Գիտութիւն

«Արմինիըն Ճենոսայտ 100» Էմինի ընտանեկան պատմութիւնը բաղկացած է մէկ անցքից. իրենց ընտանիքը 1925թ. Էրզընճանից (Երզնկա) փախել է Քըրշեհիր, որովհետեւ հայերը վառում էին գիւղերն ու կոտորում մարդկանց: «Իմ ընտանիքը շատ բան չգիտի իր անցեալից, ու ես մեր անցեալի մասին լսել եմ միայն սա, որը հիմնուած է մեծ հօրեղբօրս ասածների վրայ,-«Հետքին» պատմում է Էմինը,- ու ես սկսեցի հօրս հարցեր տալ այդ պատմութեան...

«Ակօս» Փրոֆեսէօր Սելիմ Տերինկիլը խօսեց Օսմանեան կայսրութեան կրօնափոխութեան գործընթացների եւ 1894-96 թթ. կոտորածների մասին, որոնց ժամանակ բազմաթիւ հայեր ստիպուած էին իսլամ ընդունել: Պատմաբան Էրոլ Քեթենճիի գտած եւ երեք շաբաթ առաջ «Ակօս» թերթում հրապարակած համշենցիների (թուրքերէն գրականութեան մէջ օգտագործւում է հեմշինցի եզրը եւ Հեմշին տեղանունը: Յօդուածում թարգմանիչը կիրառում է համապատասխան հայերէն եզրն ու տեղանունը` համշէնցի, Համշէն, իսկ Արեւմտեան Հայաստանի համար` Անատոլիա...

Քանատահայ նշանաւոր բեմադրիչ Ատոմ Էկոյեանն նախորդ շաբաթ առաջին անգամ ըլլալով այցելած է Թուրքիա, ուր հարցազրոյց տուած է «Ակօս» թերթին: Ատոմ Էկոյեանը բազմիցս հրաւիրուած է Թուրքիա` մասնակցելու փառատօներու, սակայն չէ ուզած ընդառաջել` արդարացի պատճառներով, վախով ու անհանգստութեամբ պայմանաւորուած: 13 տարի առաջ անոր նկարահանած «Արարատ» ժապաւէնը Թուրքիոյ մէջ բացասաբար ընդունուած էր, եւ ցուցադրութիւնը չէին թոյլատրած: Էկոյեանն այս անգամ գալու այլ պատճառ ունէր:...

Ռուսական «Իսքրի» (Կայծեր) պարբերականի 1915 թ. հոկտեմբերի 18-ի համարում տպագրուած` կոտորածների զոհ դարձած հայ կանանց ու երեխաների երեք լուսանկարներից այս մէկը ներկայացնում է մի դրուագ Հայոց ցեղասպանութիւնից: Նահատակուած կնոջ դիակի կողքին դատարկ սայլեր են. երիտթուրքերի կառավարութեան հրամանի համաձայն, բռնագաղթեալ հայերի այս քարաւանը շարժւում էր դէպի աքսորավայր` Միջագետքի անապատներ: Ի տարբերութիւն Ողջակիզումին, որի մասին միջազգային լայն հասարակայնութիւնը երկար ժամանակ որեւէ տեղեկութիւն...

Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի ոգեկոչման միջոցառումներու ծիրին մէջ, վիրահայոց թեմը կազմակերպեց երկօրեայ ուխտագնացութիւն դէպի Արեւմտեան Հայաստանի պատմական վայրեր: 2015 թուականի յունիսի 24-ին Թիֆլիսի Սուրբ Գէորգ առաջնորդանիստ եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ Նարեկ քհնյ. Ղուշչեանի գլխաւորութեամբ, ուխտաւորներու շուրջ 40 հոգիէ բաղկացած խումբն ուղեւորուեցաւ պատմական հայրենիքի Կարս, Սարիղամիշ եւ Անի քաղաքներ: Ուխտաւորներուն մէջ մեծամասնութիւն կը կազմէին Մեծ եղեռնի տարիներուն մազապուրծ փրկուած եւ Վրաստան, մասնաւորաբար...

ՍՈՖԻԱ ՅԱԿՈԲԵԱՆ Ամէն հայ կեանքում մէկ անգամ գոնէ պէտք է տեսնի Սասունը: Այստեղ, որտեղ Ցեղասպանութիւնից հարիւր տարի անց էլ պահպանուել է Սասնոյ բարբառը, առաջին հարցը, որ ինձ տալիս են տեղի հայերը, սովորաբար սա է լինում. - Հայաստանի նիւֆուս (բնակչութիւն) ինչքա՞ն ա: - 3.000.000: - Հալա 3.000.000 ա՞: - Հա՛ Մայիսի 28-ը` Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան անկախութեան օրը, այս տարի անցկացրեցինք հէնց...

Յառաջիկային  Պոլսոյ «Իլեթիսիմ» հրատարակչատունը պիտի հրապարակէ պոլսահայ լրագրող եւ հրապարակագիր Վերժիհան Զիֆլիօղլուի «Արաֆի հայերու պատմութիւնը» գիրքը (Araftaki ermenilerin hikayesi): Գիրքը կը ներկայացնէ վկայութիւնները այն հայերուն, որոնք մասնակից դարձած են 1980-ական եւ 1990-ական թուականներուն թրքական իշխանութիւններուն դէմ ծաւալած ՔԱԿ-ի (Քրտական աշխատաւորական կուսակցութիւն) զինեալ պայքարին, ինչպէս նաեւ` պատմութիւնները այն հայերուն, որոնց նախահայրերը Հայոց ցեղասպանութեան օրերուն դաւանափոխ դառնալով` իսլամացած են: Գիրքը կ՛անդրադառնայ նաեւ...

«ԷՐՄԷՆԻՀԱՊԷՐ. ԱՄ» Սասունի, Պիթլիսի, Մուշի, Վանի եւ Պոլսոյ հայերու ընկերային օգնութեան, համերաշխութեան մշակութային միութեան ղեկավար Ազիզ Տաղճը կրկին ահազանգած է, որ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ քիչ թէ շատ պահպանուած հայկական յուշարձանները կը քանդուին գանձ որոնողներու գործողութիւններուն իբրեւ հետեւանք: Թրքական լրատու գործակալութեան մը համաձայն, Տաղճը նշած է, որ գանձ որոնողներուն պատճառով հայկական եկեղեցիներն ու գերեզմանները վերածուած են խլուրդի բոյներու, յայտնելով, որ Էֆրիմ...

Գարակէօզեան նախակրթարան, Պոլիս «Ակօս» կը հաղորդէ, որ Թուրքիոյ ազգային կրթութեան նախարարի պաշտօնակատար Նապի Աւճըի նոր որոշումով Թուրքիոյ մէջ վերցուած է երկրի ոչ մահմետականներուն պատկանող դպրոցներուն մէջ երեխաներու արձանագրութեան համար «գաղտնի ծածկագիր»-ի սկզբունքի կիրարկումը: Այսուհետեւ ոչ մահմետական երեխաները պիտի կարենան ազգային փոքրամասնութիւններու դպրոցներ ընդունուիլ միայն տուեալ կրթական հաստատութեան տնօրէնին որոշումով: Այդ որոշումը որդեգրուած է, երբ Թուրքիոյ խորհրդարանի` Պոլիսէն ընտրուած հայազգի երեսփոխան...

«Պիրկիւն.Նեթ Հապեր» կայքէջը կը գրէ, որ իրենց աշխատակիցները Անատոլուի մէջ պրպտումներու ձեռնարկած են հարիւր տարի առաջ պատահած հայկական դէպքերու մասին: Վկայութիւններ հաւաքած են պատմութեան գիրքերէ, նաեւ` այդ օրերը ապրած անձերու ժառանգորդներէն: Անոնք մեզի կը փոխանցեն հետեւեալ շահեկան տեղեկութիւնները: «ՄԱՐՄԱՐԱ» Տեղահանութեան որոշմնագիրը Մերզիֆոնի մէջ 1915-ի յունիսին պաշտօնապէս յայտարարուած էր: Սակայն այդ թուականէն առաջ քաղաքին մէջ ձերբակալութիւնները սկսած էին: Առաջին հերթին 50...

«Թուրքագիտական փորթալ» Մուշ, Սուրբ Մարինէ եկեղեցի Մուշ, հայկական թաղ Վերջին օրերուն ներկայիս Թուրքիոյ Մուշի Քալէ (Բերդ) թաղին մէջ լայնածաւալ շինարարութիւն կը կատարուի: Ժամանակին այս հատուածին մէջ կը գտնուէր Մուշ քաղաքի հայկական թաղը` իր պատմական հայկական տուներով, որոնք, ցաւօք, վերջնականապէս կ'ոչնչացուին: Քաղաքային իշխանութիւնները հայկական տուներուն փոխարէն  բազմայարկ շէնքեր կը կառուցեն: Մուշ, Սուրբ Մարինէ եկեղեցի Մուշ, Սուրբ Մարինէ եկեղեցի Նշենք, որ Քալէ...

«ԹՈՒՐՔ» Թրքական «Թուտէյզ Զաման» թերթը կը յայտնէ, որ Թուրքիան առաջին անգամն ըլլալով Հայոց ցեղասպանութեան մասին գեղարուեստական ժապաւէն կը նկարահանէ: Աղբիւրը ցեղասպանութիւնը կ՛որակէ «հայերու աքսորը Անատոլուէն»: «Կորուսեալ թռչունները» վերնագիրով ժապաւէնը թողարկուած է յունիսի 30-ին: Համացանցին մէջ կարելի է տեսնել անոր ծանուցումը` յղումով: Ժապաւէնին նիւթը կը վերաբերի քրոջ ու եղբօր մը, որոնք 1915-էն ետք կը մնան նախնիներու հողին վրայ. սա սիրոյ ու...

ԱՐԵՒԻԿ ԲԱԲԱՅԵԱՆ Ապրիլի 24-ին Հայոց ցեղասպանութեան զոհերի յիշատակին յարգանքի տուրք մատուցած եւ Աղրըում (Արարատ լերան շրջակայքը) տեղի ունեցած սադրանքի դէմ բողոքի ցոյց կազմակերպած 40 ուսանողի դէմ Պոլսի Թեկնիք համալսարանում կարգապահական հետաքննութիւն են սկսել: Ուսանողները համալսարանի տարածքում պարզել էին «Առերեսուէք Հրանդի, Սեւակի ու Ցեղասպանութեան հետ», «Խաղաղութեան դէմ ուղղուած իւրաքանչիւր փամփուշտի համար պատասխան ենք պահանջելու» գրութիւններով պաստառներ, տեղեկացնում է «Ակօս»-ը: Ժողովրդավարական-հայրենասիրական ուսանողական...

Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսի գրադարանին մէջ յայտնաբերուած են Հայոց ցեղասպանութենէն փրկուած հայերու մասին բացառիկ տեսանիւթեր, որոնք կը պատկերեն, թէ ինչպէ՛ս հայ փախստականներն ու որբ երեխաները նաւակներով կը հեռանան Թուրքիայէն: Տեսանիւթերը բացառիկ են, քանի որ նախապէս կը համարուէր, որ Ցեղասպանութեան տարիներուն փախուստի դիմած հայերը պատկերուած եղած են միայն լուսանկարներու մէջ: Այսպիսով, Քոնկրեսի գրադարանին մէջ յայտնաբերուած տեսանիւթերը հայերը Ցեղասպանութեան տարիներուն պատկերող առաջին յայտնի...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ ...Ռաֆայէլ Յովհաննիսեան: Ո՛չ, ծայրայեղական չես, մի՛ մտահոգուիր: Անոնք, որ քու արդար նկատողութիւնդ ծայրայեղական պիտի դասեն, հաղորդ չեն մեր ժողովուրդին բազկերակին, հաւատարիմ չեն մեր պատմութեան երէկին ու այսօրին: «Ո՞վ է սա Ռաֆայէլ Յովհաննիսեանը», պիտի հարցնես, ընթերցո՛ղ, «եւ ինչո՞ւ զինք անպարտ կը հռչակես ենթադրեալ ծայրայեղականի ամբաստանութենէն»: Եթէ հայկական պատկերասփիւռի կայանէ մը հեռարձակուող «Օտար, ամայի ճամբէքի վրայ» յայտագիրին ծանօթ ես, ընթերցո՛ղ,...

ԱՓԱ լրատու գործակալութիւնը կը հաղորդէ, որ Ազրպէյճանի նախագահ Իլհամ Ալիեւ 25 յունիսին Պաքուի Կարատաղ շրջանին մէջ գտնուող Փութայի մէջ ծովուժի «Ն» զօրախումբի նոր ռազմակայանի բացման հանդիսութեան ընթացքին իր արտասանած խօսքին մէջ ըսած է, որ Ազրպէյճանի մեծագոյն հարցը «իր հողերուն բռնագրաւման շարունակութիւնն է»: Ալիեւ իր ելոյթի ընթացքին ըսած է. «Այս անարդարութիւնը տարիներէ ի վեր կը շարունակուի: 1990-ականներուն սկիզբը Ազրպէյճանի օրուան ղեկավարութեան...

Սուրիոյ Արաբունար (Քոպանի) սահմանամերձ քաղաքը, որ վերջերս դարձեալ անցած է քրտական ուժերու հակակշիռին տակ, վայրագ յարձակումներու թիրախ դարձած էր ահաբեկչական «Իսլամական պետութեան» զինեալներուն կողմէ, որոնց զոհ գացին մեծ թիւով քաղաքայիններ: Յուլիս 1-ին «Ռատիքալ» թերթին մէջ հրատարակուած է թղթակցութիւն մը, ուր դիտել կը տրուի, որ այժմ Արաբունարի մէջ հայ ընտանիք չէ մնացած, որովհետեւ մէկ մասը յաջողած է խոյս տալ, իսկ մնացածները...

Ռուս օփերայի երգչուհի Լիւպով Քազարնովսքայայի անունը դրուած է Ազրպէյճանի «սեւ ցանկ»-ին մէջ` Լեռնային Ղարաբաղ տուած անոր այցելութենէն ետք: Ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարարութեան մամլոյ ծառայութեան ղեկավար Հիքմեթ Հաճիեւ նախօրէին յայտարարած է, որ` «Լիւպով Քազարնովսքայա խախտած է «Ազրպէյճանի պետական սահմանին մասին» օրէնքը եւ օփերայի երգչուհիին անունը ներառուած է Ազրպէյճանի մէջ անբաղձալի անձերու ցանկին մէջ»: Ի պատասխան` երգչուհին նշած է, որ իր անունը...

Ֆրանսահայ յայտնի գրող, «Էլ» ամսագիրի  նախկին գլխաւոր խմբագիր Վալերի Թորանեանի ընտանիքին պատմութիւնը յայտնուած է ֆրանսական մամուլի եւ հասարակութեան ուշադրութեան կեդրոնին: Թորանեանի «Օտարերկրացին» գիրքը արժանացած է ամէնամեայ «Մատամ Ֆիկարօ» մրցանակաբաշխութեան գլխաւոր մրցանակին, «Նուվել տ՛Արմենի» պարբերականի յղումով կը գրէ «Արմէնփրէս»-ը: Գիրքին մէջ հեղինակի` Հայոց ցեղասպանութենէն փրկուած մեծ մօր` Աղաւնիին պատմութիւնն է: ««Օտարերկրացին» գիրքի պատմութիւնը սարսափելի եւ ապշեցնող է: Անիկա կը պատմէ հայերու...

«ՍԻՎԻԼՆԷԹ» Հետազօտող Այհան Ըշըքը Ալին Օզինեանի հետ զրոյցում պատմում է «Զան» գիտահետազօտական հիմնարկի աշխատանքների, հայերի եւ քրտերի վերաբերեալ ուսումնասիրութիւնների եւ դրանց հետ կապուած խնդիրների մասին: ՀԱՐՑՈՒՄ.- Կը պատմէ՞ք մեզ «Զան» գիտահետազօտական հիմնարկի մասին. ե՞րբ է այն ստեղծուել, ի՞նչ խնդիրներ է ուսումնասիրում, քանի՞ անդամ ունի: ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- «Զան»-ը հիմնադրամների գլխաւոր վարչութիւնում պաշտօնապէս գրանցուել է 2014թ. հոկտեմբերի 18-ին: Մինչ այդ` 1,5-2 տարի, զբաղւում...