եկել, սակայն նրան վստահելու անհրաժեշտութիւն ամենեւին չունէր: Իր բաժին Աստծոյ հետ առանձնապէս հաշտ չէր, բայց այլեւս, թւում է, խնդիրներ չէր ստեղծում: Ներսիսեանի մասին պատմող նիւթը կարող էի խորագրել «Շղթայուած Պրոմեթեւսը», բայց նա եթէ անգամ...

ԿԱՐԻՆԷ ՅԱԿՈԲԵԱՆ Մշակութաբան, հրապարակախօս Էմմա Գրիգորեանի նկարչութիւնը ներգործուն է, ամրակուռ եւ միեւնոյն ժամանակ այն զգացական է ու քնարական: Այդ յատկանիշները արտայայտուած են գունային երանգների ընտրութեան, իւղաներկի քսուածքի, գոյների համադրութեան եւ հակադրութեան միջոցով: Էմմա Գրիգորեանը անսեթեւեթ է ինչպէս կեանքում, այնպէս էլ` իր նկարչութեան մէջ: Նրա գեղարուեստական պատկերները ճշմարիտ են եւ իրական ոչ միայն իրապատկերային, այլեւ վերացական կտաւներում: Տարիների ընթացքում փոխուել են...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Եթէ հայ մշակոյթի տարբեր երակներէն ուղղակիօրէն սնանած կերպարուեստագէտ որոնէինք, ապա առաջին անուններէն մէկը անկասկած Անատոլի Աւետեանը պիտի ըլլայ: Ան ոչ միայն առհաւականօրէն ժառանգած է հայ ազգային մշակոյթի աւանդները, այլեւ ուսումնասիրած կը թուի ըլլալ հայ կերպարուեստի (ներառեալ` կիրառական արուեստի) շերտերը, սկսեալ նախնադարէն մինչեւ մեր օրերը: Ստեղծագործութիւններու ոճն ու շօշափած թեմաները, խայտաբղետ ըլլալով հանդերձ, այդ կը յուշեն մեզի: Այս արուեստագէտը...

ՈՒԱՏՏԱՀ ՖԱՐԻՍ Պէյրութի մէջ տեղի ունեցող այս ցուցադրութեան համար ընտրուած ժամանակը կրնայ հակասական թուիլ, որովհետեւ քաղաքի բնակիչները կ՛ապրին առօրեայ ճնշիչ զբաղուածութիւններու ներքոյ. բան մը, որ յստակօրէն կ՛երեւի լուրերու խորագիրներուն եւ գրգռիչ խմբագրականներու մէջ` գերիշխելով մամուլին վրայ: Կառավարական յուսահատ  տագնապ, քաղաքական բեւեռայնացում, երկար ժամանակով թաղուած ապրուստի հարցեր (ջուր, ելեկտրականութիւն) եկած են աւելնալու ազգային պարտքի հարցին ու աղբի կուտակումներուն (նշած ըլլալու համար...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Հայրենի շարժապատկերի նորագոյն աւանդոյթներէն մէկն է «Ուջան ծիրանի ծառ» վաւերագրական-ազգագրական ժապաւէններու փառատօնը, որուն գլխաւոր իւրայատկութիւնը  թերեւս այն է, որ կը կայանայ մայրաքաղաքէն դուրս, Ուջան գիւղին մէջ: Ուջանը կը գտնուի Արագածոտնի մարզին մէջ, Օշականէն ոչ շատ հեռու: Մասնակից օտարներ կը հիւրընկալուին գիւղացիներուն կողմէ: Ատիկա փոխադարձ ծանօթացման առիթ կու տայ: Այս տարուան ծրագիրը (15-20 սեպտեմբեր) ունէր 18 օտար եւ 7...