Գիտութիւն

Թել Ապիատի հայկական եկեղեցին, որ Իսլամական Պետութեան զինեալներուն կողմէ հրկիզուեցաւ Թել Ապիատի հայկական եկեղեցին, որ Իսլամական Պետութեան զինեալներուն կողմէ հրկիզուեցաւ Թրքական «Ռատիքալ» օրաթերթը կը գրէ, որ Ուրֆայի Աքչաքալէ սահմանակէտին մօտ գտնուող սուրիական Թել Ապիատ քաղաքէն Իսլամական պետութիւն ծայրայեղական խմբաւորման զինեալները դուրս քշուեցան քրտական ուժերուն կողմէ` այդպիսով հանրութեան ուշադրութիւնը անգամ մը եւս սեւեռելով այդ շրջանին վրայ: Թրքական օրաթերթը կը գրէ. «Թէեւ անիկա...

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ ԵԱՀԿ-ի գործող նախագահը օրեր առաջ Երեւանում, անդրադառնալով Ռուսաստանի կողմից Ազրպէյճանին զէնք վաճառելու խնդրին, ասել էր, թէ ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբի համանախագահները պէտք է կատարեն իրենց ստանձնած պարտաւորութիւնները եւ աջակցեն հակամարտութեան խաղաղ կարգաւորմանը: Նա ԵԱՀԿ-ի գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անճէյ Քասփըրչիքին յանձնարարեց ուսումնասիրել այդ խնդիրը: Այս յայտարարութիւնը Հայաստանում ընկալուեց իբրեւ քննադատութիւն Ռուսաստանի հասցէին` Ազրպէյճանին զէնք մատակարարելու, դրանով կողմերի միջեւ ռազմական...

«Դիւրաբեկ պետութիւններու աղիւսակ»-ի տուեալներուն համաձայն, Հայաստան աւելի կայուն է, քան` Հարաւային Կովկասի միւս պետութիւնները: Աղիւսակին մէջ Հայաստան կը գրաւէ 108-րդ դիրքը (առաջին դիրքը գրաւող պետութիւնը ամենախոցելին կը նկատուի): 2014-ի համեմատ, Հայաստան իր դիրքը բարելաւած է 4 կէտով: Հայաստան կը գտնուի «ահազանգային ցած մակարդակ» ունեցող պետութիւններու ցանկին մէջ` Սուրինամի, Ղազախստանի, Սամոայի, Քուպայի եւ շարք մը այլ երկիրներու հետ: Հայաստանի դրացիներէն ամենախոցելի...

«ԱՐՄ ՈՒԻՔԼԻ ՆԻՈՒԶ» Թուրքիայում յունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրութիւնների արդիւնքում ստեղծուեց պատմական մի իրավիճակ, երբ միայն Թուրքիայի խորհրդարանական 25-րդ ընտրութիւններին քրտական կուսակցութեան 80 պատգամաւորները յաջողեցին մտնել Մեծ մեճլիս եւ այդ երկրի կառավարման համակարգի վրայ լուրջ ազդեցութիւն ակնկալել: Անկախ նրանից, թէ առաջիկայում ի՛նչ քաղաքական գործընթացներ կը գնան Թուրքիայում, ի՞նչ կարգով կառավարութիւն կը ձեւաւորուի, Թուրքիան այլեւս նոյնը չի լինի ինչ էր յունիսի 6-ին,...

ԼԷՈՆԻԴ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ Այսպիսով, յունիսի 12-ին Պաքւում մեկնարկեցին առաջին Եւրոպական Ողիմպիական խաղերը, որոնք կը շարունակուի մինչեւ յունիսի 28-ը: Թերեւս կարիք չկայ խօսել այն մասին, թէ Պաքուի իշխանութիւններն ի՛նչ նշանակութիւն են տալիս մարզական այդ իրադարձութեանը, որին նրանք դեռ խաղերի սկզբից շատ աւելի վաղ «պատմական» մակդիրն էին շնորհել եւ խօսում էին Ազրպէյճանի միջազգային հեղինակութեան անխուսափելի բարձրացման ու «առաջին խաղերի հիւրերին ազրպէյճանական ժողովրդի մշակոյթը,...

ԷՄՐԷ ՃԱՆ ՏԱՂԼԸՕՂԼՈՒ Թուրքիոյ տարածքին գտնուող հայոց մշակութային ժառանգը անխնամութեան եւ հասցուած վնասներու պատճառով ոչնչանալու վտանգին դէմ յանդիման կը գտնուի: Միւս կողմէ` կարգ մը դրական զարգացումներ ալ կ՛արձանագրուին: Մշակոյթի նախարարութիւնը թէեւ կարգ մը պատմական հնութիւններ նորոգած է, բայց անոնք հազարաւորներու չնչին մէկ մասն են: Հայ մշակոյթի ժառանգութիւնը փրկելու համար արտասահմանի եւ Թուրքիոյ մէջ զանազան կազմակերպութիւններ աշխատանք կը տանին: Այս ուղղութեամբ...

«ԹԵՐԹ» «Հաֆինկթըն փոսթ»-ի հայազգի յօդուածագիր Քրիստոֆըր Ադամեանը ներկայացրել է իր մտորումներն ու տպաւորութիւնը ամերիկահայ թատերագիր, դերասան եւ բեմագիր Էրիկ Պօղոսեանի «Նեմեսիս գործողութիւն. վրէժխնդրութիւն Հայոց ցեղասպանութեան համար» գիրքն կարդալուց յետոյ: «Նեմեսիս գործողութիւնը վրէժխնդրութեան ուշագրաւ ծրագիր էր` կազմակերպուած լուծելու 1.5 միլիոն հայ զոհերի վրէժը` երիտթուրքերի իրագործած Հայոց ցեղասպանութիւնից յետոյ: Հասարակական-քաղաքական գործիչ Շահան Նաթալիի (Յակոբ Տէր Յակոբեան, (կեղծանունը` Նեմեսիս) ստեղծած «Նեմեսիս գործողութիւն» ծրագիրը...

ԱՐԷՆ ՊԵՏՈՒՆՑ Այսպիսով, համաձայն սոյն որոշման, հայերին պատկանող հսկայական թուով շէնքեր չվերադարձուեցին իրենց տէրերին: 1919 թուականին սկսեց զինուորական գործիչ Մուսթաֆա Քեմալի վերելքը, որն աւելի ուշ պատմութիւն մտաւ  «աթաթիւրք» («Թուրքերի հայր») անուամբ: Քեմալը Անգարայում ձեւաւորեց նոր կառավարութիւն, որն էլ 1920 թուականի ապրիլին նրան ընտրեց նախագահ: Այսպիսով, ստեղծուեց 2 կառավարութիւն, մէկը` Կ. Պոլսում դաշնակից պետութիւնների հսկողութեան տակ, միւսը` ազգայնական, որը համախմբուած էր...

Այն պնդումը, թէ Աթաթիւրքի հոգեզաւակներից օդաչու Սապիհա Կէօքչենի իսկական անունը Խաթուն Սեպիլճեան է, կրկին բարձրացել է օրակարգ: «Ռատիքալ» թերթի սիւնակագիրներից պատմաբան Այշէ Հիւրն իր այս սիւնակում պնդում է, թէ Աթաթիւրքի հոգեզաւակներից Սապիհայ Կէօքչենն, ըստ էութեան, հայ Խաթուն Սեպիլճեանն է: Ա. Հիւրը գրում է, որ իրականում Մ. Քեմալը Սապիհային (Խաթունին) Այնթապում է որդեգրել, յետոյ Պուրսայից` առանձնատուն բերել: Ահա Հիւրի պնդումներից մի...

ԱՐԵՆ ՊԵՏՈՒՆՑ Առաջաբան Հայաստանի արտաքին եւ ներքին քաղաքականութեան մէջ Հայկական հարցը շարունակում է մնալ հիմնական առաջնահերթութիւններից մէկը: Նման պայմաններում շատ կարեւոր է ուսումնասիրել պատմութիւնը, ինչպէս նաեւ` աշխուժօրէն հետեւել այժմեան  Թուրքիայի Հանրապետութեան վարած քաղաքականութեանը: Հարկաւոր է լաւ սերտել պատմութեան դասերը եւ Հայկական հարցի լուծման գործընթացը կառուցել ձեռք բերուած փորձի եւ գիտելիքների հիման վրայ: Հայկական հարցի լուծման պարունակում շատ կարեւոր է հայ...

ՆՈՒԱՐԴ ՍՈՂՈՄՈՆԵԱՆ Անուանի յուշարձանագէտ, պատմաբան, բանահաւաք Սամուէլ Կարապետեանի «Եղեռն` եղեռնից յետոյ» խորագրով ցուցահանդէսը յունիսի 8-ին բացուեց Արցախի հանրապետութեան մայրաքաղաքում, մշակոյթի եւ երիտասարդութեան պալատի ճեմասրահում: Ցուցահանդէսի բացմանը ներկայ էին ԼՂՀ ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլեանը, ԼՂՀ մշակոյթի եւ երիտասարդութեան հարցերի նախարար Նարինէ Աղաբալեանը, կրթութեան եւ գիտութեան նախարար Սլաւա Ասրեանը, արտաքին գործերի նախարար Կարէն Միրզոյեանը, ԼՂՀ ԱԺ պատգամաւորներ, կառավարութեան անդամներ,  պաշտօնատար  այլ անձինք:...

Ապտուլլահ Պասմաճը Համացանցի վրայ մեր ուշադրութիւնը կը գրաւէ «Պիզիմ Անթալիա»-ի սիւնակագիր Ապտուլլահ Պասմաճըի ստորագրութեամբ գրութիւն մը, ուր հեղինակը կը պատմէ գրախանութէ մը ներս իր տեսածին մասին: Հրատարակուած յօդուածին բովանդակութիւնը այդքան ալ զարմանալի չէ: Շատեր կը զարմանան, որ այս երկրին մէջ հիմա կը տպուին Հայոց ցեղասպանութեան մասին գիրքեր, որոնց անունն իսկ կարելի չէր արտասանել ասկէ քանի մը տարի առաջ: Այս նոր...

Էյքին Թուրք լրագրող Մեհմետ Շեւքեթ Էյքին Թուրքիոյ խորհրդարանական ընտրութիւններուն վերաբերեալ բաւական հետաքրքրական վերլուծումներ եւ մեկնաբանութիւններ կատարած է «Միլլի Կազէթէ» կայքէջի յունիս 11-ի թիւին մէջ: Ան կը կարծէ, որ ընտրութիւններուն յաղթած են ծպտեալ հայերը (իսլամացած հայեր, թաքուն հայեր): «Յաղթեցին ծպտեալ հայերը» խորագրով յօդուածին մէջ Էյքին կը պնդէ, որ քրտամէտ ժողովուրդներու ժողովրդավարական կուսակցութիւնը (ԺՀԿ-HDP) իրականութեան մէջ քրտական չէ: «Արտաքնապէս քրտական երեւցող այդ...

Տանձիկեան «Էրմէնիհապեր» կայքէջը կը գրէ, որ Թուրքիոյ մէջ կը շարունակեն քննարկել խորհրդարանական ընտրութիւններու արդիւնքներն ու ապագայ կառավարութեան կազմը: Խորհրդարանական նախորդ ընտրութիւններէն արմատական կերպով տարբերող այս ընտրութիւններու առանձնայատկութիւնը Էրտողանի Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան մէկ ստուար ընտրազանգուածի կորուստն էր եւ քրտամէտ, ազգային փոքրամասնութիւններու իրաւունքներու համար պայքարող Ժողովուրդներու ժողովրդավարական կուսակցութեան (ԺԺԿ) մուտքը խորհրդարան: Թուրքիոյ հարիւր հազարաւոր քաղաքացիներ կը պնդեն, որ ասիկա նոր Թուրքիոյ...

Թուզլայի «Արմէն» ճամբարի խնդիրը կը շարունակէ զբաղեցնել միտքը բոլոր անոնց, որոնք օրերէ ի վեր կ՛աշխատին այս պատմական շէնքը փլուզումէ փրկելու համար: Բայց բոլոր նշանները ցոյց կու տան, որ հայ համայնքին ակնկալութիւնները պիտի չիրականանան «Նոր զարթօնք»-ի երիտասարդներուն ու անոնց զօրակցող խմբակի դիմադրութեան դիմաց, կալուածին այսօրուան տէրը յանկարծ յայտնած է, որ որոշած էր կալուածը նուիրել հայ համայնքին: Անշուշտ ասիկա շատ գեղեցիկ լուր...

Զրուցեց ՅԱՍՄԻԿ ՊՕՂՈՍԵԱՆԸ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան մատենադարանում պահուող ձեռագիր մատեաններում ամբարուած են մեր ժողովրդի` հազարամեակներով կուտակուած իմաստնութիւնը եւ մշակութային արժէքները: Ձեռագիր մատեանները եղել են հայ ազգին պատուհասած ծանր փորձութիւնների ականատեսն ու վերապրողը: Հնագոյն մատեանների ինչպիսի՞ կորուստ ենք կրել Ցեղասպանութեան իբրեւ հետեւանք: Ի՞նչ ճանապարհով է հնարաւոր վերադարձնել աշխարհի տարբեր անկիւններում հանգրուանած մեր ազգային գանձերը: Այս հարցերի շուրջ պարզաբանումներ է տալիս Մատենադարանի...

ՌՈՒԶԱՆ ԻՇԽԱՆԵԱՆ Հայաստանն ու Ազրպէյճանը լայնածաւալ դիւանագիտական պատերազմ են վարում միջազգային կազմակերպութիւններում. արեւմտեան մամուլն այսպէս բնութագրեց Միացեալ ազգերի կազմակերպութիւնում երկու երկրների միջեւ վերջին շաբաթուայ ընթացքում ծաւալուած պայքարը: Միջազգային այս կառոյցում Ազրպէյճանը քննարկման է դրել մի փաստաթուղթ, որում մի շարք մեղադրանքներ են ներկայացուած Հայաստանին. հարեւան երկիրը, սովորութեան համաձայն, փորձում է ղարաբաղեան խաղաղ կարգաւորման գործընթացում հերթական անգամ Հայաստանը ներկայացնել որպէս ապակառուցողական դիրքորոշում...

ՍԻՊԵԼ ՀԻՒՐԹԱՇ Հայերը, ովքեր Թուրքիայում կրած ճնշումների պատճառով իրենց ինքնութիւնը թաքցնելով` փորձել են մուսուլմանի նման ապրել, հաւաքական մկրտութիւններով վերադառնում են իրենց ինքնութեանը: Վերջերս` մայիսին, 12 տէրսիմահայ մկրտութեամբ վերագտաւ իր ինքնութիւնը: Մուսուլմանի պէս ապրելու պարտադրուած կամ էլ իսլամացուած հայերի պատմութիւնը սկսում է 1915 թուականից, երբ տեղի ունեցան հայերի կոտորածները: Յայտնի է, որ մուսուլման ընտանիքների կողմից որդեգրուած երեխաները, կանայք, որոնց ամուսնացրել էին...

ԹԱՄԻՐ ՉԻԼԻՆԿԻՐ 1920 թ. ապրիլի 23-ին ստեղծուած Թուրքիոյ Ազգային ժողովը Պոլսից: Անգարա տեղափոխուած օսմանեան պատգամաւորների պալատն էր: Բացման օրը խորհրդարանը նոր շէնքում առաջին նիստը սկսեց սուլթան եւ խալիֆ Մեհմետ Դ.-ին հաւատարմութեան երդումով: Հետագայում, այն բանից յետոյ, երբ պաշտօնական պատմագրութիւնը վերագրուեց` պնդելով, թէ Պոլսում գտնուող խորհրդարանի անդամները զաւթիչ անգլիացիների կողմից գերի են վերցուել` գրաւ դնելով ժողովրդի կամքը, յայտնեցին` որոշել են բացել...

Ուսումնասիրող Էրոլ Քեթենճիի` Պոլսում գտնուող Վարչապետարանի օսմանեան արխիւում յայտնաբերած երկու փաստաթղթեր խիստ կարեւոր տեղեկութիւններ են պարունակում Համշէնի եւ համշէնահայութեան վերաբերեալ: Փաստաթղթերից առաջինը գրուել է 1913 թ. յունիսի 1-ին: Տուեալ ժամանակաշրջանի օսմանեան գլխաւոր սպայակոյտի կողմից ներքին գործերի նախարարութեանը յղուած սոյն փաստաթղթում նշւում է, որ Համշէնի շրջանում տեղ գտած որոշ գիւղերի բնակիչները, գիւղեր, որոնց անուանումները մէկ առ մէկ տրւում են, «Համշէն անուամբ...