Գիտութիւն

ԹԱԹՈՒԼ ՅԱԿՈԲԵԱՆ Տարիներ առաջ Իլհամ Ալիեւը Ազրպէյճանի Գիտութիւնների ազգային ակադեմիային, առաջին հերթին` պատմաբաններին եւ ազգագրագէտներին, տուեց քաղաքական պատուէր, այն է` ամէն կերպ ապացուցել, որ հայերը եկուոր են ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղում, այլ նաեւ` Արարատեան դաշտավայրում եւ այսօրուայ Հայաստանի Հանրապետութեան ողջ տարածքում: Պատուէրով պատմութիւն գրելը ինքնին զաւեշտ է: Իջեցուած պատուէրի շրջանակներում արդէն իսկ տպագրուել են բազմաթիւ գրքեր: Դրանց մեծագոյն մասը զուտ...

Լաւալի Հայ դատի յանձնախումբը կը հաղորդէ, որ Լաւալի քաղաքապետական խորհուրդը 7 ապրիլ 2015-ի իր նիստի ընթացքին պաշտօնապէս ճանչցաւ Հայոց ցեղասպանութիւնը: Սեն Տորոթէ շրջանի ներկայացուցիչ Ռէյ Խալիլ, ծագումով հայ լաւալցի բազմաթիւ քաղաքացիներու ներկայութեան, առաջարկեց ճանչնալ Հայոց ցեղասպանութիւնը, դատապարտել պատմական ճշմարտութեան, մարդկային հաւաքական եւ անհատական հիմնարար իրաւունքներու սկզբունքներուն հակասող ժխտումը կամ աղաւաղումը եւ բոլոր լաւալցիները հրաւիրել իւրաքանչիւր տարուան 24 ապրիլը նշելու իբրեւ...

Ապրիլ 8-ին Քանատայի խորհրդարանին դիմաց կայացաւ Ռուանտայի ցեղասպանութեան 21-ամեակի ոգեկոչումը, որուն մասնակցեցան Քանատայի Հայ դատի յանձնախումբի ատենապետ տոքթ. Ժիրայր Պասմաճեան եւ Քանատայի Հայ դատի յանձնախումբի Օթթաուայի գրասենեակի վարիչ-քարտուղար Աբօ Նիզիպլեան: Ոգեկոչման հանդիսութիւնը կազմակերպուած էր Ռուանտայի ցեղասպանութեան վերապրողներու քանատական համախմբումին (Humura) կողմէ: Ռուանտայի ցեղասպանութեան մասին անդրադարձաւ Humura-ի նախագահ Օսքար Կաւանա: Ելոյթ ունեցան Քանատայի խորհրդարանի անդամ Փոլ Տիուըր եւ Քանատայի արդարութեան նախկին...

«Միւլքիյէ Հապեր» կայքէջը կը հաղորդէ, որ Անգարայի հայոց գերեզմանատունը շարունակ կը թալանուի գանձ փնտռողներու կողմէ, գերեզմանատունը ունի անխնամ ու անպաշտպան վիճակ, ոսկորները հոս ու հոն տարածուած են, նոյնիսկ կան մարդիկ, որոնք գերեզմանաքարերուն վրայ փիքնիք կ՛ընեն: Կայքէջը դիտել կու տայ, որ Իսթանոզը Անգարայի մէջ հայերու բնակավայրերէն մէկն էր: Սինճանի Ենիքենթ շրջանի Չիր Հովիտին մէջ հայերէն մնացած է միայն գերեզմանատուն մը: Սինճանի...

Գերմանական «Շփիկել» թերթի լրագրող-լուսանկարիչ Էնտի Շփիրա, որ կը փափաքէր Թուրքիա այցելել` Հայոց ցեղասպանութեան մասին լրատուութիւն մը պատրաստելու նպատակով, չէ կրցած մուտք գործել Թուրքիոյ տարածք: «Ռատիքալ» կը գրէ, որ գերմանացի լրագրողը մարտ 28-ին Թուրքիա ժամանած է, սակայն արտօնութիւն չէ ստացած երկիր մտնելու: Թրքական կողմը պնդած է, որ ենթական «Իսլամական պետութեան» անդամ է: Լրագրողը ըսած է, որ նախապէս քանի մը անգամ Թուրքիա...

Կիրակի, 5 ապրիլին, Քանատայի պետական ռատիոկայանի ֆրանսական բաժնի առաջին ալիքէն` 95.1 FM, կ. ա. ժամը 11:00-էն սկսեալ, վերոյիշեալ բնաբանով ոգեկոչուեցաւ Մեծ եղեռնի հարիւրամեակը Désautels le dimanche յայտագրի վրայ` երեք քառորդ ժամ տեւած հաղորդումով մը, որուն ընթացքին կայանի լրագրող Աքլի Այիտ Ապտալլա նախ տեսակցութիւններ ունեցաւ Մոնրէալի Հայ կեդրոնը իրենց շաբաթական հաւաքին եկած տարեցներու հետ, պեղելով անոնց յիշողութիւնը, յատկապէս` անոնց վերապրած ծնողներու...

ՄԵԼԻՆԷ ԱՆՈՒՄԵԱՆ ԹԵՀՄԻՆԷ ՄԱՐՏՈՅԵԱՆ Տեսարան Խիկօ գիւղից Թուրքիայի Արդուին նահանգի Խոպա գաւառի Խիկօ (այս գիւղը յայտնի է նաեւ Խիկի, Խիկոպա անուանումներով, իսկ պաշտօնական անուանումը Պաշոպա է, «Ակունք»-ի խմբ.) գիւղից 39-ամեայ Մեմնունէ Շիմշեքը մասնագիտութեամբ իրաւաբան է եւ աշխատում է Խոպայի քաղաքապետարանում: Դպրոց յաճախել է հայրենի գիւղում: Նրա զարմիկը` 38-ամեայ Ճեսուր Չախալօղլուն, ով նոյնպէս խիկոցի է, Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցութեան անդամ է եւ...

«ՆՈՐ ՄԱՐՄԱՐԱ» «Զաման» թերթի կայքէջին վրայ մեր ուշադրութիւնը կը գրաւէ Պորտօ համալսարանի դասախօս, փրոֆ. Կարիպ Թուրունչ ստորագրութեամբ յօդուած մը, որ կը հակի Հայկական հարցին մէջ արձանագրուած նոր զարգացումներու վրայ ու կ՛ընդգծէ 1915-ի հարցը իր իրական ծաւալներուն մէջ տեսնելու հրամայականը: Ան դիտել կու տայ, որ պետութիւնը մինչեւ այսօր կեղծ հերոսական պատմութիւններով պարտկեց Օսմանեան կայսրութեան փլուզումին յաջորդող ու հայերու ողբերգութիւնը ցոլացնող պատահարները,...

Թուրքագիտական փորթալ. Թուրք սիւնակագիր Կիւների Ճըվաօղլուն, ով յօդուածներ է պատրաստում թուրքական «Միլլիյէթ» պարբերականի համար, իր նոր «լաւն ու վատը» յօդուածում անդրադարձել է Միացեալ Նահանգների Ներկայացուցիչների պալատում Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանաչելու կոչ անող նամակին` Թուրքիայի համար դրական համարելով, որ այն քիչ քոնկրեսական է ստորագրել: Միեւնոյն ժամանակ, թուրք հեղինակը Թուրքիայի համար վատ է համարում այն, որ Միացեալ Նահանգների ծերակոյտում մեծ թուով ստորագրութիւն է հաւաքուել...

Անտրէա Կակլիարտուչի Կաթողիկէ լրատու գործակալուծեան կողմէ հրապարակուած յօդուածի մը մէջ կը գրէ, որ Յիսուսեաններու կողմէ հրատարակուող իտալական «Լա Սիվիլիթա Քաթոլիքա» պարբերաթերթը շեշտած է, որ վերջերս Վատիկանի կողմէ հրապարակուած փաստաթուղթերը «կը փաստեն, թէ Սրբազան Աթոռը, որ միշտ տեղեակ էր իրադարձութիւններէն, կրաւորական դիրքորոշում չէ ունեցած, այլ` ուժեղ կերպով յանձնառու էր դիմակայելու (Հայոց ցեղասպանութեան) հարցը»: «Պենետիկտոս ԺԵ-ը միակ ղեկավարը կամ կրօնական ղեկավարն էր,...

ՌՈՒԶԱՆ ԻՇԽԱՆԵԱՆ Հակահայկական քարոզչութիւն իրականացնելիս Ազրպէյճանն ու Թուրքիան, որպէս կանոն, հանդէս են գալիս միասնական ճակատով ու համակարգուած գործողութիւններով, եւ եթէ թուրք բարձրաստիճան պաշտօնեաների յայտարարութիւններում Հայոց ցեղասպանութեան հարցում միջազգային հանրութեան կարծիքի վրայ ճնշում գործադրելու մարմաջն է, ապա ազրպէյճանական կողմի  բարբաջանքների հիմքում ղարաբաղեան հիմնախնդիրն է ու նրա լուծման ազրպէյճանական տեսլականը: Նկատենք նաեւ, որ եղբայրական պետութիւնների քարոզչական գործերին երբեմն, կամայ թէ ակամայ, մասնակցում...

«Սէր, սէր, սէր» յուշագրութիւնը հազուագիւտ սկզբնաղբիւր է մինչեւ Ցեղասպանութիւնը Օսմանեան կայսրութեան մէջ ապրող հայերու կեանքին մասին: Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին կողմէ հրատարակած այս գիրքը պատմական բացառիկ աղբիւր է մարմնակրթութեան պատմութեան, Ողիմպիական խաղերու, Համաշխարհային Ա. պատերազմի, Հայոց ցեղասպանութեան, ինչպէս նաեւ գաղթականներու եւ բռնագաղթի մասին: Օսմանեան պատմութեան մէջ առաջին անգամ երկու հայ մարմնամարզիկներ` Վահրամ Փափազեանն ու Մկրտիչ Մկրեանը ներկայացուցին Օսմանեան կայսրութիւնը 1912-ին Սթոքհոլմի...

Բալու Արմենուհի Ճելալեանը կը պատմէ, որ մինչեւ Ցեղասպանութիւնը իր ամուսնոյն եւ աղջկան հետ ապրած է Բալուի Հաւաւ գիւղին մէջ: Ամուսինը` Թովմասը, ամերիկացի քաղաքացի եղած է եւ մինչեւ 1914 զբաղած է կրթական եւ կուսակցական գործերով` սերտ կապեր պահպանելով դաշնակցական ղեկավարներու հետ: 1915-ի սկիզբը Թովմասը եւ գիւղի միւս երիտասարդները կը ձերբակալեն, այնուհետեւ կը տանին լերան մը գագաթը եւ կը սպաննեն: Արմենուհին երկու...

Հայաստանի Հանրային ձայնասփիւռի կայանը կը հաղորդէ, որ Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին կապակցութեամբ, Գերմանիոյ խորհրդարանը ապրիլ 24-ին մէկ ժամ տեւողութեամբ նիստ պիտի հրաւիրէ: Օրակարգին վրայ պիտի ըլլայ Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ բանաձեւ մը, որուն մշակմամբ զբաղուող խորհրդարանին մէջ ներկայացուած չորս կուսակցութիւններու պատգամաւորներէ կազմուած յատուկ աշխատանքային խումբ ձեւաւորուած է: Ըստ «Էրմենիհապեր»-ի, գերմանական «Թակեսշփիկըլ» թերթը գրած է, որ ընդդիմադիր եւ իշխանամէտ կուսակցութիւններուն միջեւ բուռն քննարկում սկսած...

ՌՈՒԶԱՆ ԻՇԽԱՆԵԱՆ Նուլընտ Ազրպէյճանա-ղարաբաղեան հակամարտ զօրքերի շփման գծում եւ Հայաստանի ու Ազրպէյճանի սահմանում հակառակորդի` վերջին շրջանում ձեռնարկած խափանարարական գործողութիւնները վերստին ի ցոյց դրեցին Ազրպէյճանի իշխանութիւնների նպատակը. հակամարտութեան գօտում մշտական լարուածութիւն ստեղծելով` հասնել ղարաբաղեան հիմնախնդրի` իրենց ուզած քաղաքական լուծման: Դա շանթաժի քաղաքականութիւն է, որի հասցէատէրը ոչ այնքան հայկական կողմն է, որքան` միջազգային հանրութիւնը: Հետեւաբար միջազգային հանրութեանն է առաջին հերթին անհրաժեշտ համապատասխան...

Հարցազրոյցն` ԱՆԱՀԻՏ ՄԻՆԱՍԵԱՆԻ Նորվեկիացի միսիոնարուհի Պոտիլ Կատարինէ Պեորնը 1905թ. չէր կարող պատկերացնել, թէ ինչպիսի ազդեցութիւն կ՛ունենար իր կեանքի վրայ «Կին միսիոնարներ» կազմակերպութեան կողմից Օսմանեան կայսրութիւն իր գործուղումը: Նա ականատես է լինում 1915թ. Մուշի կոտորածներին, խնամում եւ մահից է փրկում հարիւրաւոր անօթեւան երեխաների, կանանց: Իսկ 1917թ. Պոտիլ Պեորնը Նորվեկիա է վերադառնում երկու տարեկան Ռաֆայէլ անունով մի տղայի հետ, ում, իր խօսքերով,...

Վերջերս, համեմատաբար կարճ եւ յարաբերական անդորրից յետոյ, Լեռնային Ղարաբաղի եւ Ազրպէյճանի զինուած ուժերի շփման գծում իրավիճակը դարձեալ կտրուկ սրուել է: Գրեթէ ամէն օր ազրպէյճանական կողմը, հաշուի չնստելով սեփական ոչ սակաւաթիւ մարդկային կորուստների հետ, ձեռնարկում է Արցախի տարածք խափանարար ներթափանցումների փորձեր, ինչը, ցաւօք, բերում է զոհերի նաեւ ղարաբաղեան զինծառայողների կողմից: Մարտի 19-ին Ազրպէյճանի իրականացրած հերթական զինուած սադրանքը` երկու կողմերից զոհերի ելքով,...

Հայոց ցեղասպանութեան հարիւրամեակի յիշատակման իւրօրինակ ցուցահանդէս մը կազմակերպուած է Լոս Անճելըս գաւառի վերահսկիչ Մայք Անթոնովիչի նախաձեռնութեամբ: Մէկ ամիս տեւելիք ցուցահանդէսին մեկնարկը պիտի կատարուի ապրիլ 25-ին, Լոս Անճելըսի «Կրենտ» զբօսայգիին մէջ: «iwitness» խորագիրը կրող ցուցահանդէսին իրարու կից եւ ոչ համաչափ յուշարձաններու վրայ եռաչափ պիտի պատկերուին Ցեղասպանութենէն վերապրած ականատեսներու լուսանկարները: 250-450 սմ յուշարձանները պիտի չունենան ուղիղ անկիւններ` խորհրդանշելու համար անհաւասարակշիռ աշխարհը, որ...

Մոնրէալի մեթրոյի 20 կայարաններու մէջ մարտ 31-ին տեղադրուեցան Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակը յուշող որմազդներ: Նոյնպէս` մեթրոյի կայարաններու 200 հեռուստացոյցի պաստառներու վրայ կը սփռուի Հայոց ցեղասպանութեան յիշատակումը: Նախաձեռնութիւնը կը պատկանի Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի Քանատայի միացեալ մարմինին: Այս ծրագիրին համար ձեր ներդրումն ու նիւթական աջակցութիւնը բերելու համար այցելեցէք www.fightgenocide.ca կայքէջը:

Պոլիս գտնուող «Ակօս» թերթի խմբագրութիւնն ու Հրանդ Տինքի անուան հիմնադրամը տեղափոխուած են նոր շէնք, եւ այժմ կը քննուի նախկին շէնքին ճակատագիրը: Թրքական «Ճումհուրիյէթ» թերթը այս մասին հարց տուած է. «Հայերու եւ թուրքերու համատեղ ապրելու ապացոյցը, կազմակերպուած յանցաւոր խումբի մը զոհ տուած այդ վայրը ի՞նչ պիտի ըլլայ: Ամէն տարի յունուար 19-ին (Հրանդ Տինքի սպանութեան օրը) արդարութեան պահանջով հարիւրաւորներու հաւաքատեղի այդ շէնքը...