Գիտութիւն

Հեղինակ ՏԱԹԵՒԻԿ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ Արաքս գետի ափին` Թուրքիային սահմանակից Բագարան գիւղում է կեանքի գերակշիռ մասը` ուրախ եւ տխուր տարիներն անցկացրել 100-ամեայ Արեգնազ Գրիգորեանը: Հայ-թուրքական սահմանին դէմ առ դէմ բնակուելը միակ բանը չէ, որ Հայոց ցեղասպանութեան ականատեսվերապրածին յիշեցնում է հարեւան երկրի մասին. սահմանի այն կողմից լսուող նամազի ձայնն ականջներում փորձում է խլացնել ամէնօրեայ աղօթքով: Մեր պատմութեան հերոսուհին ծնուել է 1915 թուականին Կարսի...

ՎԱՉԷ ԲՐՈՒՏԵԱՆ Ուոլթըր Մինասը ո՞վ է` չե՛մ գիտեր, բայց գիտեմ, որ մեր հոգեբանութեան վրայ ծանր կերպով նստած աներեւոյթ կերպար մըն է, որմէ անհրաժեշտ է ձերբազատիլ: Որքան շուտ, այնքան լաւ: Քանի մը օր առաջ Եւրոպայի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) քաղաքական յանձնաժողովի սեղանին դրուած ու որդեգրուած էր զեկուցում մը` «Բռնութեան մագլցումը ԼՂՀ-ի եւ Ազրպէյճանի գրաւեալ այլ տարածքներուն մէջ» խորագիրով: Զեկուցումը պատրաստուած է ԵԽԽՎ-ի...

ԱՐՄԻՆԷ ՍԱՆՈՍԵԱՆ «Քոնի համշէնցին գայ, Համշէնի լիզուն գոյսըվիլ չի: Քոնի դըհա լիզուն գայ, համշէնցին գաբռի….»,- այս մասին մեզ հետ զրոյցում փաստեցին Մայքոփում բնակուող համշէնցիները: Վերջին շրջանում յատկապէս շատ է կարեւորւում լեզուի դերը` իբրեւ ինքնութեան, ազգային գիտակցութեան, մշակութային տարրերի պահպանման հիմնական գործօնի: ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի «աշխարհի վտանգուած լեզուների ինթերաքթիվ ատլասը» փաստագրում է մահացած կամ վտանգուած լեզուները` 1950թ.-ից ի վեր: Արուած ուսումնասիրութիւնների արդիւնքում հրապարակուած...

Հեսթըրթ «Նոր Յառաջ» կը հաղորդէ, որ Սի.Այ.Էյ.-ի նախկին պաշտօնեայ, ներկայիս Միացեալ Նահանգներու Ազգային շահերու խորհուրդի տնօրէն Ֆիլիփ Ճիրալտի «The American Conservative» թերթին մէջ զգայացունց յօդուած մը ստորագրած է հոկտեմբեր 20-ին: Յօդուածին կատարած ցնցիչ բացայայտումներուն մէջ կայ կարեւոր բաժին մը` թրքական լոպիին ու ամերիկացի բարձրաստիճան պաշտօնեաներու միջեւ մութ կապերուն եւ ապօրինի գործողութիւններուն մասին: Ճիրալտի կը գրէ, թէ Միացեալ Նահանգներու Ներկայացուցիչներու տան...

ՎԱՐԴԱՆ ԷՍՏՈՒԿԵԱՆ Ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի առթիւ ազգային եւ միջազգային մակարդակներում բազմաթիւ միջոցառումներ իրականացուեցին, գրքեր հրատարակուեցին, շարժապատկերներ նկարահանուեցին: Թուրքիայում, գրքերի հետ մէկտեղ, «Իզ» հեռուստատեսութիւնում այս շաբաթ ցուցադրուեց 1915 թ. վերաբերող վաւերագրական շարժապատկերը: «1915 թ. տեղահանութեան ուղիէ անունը կրող վաւերագրական շարժապատկերի առաջին ցուցադրութիւնը տեղի ունեցաւ սեպտեմբերի 28-ին` երկուշաբթի երեկոյեան: Վաւերագրական շարժապատկերում ներկայացուել է Կիւմիւշհաճըքոյից դէպի Վաքըֆլը գիւղ, այսինքն` հայերով խիտ բնակեցուած տարածաշրջանից...

ԱՆՆԱ ԲԱՐՍԵՂԵԱՆ Վերլուծաբան Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքից ընդամէնը 700 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ աշխարհն առերեսւում է  ԻԱ. դարի անվտանգութեան գլխաւոր սպառնալիքներից մէկի` Իսլամական պետութեան ՏԱՀԵՇ արիւնոտ  եւ բարբարոս գործունէութեան հետ: Հնագոյն քաղաքակրթութեան գոհարներն ընկնում են մէկը միւսի ետեւից, միլիոնաւոր մարդկային  ճակատագրեր են խեղւում դառնալով իսլամի ծայրայեղ չափաբաժնի գլխաւոր զոհերը: Իսլամական պետութիւն ծայրայեղական կազմակերպութիւնը, որը հիմնուել է 2006 թուականին Իրաքում` որպէս «Քաիտայի» ուղղութիւններից...

Ռուսաստանի Դաշնութեան Անկախ պետութիւնների հասարակապետութիւն երկրների հիմնարկի Կովկասի բաժնի ղեկավար, ռազմական փորձագէտ Վլատիմիր Եւսէեւը, ով խիստը անհանգստացած է ազրպէյճանական բանակի կողմից հայկական խաղաղ բնակչութեան նկատմամբ ծանր սպառազինութիւնների կիրառութեամբ, «Թերթում» կայքէջին հետ զրոյցում ասաց, որ հիմա այնպիսի իրավիճակ է, որ ոչ այնքան կարեւոր են Մատրիտեան սկզբունքները, այլ կողմերի` Տոնպասի պայմանաւորուածութիւնների օրինակով ծանր սպառազինութիւնների յետքաշումը: Նա նաեւ ենթադրում եմ, որ Ռուսաստանի Դաշնութեան...

Ազրպէյճանի պաշտպանութեան նախարարութիւնը ուրբաթ, հոկտեմբեր 30-ին յայտարարեց, թէ Թուրքիա-Ազրպէյճան ռազմական գործակցութեան նպատակն է` «Ազրպէյճանի գրաւեալ տարածքներու ազատագրումը»: Յայտարարութիւնը կատարուած է Թուրքիոյ սպայակոյտի պետ զօր. Հուլուսի Աքարի` «Ազրպէյճանի գրաւեալ տարածքները ազատագրելու համար» իր կարելին ընելու կապակցութեամբ նախապէս կատարած յայտարարութեան առիթով: Պաշտպանութեան նախարարութիւնը կը յայտնէ, որ երկու երկիրներուն միջեւ ռազմական գործակցութեան մղիչ ուժը կը մնայ այն իրողութիւնը, որ երկու երկիրները «մէկ ազգ,...

Տիգրանակերտցի Մարի Էսկիճի Փինար Թեմպլէյ «Ալ-Մոնիթըր» կայքին վրայ տեղադրուած իր յօդուածին մէջ կը գրէ. «Քաղաքական բանտարկեալ Սելման Կիւլպահչէ 1 սեպտեմբերին թրքական դատարանին մէջ թարգման մը պահանջեց: Կիւլպահչէ կ՛ուզէր խօսիլ իր մայրենի լեզուով` քրտերէնով: Սակայն դատաւորը այդ խնդրանքէն շատ զայրացաւ: Ըստ դատական նիստէն ետք Կիւլպահչէի գրութեան, դատաւորը ըսած է. «Քիւրտ չկայ: Այս երկրին դպրոցներուն մէջ կրթութիւն ստացած ես: Շատ անամօթ ես...

Բեղուն գործունէութեան մէջ են ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի համանախագահները, որոնք անգամ մը եւս Կովկասեան բարձրաւանդակ ժամանեցին`  յանձին ամերիկացի Ճէյմս Ուորլիքի, ռուս Իկոր Փոփովի եւ ֆրանսացի Փիեռ Անտրիոնի, իրենց կողքին ունենալով այս միեւնոյն յանձնախումբի` ԵԱՀԿ-ի գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անճէյ Քասփրչիքը: Երեք օրերու ընթացքին, հոկտեմբեր 26-28, պատուիրակութիւնը կատարեց մարաթոն այցելութիւններու շարք մը` սկսելով Երեւանէն, անցնելով կիզակէտ` Արցախ եւ ապա Պաքու: Յիշատակելի էր...

ԱԼԻ ԷՐԹԵՄ Եւրոպական պետութիւնների ամենապատկառելի դատական հաստատութիւնը` Մարդու իրաւունքների եւրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ), որը ժամանակին Փոքր Ասիայի եւ Արեւելեան Թրակիայի եզիտիների կոտորածների նկատմամբ զուտ դիտորդի կարգավիճակ որդեգրելով` դրանց յանցակիցը դարձաւ, ճանաչեց «Թուրքական յատուկ պատերազմի» ցեղամոլ սադրիչ Տողու Փերինչեքի` ցեղասպանութեան ենթարկուած ժողովուրդների դէմ հրապարակային վիրաւորանքների, զրպարտութիւնների, վերջիններիս գերիշխող հասարակութեան թիրախը դարձնելու «ազատութիւնը»: Սոյն որոշումը այսուհետ, յանուն «մտքի ազատութեան», ոչ միայն Թուրքիայում, այլեւ...

Մէյրիեն Ֆըրթ «Սէյնթ Քաթրինզ Սթանտըրտ»-ի մէջ անդրադառնալով Սէյնթ Քաթրինզի մէջ Հայոց ցեղասպանութեան յուշակոթողի հիմնարկէքի արարողութեան` կը գրէ. «Յիշատակման ծանր օր մըն էր, սակայն մինչ հողով լեցուն բահը գետնէն բարձրացաւ, հայ համայնքի կեդրոնը մխիթարուեցաւ: «Կիրակի օր մեծ բազմութիւն մը հաւաքուեցաւ «Մարթինտէյլ ռոտ»-ի կեդրոնին առջեւ` ներկայ գտնուելու համար Սէյնթ Քաթրինզի մէջ Հայոց ցեղասպանութեան յուշակոթողի հիմնարկէքի արարողութեան: «Յուշակոթողը պիտի յիշեցնէ 100 տարի առաջ...

Թուրքիոյ մէջ մեծ արձագանգ գտած է  Պոլսոյ  «Քամփ Արմէն» անունը կրող մանկատան վերադարձը Կետիկփաշայի հայկական եկեղեցւոյ: Ըստ «Նիուզ ամ.»-ի` ընկերային ցանցերու մէջ բազմաթիւ թուրք եւ քիւրտ յառաջադէմ գործիչներ իրենց գոհունակութիւնը  յայտնած են այդ կապակցութեամբ: Թրքական «Հիւրրիէյթ» օրաթերթի խմբագիր Էյուպ Ճան գրառում կատարած է  այս կապակցութեամբ. «Այսօրուան իմ լսած ամենալաւ լուրն է: Վերջապէս կատարուեցաւ Հրանդ Տինքի ցանկութիւնը»: Նշենք, որ Կետիկփաշայի հայկական...

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ Վերջին օրերին հայ-ազրպէյճանական շփման գծում լարուածութեան թուլացման միտումներ են դրսեւորւում: Եթէ հոկտեմբերի 16-ին ԼՂՀ պաշտպանութեան բանակն տեղեկացնում էր հակառակորդի կողմից հրադադարը 120 անգամ խախտելու, հայկական դիրքերի ուղղութեամբ 2600 կրակոց, 60 մմ եւ 82 մմ ականանետներից 20 արկ արձակելու մասին, ապա արդէն հոկտեմբերի 22-ի տուեալներով, խօսքը գնում էր 60 խախտման, 900 կրակոցի եւ 60 մմ ականետներից 3 ռումբի արձակելու...

Հայոց բանակի դիպուկահարներ կը մարզուին Արդէն հինգ տարի է` Հայաստանի Հանրապետութեան զինեալ ուժերու կազմին մէջ կը գործէ յատուկ նշանակութեան զօրամաս` դիպուկահար-արձակազէններու պատրաստութեան դպրոցը: Այս տարիներուն զօրամասին մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան զինեալ ուժերու տարբեր ստորաբաժանումներու համար պատրաստուած են քանի մը հարիւր բարձրակարգ մասնագէտներ: Այս մասին կը գրէ Ռազմինֆօ կայքէջը: Յատուկ դպրոցին մէջ պատրաստութիւն անցած արձակազէններու բարձր մարտական պատրաստութեան ամէնէն վառ օրինակը թերեւս...

«ՆՈՐ ՄԱՐՄԱՐԱ» «Ճումհուրիյէթ» թերթի «Գիրք» յաւելուածականի վերջին թիւին մէջ Կամզէ Ագտեմիր հարցազրոյց մը ունի գրող մտաւորական Այտըն Չուպուքճուի հետ: Այտըն Չուպուքճու վերջերս ուրիշ գործակիցներու հետ միասին խմբագրած եւ հրատարակած է «Ամօթ եւ արժանապատուութիւն» խորագրեալ գիրք մը, որ ուղղակի նուիրուած է 1915-2015 Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրամեակին: Այտըն Չուպուքճու հարցումներու պատասխանելով` կը յիշեցնէ, որ հեռաւոր կամ մօտիկ անցեալի մէջ հայ արուեստագէտները շատ կարեւոր...

«Ռոյթըրզ» կը հաղորդէ, թէ անցնող յունիսին քրտական ուժերու կողմէ ազատագրուած սուրիական Թել Ապիատ քաղաքը հոկտեմբեր 21-ին միացաւ հիւսիսային Սուրիոյ մէջ քրտական ինքնավար մարզին: Քաղաքը գրաւած էին Իսլամական պետութեան (ISIS) ահաբեկչական կազմակերպութեան զինեալները: Հաւանական է, որ քաղաքական այս քայլը խորացնէ Թել Ապիատի սահմանակից շրջաններուն մէջ քիւրտերու ընդլայնուող դերակատարութեան նկատմամբ Թուրքիոյ մտահոգութիւնները: Թել Ապիատի արաբ, քիւրտ, թիւրքմեն եւ հայ համայնքներու ներկայացուցիչներէն կազմուած...

Յաղթականի եւ պարտեալի բնոյթ մը ստեղծած թուրք ազգայնական Տողու Փերինչեքի դատական հարցը` «Փերինչեք ընդդէմ Զուիցերիա» դատավարութիւնը, որ կարճ նիստով մը կատարուեցաւ հոկտեմբեր 15-ին, Մարդկային իրաւանց եւրոպական դատարանին կողմէ, Սթրազպուրկի մէջ, իւրայատուկ է իր տարօրինակութեամբ եւ արտառոցութեամբ: Այնպիսի դարձդարձիկ եւ հարցադրումի առարկայ հաստատումներ եւ եզրակացութիւններ կատարուեցան, որ ամէնէն փորձառու փաստաբանն ու դատաւորն անգամ գլխապտոյտ ունեցան: Թէ՛ հայկական եւ թէ՛ թրքական կողմեր...

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ Մարդու իրաւունքների եւրոպական դատարանը հրապարակեց «Փերինչեքն ընդդէմ Զուիցերիա» արդէն իսկ տասը տարի ձգձգուող գործի վերաբերեալ որոշումը, որով մերժեց դատարանի ստորին պալատի կայացրած որոշումը բեկանելու` Զուիցերիոյ ներկայացրած հայցը: Յիշեցնենք, որ Զուիցերիոյ դատարանը 2005-ին, մի աշխատաժողովի ժամանակ Փերինչեքի` Հայոց ցեղասպանութիւնը «միջազգային սուտ» բնորոշող յայտարարութիւնը որակել էր ցեղային խտրականութեան եւ ազգայնամոլութեան դրսեւորում, իսկ Հայոց ցեղասպանութիւնը` ապացուցուած պատմական փաստ: Գտնելով, որ թուրք...

«ՆՈՐ ՄԱՐՄԱՐԱ» Ազրպէյճանական «Թրենտ էյճընս»-ի լրատու գործակալութեան աշխատակից Ռաֆըզ Հաֆըզօղլուի համաձայն, գաղթականներու ներկայ տագնապը լուրջ սակարկութիւններու նիւթ դարձած է Եւրոմիութեան ու Թուրքիոյ միջեւ: Ըստ լրագրողին, այն նիւթը Թուրքիոյ կողմէ շահագործուած է ՄԻԵԴ-ի վրայ ճնշում բանեցնելու համար` Տողու Փերինչեքի մասին վճռի կապակցութեամբ: Հաֆըզօղլու կը գրէ, թէ առաջին ակնարկով ո՛չ մէկ կապ կարելի է հաստատել Եւրոմիութեան ու Թուրքիոյ միջեւ գոյացած` դէպի Եւրոպա...