Գիտութիւն

ՍԵԴԱ ՊԱՐՍԱՄԵԱՆ Գերմանացի հասարակական գործիչ, հոգեւորական, միսիոնար Եոհաննես Լեփսիուսը, ով 1896թ. գարնանը շրջել է Փոքր Ասիայում եւ վկայութիւններ հաւաքել կոտորածների ականատեսներից, գրում է. «Երզնկայի մէջ հայ կաթոլիկ եկեղեցին հասարակաց ճեմիշի (արտաքնոցի) վերածեցին: Հիւսնիմանսուրի մէջ եկեղեցին փլուեցաւ եւ սկիհը ճեմիշ նետեցին, ժանտարմները ծիսական հանդերձները հագան եւ հայհոյութիւններով պատարագը ծաղրեցին»: Յաճախ հոգեւոր հաստատութիւնը պղծելուց յետոյ գազազած ամբոխը ոչնչացրել է նաեւ բազմադարեան վանքերի...

ՌՈՒԶԱՆ ԻՇԽԱՆԵԱՆ Թուրքական իշխանութիւնների արտաքին քաղաքականութեան մէջ վերջին ժամանակներս նկատուող նոր մարտավարութիւնը եւ  յատկապէս ամերիկեան ուղղութեամբ դիւանագիտական ջանքերի աշխուժացումն անզէն աչքով տեսանելի են: Պաշտօնական Անգարայի ձեռնարկած քայլերում այդ երկրի իշխանութիւնների անհանգստութիւնն է` Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին միջազգային հանրութեան կեցուածքի եւ, մասնաւորապէս, Միացեալ Նահանգների նախագահի ամէնամեայ ելոյթի հնարաւոր շեշտադրումների հետ կապուած: Թուրքական իշխանութիւնների գործելաոճն ու ամենատարբեր մակարդակներով հնչեցրած յայտարարութիւնները բացայայտում են...

Պատրաստեցին ՏԱԹԵՒԻԿ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆԸ եւ ԱՆԻ ՆԱԶԱՐԵԱՆԸ Եթէ անգամ ժամանակը կարողանում է փոխել մարդկանց դիմագծերը`ընդգծելով ծերութիւնը, ապա այն անկարող է թաքցնել հէնց առաջին հայեացքից մատնող բարութիւնը, որն ամէնից լաւ է բնութագրում 1910 թ. Կարսում ծնուած Արաքսի Ենգոյեանին: Կոտայքի մարզի ամենատարեց բնակիչներից մէկի` Հայոց ցեղասպանութեան ականատես-վերապրածի հայրենիքը Կարսն է: «Թուրքիայից է գաղթել, Ղարսից, գիւղի անունը չեմ յիշում: Սկզբում եկել են Բէզաքլու գիւղ, որն...

«ԱԶԱՏ ԱՐՑԱԽ» Լեռնային Ղարաբաղին առնչուող ազրպէյճանական մամուլի հրապարակումներին ծանօթանալը բացայայտեց հետաքրքիր օրինաչափութիւն: Պարզւում է` Ազրպէյճանի հասարակութեան, ներառեալ` իշխող վարչակարգի, տրամադրութիւնն ուղիղ կախուածութեան մէջ է գտնւում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնում ընթացող քաղաքական գործընթացներից: Ուսումնասիրութիւնները ցոյց են տալիս եւ ապացուցում, թէ որքան մօտ է ԼՂՀ-ում մայիսի 3-ին նշանակուած` հերթական խորհրդարանական ընտրութիւնների անցկացման օրը, այնքան աւելի բարձր է ընկճախտի եւ նեարդայնութեան աստիճանն Ազրպէյճանում, որը...

Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին առթիւ Նեւատայի նահանգապետ Պրայըն Սանտովալ հռչակագիր ստորագրած է, որուն համաձայն, ապրիլի 19-26-ը Նեւատայի մէջ յայտարարուած է Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի շաբաթ: Նման հռչակագիրով հանդէս եկած է նաեւ Նեւատայի փոխնահանգապետ, նահանգային ծերակոյտի նախագահ Մարք Հեչիսըն: Երկու հռչակագիրներուն մէջ Միացեալ Նահանգներու նախագահին եւ Քոնկրեսին կոչ կ՛ըլլայ ճանչնալու հայ ժողովուրդի նկատմամբ իրականացուած վայրագութիւնները եւ Թուրքիոյ ստիպել` ճանչնալ պատմական փաստերը: «Հայերու...

ՍԵԴԱ ՊԱՐՍԱՄԵԱՆ Ուրֆայի Սուրբ Աստուածածին մայր եկեղեցին, որտեղ 1895թ. դեկտեմբերի 29-ի թուրքերը ողջակիզել են շուրջ 3000 կանանց ու երեխաների 1894-96թթ. հայերի զանգուածային կոտորածներն ուղեկցուել են հայկական մշակութային ժառանգութեան` համակարգուած եւ հետեւողականօրէն իրագործուած ոչնչացմամբ: Կասկածից վեր է, որ Օսմանեան կայսրութիւնում հայութեան ազգային զարթօնքի դէմ պայքարը սուլթան Ապտիւլ Համիտ II-ի ներքին քաղաքականութեան առաջնային խնդիրներից էր: Այդ քաղաքականութիւնն առաջին հերթին ուղղուած է եղել...

Գրիգորիս Պալաքեան ծնած է 1876-ին: Պալաքեան եղած է իր սերունդի հայ առաջատար մտաւորականներէն: Գերմանիոյ մէջ ուսանելէ ետք, 1901-ին կը ձեռնադրուի կուսակրօն եկեղեցական եւ կը ծառայէ Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ` իբրեւ պատուիրակ Եւրոպայի եւ յատկապէս Ռուսիոյ համար: Ան հեղինակ է բազմաթիւ գիրքերու, որոնցմէ քանի մը հատը կը բռնագրաւուին Թուրքիոյ կառավարութեան կողմէ 1915-ին, քանի մը հատն ալ կորած են այդ տարուան իրադարձութիւններուն պատճառով:...

ՄԵԼԻՆԷ ԱՆՈՒՄԵԱՆ ԹԵՀՄԻՆԷ ՄԱՐՏՈՅԵԱՆ Ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետութեան կազմում գտնուող Արդուին նահանգի Խոպա քաղաքում բնակուող համշէնահայ մտաւորական Ճեմիլ Աքսուն աւարտել է Անատոլու համալսարանի գրականութեան բաժանմունքի փիլիսոփայութեան բաժնի մագիստրոսականը: Ձախակողմեան կողմնորոշում ունեցող Աքսուն իր քաղաքական հայեացքների պատճառով 8 տարի ազատազրկուել է: Նա 2014 թուականից հրատարակուող համշէնական առաջին ամսագրի` «Գոր»-ի խմբագրակազմի անդամ է: Ճեմիլ Աքսուի հետ զրուցեցինք համշէնահայերի ինքնութեան պահպանմանն ուղղուած աշխատանքների մասին:...

Հայոց ցեղասպանութեան դաժանութեան ենթարկուած ու զայն կրած են ոչ միայն մարդիկ, այլ նաեւ` անոնց իրերը: Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին իրականացուցած «100 լուսանկարչական պատմութիւններ Հայոց ցեղասպանութեան մասին» յատուկ նախագիծի ծիրին մէջ ներկայացուած է եոզկաթցի Կղեմես եւ Ռեբեքա Քիւրքճեաններու հարսանեկան լուսանկարը, նկարուած` 1910 թուականին: Անիկա Քիւրքճեան ընտանիքէն մնացած միակ լուսանկար-մասունքն է: Ժամանակի ընթացքին մէջտեղէն պատռուած է, այնուհետեւ` թափանցիկ կպչուն ժապաւէնով միացուած: Նկարին հակառակ...

ՄԵԼԻՆԷ ԱՆՈՒՄԵԱՆ ԹԵՀՄԻՆԷ ՄԱՐՏՈՅԵԱՆ «Ես ձախակողմեան եմ, իմ ընտանիքը` նոյնպէս...» մեզ հետ զրոյցում ասաց համշէնահայ բեմադրիչ Օզճան Ալփերի «Աշուն» ժապաւէնում գլխաւոր հերոսի մօր դերը կատարած Ռայիֆէ Ենիկիւլ: Նա մասնագիտութեամբ դերասանուհի չէ, «Աշուն»-ն էլ թերեւս միակ ժապաւէնն է, որում խաղացել է, սակայն այնքան բնական է կատարել իր դերը, որ ակամայից մտածում ենք` այս անսահման բարի համշէնահայուհին ընդամէնը խաղացել է ինքն իրեն,...

Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկը իր «100 լուսանկարչական պատմութիւններ Հայոց ցեղասպանութեան մասին» յատուկ նախագիծի ծիրին մէջ կը ներկայացնէ բացառիկ տեսարան մը, ուր ներկայացուած են սովի մատնուած եւ ամիսներ շարունակ խոշտանգումներու ենթարկուած հայ գաղթական կիներ, որոնք խմբուած են սատկած աւանակի դիակին շուրջ: Այս լուսանկարը առնուած է 1916 թուականին Սուրիոյ մէջ գտնուող Հորանի շրջանին մէջ: Լուսանկարին հեղինակը Հասան Ամճան է, որ Ճեմալ...

Վնասի վերականգնման եւ անվերականգնելի վնասի դիմաց փոխհատուցման ընդհանուր գումարը, հայկական տարածքները նոյնիսկ նուազագոյն չափով վերադարձնելու պարագային, կը կազմէ շուրջ 3 եռիլիոն ամերիկեան տոլար (3 Trillion dollars) $ 3,000,000,000,000 Armeniangenocidelosses.am կայքէջը նուիրուած է Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրամեակին: կայքէջը կ՛ուրուագծէ Հայոց ցեղասպանութեան իբրեւ հետեւանք պատճառուած կորուստը, այն համոզումով, որ վնասի չափի աւելի լաւ գիտակցումը պիտի օգնէ յառաջ ընթանալու ուղիներու որոնման: Վնասներուն մեծ մասը...

Ստորեւ կը ներկայացնենք «Ակօս» թերթի հայկական բաժնի խմբագիր Բագրատ Էստուքեանի armedia.am-ին հետ հարցազրոյցը: ՀԱՐՑՈՒՄ.-Ի՞նչ նպատակով ժամանած էք Երեւան: ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Երեւան կ՛այցելեմ 2 քիւրտ պատմաբաններու` Նամըք Տինչի եւ Այհան Իշըքի հետ, որոնք այստեղ պիտի ներկայացնեն իրենց գիրքը: Նամըք Տինչ եւ Փարիզի մէջ ապրող անոր ընկերը` Ատնան Չերիք, Ցեղասպանութեան մասին Տիգրանակերտի մէջ հաւաքուած բանաւոր պատմութիւններէն հիւսուած գիրք խմբագրած են: Ատիկա բանաւոր պատմութիւններու...

Ս. Կիրակոս եկեղեցի, Տիարպեքիր: Լուսանկարը Պերճ Արապեանի: Վարդան Էսթուքեան «Ակօս»-ի անգլիատառ կայքին վրայ զետեղուած իր յօդուածին մէջ կը գրէ, որ թէեւ Անատոլուի իսլամացած հայերը իրենց ինքնութեան վերաբերող շարք մը դժուարութիւններ կը դիմագրաւեն, սակայն անոնք կը շարունակեն ջանք թափել վերադառնալու իրենց արմատներուն եւ իրենց նախահայրերուն մշակոյթը կենդանի պահելու: Անոնց դիմագրաւած ամէնէն նշանակալից արգելքներէն մէկը եկեղեցի չունենալն է, որովհետեւ Անատոլուի եկեղեցիներուն մեծամասնութիւնը...

«Արմէնփրես» կը հաղորդէ, որ Մուսա Լերան հերոսամարտի եւ աւանդական հարիսայի ստեղծման պատմութեան ականատես Սիրվարդ Ատաճեան ապրիլին կայանալիք իր 103-րդ տարեդարձին կը սպասէ մեծ ոգեւորութեամբ: Հայոց ցեղասպանութեան ականատեսը, հակառակ պատկառելի տարիքին, բարդ վիրահատութեան ենթարկուած էր վերջերս: Ոսկրաբեկորներու տեղաշարժով աջ ազդոսկրի կոտրուածք ունեցող կնոջ վիրահատութիւնը յաջող անցած է: Ականատեսի թոռը` Արշաւիր Աղաճանեանը «Արմէնփրես»-ի թղթակիցի հետ զրոյցին մէջ պատմած է. «Մեծ մայրիկը իսկապէս...

«Մենք ամբողջութեամբ զօրաշարժի ենթարկուած ենք` կարգաւորելու համար Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութիւնը եւ պաշտպանելու այս շրջանին մէջ ինքնորոշման իրաւունքը», յայտարարած է Հարլեմ Տեզիր` Եւրոպական հարցերով Ֆրանսայի պետական քարտուղարը: Մարտ 18-ին Ֆրանսայի Ազգային ժողովին մէջ Միութիւն յանուն ժողովրդական շարժումի (UMP) կուսակցութեան երեսփոխան Ժան-Քլոտ Մինիոն հարցում ուղղած է երկրի արտաքին գործոց նախարարին` Հարաւային Կովկասի մէջ հակամարտութիւններու կարգաւորման մասին: Կառավարութեան կողմէ հարցումին պատասխանած է Եւրոպական...

«ՆՈՐ ՄԱՐՄԱՐԱ» ՊԻԱ լրատու կեդրոնէն Էլիֆ Աքկիւլ, որ այս օրերուն Երեւան գացեր է Ցեղասպանութեան հարիւրամեակին առթիւ շփումներ ունենալու համար իր պաշտօնակիցներուն հետ, իր անձնական հետեւեալ տպաւորութիւնները եւ մտածումները կը փոխանցէ մեզի: Անցեալ տարուան 22 ապրիլ 2014-ին է, որ անցագրիս մէջ դրոշմել տուած էի հայաստանեան առաջին կնիքը: Այսօր, գրեթէ տարի մը վերջ, դարձեալ Հայաստան, Երեւանի մէջ եմ: 24 ապրիլի նախօրեակի այս...

Մարտ 22-ին Այնթապի մէջ կայացաւ Հայոց ցեղասպանութեան ոգեկոչման հաւաք մը, որուն Ամերիկայէն կը մասնակցէր Պոսթընի Armenian Weekly թերթի նախկին խմբագիր եւ այժմ Ռաթկըրզ համալսարանի Հայոց ցեղասպանութեան ծրագրի վարիչ Խաչիկ Մուրատեան: Հանդիսութիւնը կազմակերպուած էր Թուրքիոյ Կանաչներու ձախակողմեան կուսակցութեան կողմէ: Կը մասնակցէին կուսակցութեան բանբեր Սեւիլ Թուրան, գրող Աթթիլա Թույկան եւ թարգմանիչ Մուրատ Ուչաներ: Խաչիկ Մուրատեան իր ելոյթի ընթացքին խօսած է հետեւեալը. «Ձեզի...

Մարտ 13-ին, Սի.Էն. Էն. Թիւրք պատկերասփիւռի կայանէն ցուցադրուած է «1914-1915»  9 մասէ բաղկացած փաստագրական շարժանկարի առաջին մասը: Այս մասին կը գրէ «Հիւրրիյէթ» օրաթերթը: Շարժանկարը կը պատմէ Համաշխարհային Ա. պատերազմի, երիտթրքական կառավարութեան, ինչպէս նաեւ` Հայկական հարցի մասին: Շարժանկարի հեղինակ թուրք յայտնի լրագրող Թահա Աքեոլ հաւատարիմ մնալով Հայոց ցեղասպանութէան հարցին մէջ Թուրքիոյ ժխտողական քաղաքականութեան` նշած է, որ պատերազմի տարիներուն տեղի ունեցած է...

Թուրք մտաւորականներ դատապարտած են Կալիփոլիի նախաձեռնութիւնը եւ կոչ ըրած են ճանչնալու Հայոց ցեղասպանութիւնը, մարտ 14-15 Զմիւռնիոյ մէջ տեղի ունեցած «Խաղաղութեան եւ ժողովրդավարութեան Եգէականի համաժողով»-ին ընթացքին, որուն մասնակցած են Թուրքիոյ քաղաքացի շարք մը մտաւորականներ, գրողներ եւ ուսանողներ: Քրտամէտ Ժողովուրդներու ժողովրդավարական կուսակցութեան (HDP) կողմէ կազմակերպուած համաժողովին հռչակած յայտարարութեան մէջ կը շեշտուի, թէ առանց Հայոց ցեղասպանութեան հետ առերեսուելու` կարելի չէ Թուրքիոյ մէջ լուծել...