Յօդուածներ

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ        Սիրելի՛ ընթերցող, Երբեմն աննշան թուացող դէպքերն իսկ ճակատագրական դեր կը կատարեն ու հետք կը ձգեն մեր կեանքին վրայ: Այդ օր թատրոն  գացած էի պարզապէս  հաճելի ներկայացման մը ներկայ ըլլալու համար: Սակայն դերասանուհիներէն մէկը խիստ տպաւորեց զիս, եւ հետագային այս մէկը վերածուեցաւ լուրջ ընկերութեան: Ուրեմն այսպէս. Երեւան, 1974, Ձմեռ Յասմիկ Տէր Կարապետեան Այդ տարիներուն վարձով կ՛ապրէի Երեւանի երաժշտանոցին կողքին...

ԱՆԻ ԱՍՏՈՒՐԵԱՆ Ռուբէն Ֆիլեանի «Հեքիաթ փուչ ընկոյզների մասին»-ը առաջին անգամ հրատարակուած է 1980-ին: «Հեքիաթ» կոչուող այս պատմուածքը, հակառակ իր պարզութեան, շատ բարդ եւ առեղծուածային պատկեր մը կը ներկայացնէ: Առաջին տողերէն իսկ կը խօսուի ծածուկ լուսանկարչական սարքի մը եւ բարձրախօսի մը մասին: Այդ նկարահանման եւ ձայնագրութեան մեքենաները կը բանին ամբողջ գրութեան ընթացքին:  Գրողը կը յենի տեսարաններու եւ ձայներու վրայ: Կը նկարագրէ...

ՌՈՒԲԷՆ ՖԻԼԵԱՆ (1952-1983) Քաղաքային շուկայի մի անկիւնում, որտեղ մեծ-մեծ տառերով, շատ հասկանալի ձեռագրով գրուած է «Փուչ պոպոք», թաքցուած է փակ քամերան ու միքրոֆոնը, իսկ վաճառասեղանի ետեւում կանգնած է մի ծերունի` աւստրիացու դիմագծերով, խոշոր հայկական աչքերով, մաքուր` սափրուած ու կոկիկ հագնուած: Դէմքին, կարծես մշտական դարձած, բանիմաց, վստահ ու խորամանկ ժպիտն է, եւ անունն էլ Ռաֆայէլ է, ու ոչ ոք նրան Ռաֆիկ...

Սուրիոյ աշխարհաքաղաքական ներկայ իրավիճակը տարածաշրջանի երկիրներուն միջեւ մրցակցութեան նոր ալիք կը բարձրացնէ: Բոլորն ալ կը ջանան իրենց ապահովութեան սպառնացող գործօնները չէզոքացնել, երբեմն այդ պատրուակով Սուրիոյ ներքին հարցերուն միջամտել եւ նոյնիսկ զինուորական ուժով սպառնալ անոր, այնպէս, ինչպէս կ՛ընէ Իսրայէլ` իր սահմանին ապազինեալ գօտի ստեղծելու պատրուակով, միեւնոյն ատեն` սուրիական հողեր թափանցելու իր փորձերով: Թուրքիա սերտ յարաբերութիւններ հաստատելով Սուրիոյ իշխանութիւններուն հետ` կը ձգտի...

ՀԱՄԲԻԿ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ Մեղա՜յ… մեղա՜յ Արարատին… երբ կ՛ուզեն, որ մոռնանք զայն եւ աչքերնիս դարձնենք Արագածին: Մեղա՜յ… մեղա՜յ Էջմիածնին, երբ կ՛ուզեն զայն ասպատակել եւ հոգեւորականները բանտարկել` անոնց պարտադրելով իշխող ուժի դէմ ծնրադրել եւ մեղայի գալ: Մեղա՜յ…մեղա՜յ Արցախին, երբ զայն դարձուցինք քաւութեան նոխազ եւ հայաթափեցինք: Մեղա՜յ… մեղա՜յ նահատակներուն, երբ զանոնք առաջնորդեցինք կառափնարան, եւ մենք կը զուարճանանք Ճենիֆըրլոփեզներով: Սակայն, փառ՛ք, հազա՛ր փառք, քանզի, հակառակ...

Երուսաղէմի հայ համայնքը եւ պատրիարքարանը կ՛առերեսուին ծանր վտանգի մը. հաստատուած է, որ պատրիարքարանը` առանց համայնքին համաձայնութեան, կը ձեռնարկէ «Xana Gardens, Ltd.» ընկերութեան հետ երկրորդ համաձայնութեան մը: Այսպէս կոչուած, այս «նոր գործարքը» աւելի վտանգաւոր է, քան` առաջին անօրինական պայմանագիրը: Անոր բանակցութիւնները կատարուած են գաղտնաբար, երբեք մեզի գրաւոր չէ ներկայացուած այդ մասին, բացայայտուած է միայն մասնակի տեղեկութիւններով` միաժամանակ պահանջելով, որ համայնքը յետս...

Քանի մը օրերէ ի վեր մամուլին մէջ եւ ընկերային ցանցերու վրայ լուսանկարներ շրջան կ՛ընեն Հայոց ցեղասպանութեան յուշարձանին մէջ տեղի ունեցող շինարարական աշխատանքներուն վերաբերեալ` արտայայտելով այն մտահոգութիւնը, որ անիկա դիտումնաւոր կերպով կը քանդուի: Պետական եկամուտներու կոմիտէի նախկին ղեկավար Դաւիթ Անանեան այս մասին գրառում մը կատարած է իր էջին վրայ` նշելով, որ այս մասին կատարուած հրապարակումները եւ ահազանգերը գոյժի պէս սթափեցնող են:...

ԱՐԻՆ ՉԷՔԻՃԵԱՆ «Հայ ես եղել, հայր ես եղել, Մասիսի պէս վեհ ես եղել, Իսկ քո սիրտը ու սուրբ խիղճը Ինձ ապաւէն յոյս են եղել»:   Ծրագիր-կանոնագիրը իր բոլոր կէտերով` ամէն բանէ վեր: Այդ է հիմնասիւնը կազմակերպական աշխատանքին: Կազմակերպուածութիւն, հաւատք ու նուիրում: Հանդարտ է, այո՛, բայց իր գաղափարակիցները գիտեն, թէ որքա՛ն ներքնապէս խռոված է ու տառապած` ազգն ու հայրենիքը յուզող ամէն...

ՓՐՈՖ. ԱՐԱ ՍԱՅԵՂ Հազուադէպ բարեբախտութիւն է ներկայ գտնուիլ հայ երաժշտութեան նուիրուած յատուկ նուագահանդէսի մը` լսելու ձայնային խորհրդաւոր ինքնօրինակութեամբ ու պարզութեամբ յատկանշուող, հայկական ժողովրդական շարք մը փողային նուագարաններու` տուտուկ, սրինգ, զուռնա, պկու, շուի, տհոլ, պարկապզուկ եւ պլուլի չքնաղ ներյատուկ ձայնածաւալը: Սփիւռքի դարաւոր գաղթօճախներէն մէկուն` Լեհաստանի մէջ կը տարածուին` հայկական երաժշտութեան գիտելիքներու առատութիւնը, երաժշտական մեկնաբանութիւններու լայնածաւալ ճոխութիւնը, երգարուեստի մեր ժառանգութիւնը ծանօթացնելու ու...

Նախօրէին լրահոսում տեղեկութիւն յայտնուեց այն մասին, որ Իսրայէլի վարչապետ Բենիամին Նեթանիահուն հայկական եւ ասորական ծագումով փոտքասթըր Փաթրիք Պեթ-Տէյվիտի հետ հարցազրոյցում յայտարարել է, որ ճանաչում է Հայոց ցեղասպանութիւնը: Հարցին, թէ ինչո՞ւ Իսրայէլի ոչ մի վարչապետ չի ճանաչում Օսմանեան կայսրութեան կողմից 20-րդ դարի սկզբին իրականացուած ցեղասպանութիւնները, Նեթանիահուն պատասխանել է. «Ես հէնց նոր ճանաչեցի: Ահա, խնդրեմ»: Փաթրիք Պեթ-Տէյվիտը X-ի իր էջում տեղադրել է...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Ուաշինկթընի մէջ տեղի ունեցած Թրամփ-Փաշինեան-Ալիեւ հանդիպումէն հազիւ 10 օր ետք, երբ Հայաստանի իշխանութիւնները նոր թափ տուած են «Թրամփի ուղի»-էն սպասուող (ցնորական) բարիքներու քարոզչութեան, անդին` Թուրքիա եւ Ազրպէյճան բանիւ եւ գործով լծուած են իրենց դիտանկիւնէն` «Զանգեզուրի միջանցք»-ի իրացման աշխատանքներուն, հազիւ թէ ակնարկութիւն կ՛ընեն առաջադրուած ճամբուն` Թրամփի անունով կոչումին: Վերջին օրերուն մեր թշնամիին ճակատներէն արձակուեցան բաւական ուշագրաւ եւ մտահոգիչ արտայայտութիւններ,...

ՌՈՒԲԷՆ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ Լուսանկարները տրամադրած է Աբրահամեան ընտանիքը: Աւելի քան երկու տասնամեակներ առաջ Թորոնթոյի արուարձաններէն մէկուն մէջ գտնուող տան մը նկուղը VHS ժապաւէն մը կը դառնար, եւ աղօտ պատկերները կեանքի կը կոչուէին հեռատեսիլի պաստառին վրայ: Ու յանկարծ կու գար ճանաչման պահը... Մարմնով մանր մարդ մը, որ իր ամբողջ կեանքին ընթացքին լուռ մնացած էր, մէկէն ի մէկ կը դողայ, անվստահ ձեռքը կ՛երկարէ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Վանայ լիճին սպառնացող վտանգէն ետք, միջազգային մասնագէտներ եւ ՄԱԿ այժմ կը խօսին ամբողջ Թուրքիոյ անապատացման մասին: Այս մասին վերջերս գրած են «Թելեկրաֆ», «Կարտիըն» եւ «Էրմենի Հապեր» կայքերը: Ն.     17 օգոստոս 2023, Վան: Աջին`  մասնագէտ Ալի Քալչիկ Վանայ լիճի չորցած ափերուն վրայ: Ջուրի մակարդակը նուազած է չորս քիլոմեթրով: ՄԱԿ կը զգուշացնէ, որ Թուրքիոյ 88 առ հարիւրը կը  գտնուի...

ԱԶԱՏՈՒՀԻ ՍԻՄՈՆԵԱՆ Սեդա Մարկոսեան-Խտըշեանի «Մեր տունը» լիբանանահայ գաղութի 1920-ական թուականներու կազմաւորման պատմական ժամանակաշրջանը կը բնորոշէ: Այնտեղ կը տողանցեն հեղինակին պատկառելի հայրը` Սահակ աղան, սրբակենցաղ մայրը` Մարիամ, Նոր Թոմարզայի թաղեցիները իրենց անձուկ պայմաններով եւ վերականգնելու յարատեւ ձգտումներով: Թիթեղածածկ տունը, դպրոցն ու եկեղեցին` քարաշէն շինութիւններու վերածելու ժողովուրդի կամքով: Գաղութահայ կեանքը` բարեսիրական, մարզական, մշակութային եւ կուսակցական բովանդակութեամբ հարստացնելու անհատնում ճիգերով: Այս բոլորին մէջ...

ԴՈԿՏ. ԱԲԷԼ ՔՀՆՅ. ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ Իրաւական անորոշութեան եւ բարեկարգութեան միջեւ - Հայ եկեղեցւոյ մէջ ժամանակակից օրէնսգիրքի մը պատրաստութեան անհրաժեշտութիւնը Արդարեւ, նկատի ունենալով կանոնագրման բացակայութիւնը եւ անոր հետեւանքով յառաջացած իրաւական անորոշութիւնը, էական անհրաժեշտութիւն է համակարգուած ձեւով վերակազմել եւ բարեկարգել, այժմէականացնել ու արդի հայերէնի թարգմանել Հայ առաքելական եկեղեցւոյ կանոնական իրաւունքը: Սոյնը, սակայն, պէտք չէ ներկայանայ իբրեւ լոկ տեխնիկական կամ գիտական նախագիծ մը, այլ...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆ Վաչէ Կէօվճելեանը ծնած է Ատիս Ապեպա, Եթովպիա: Հայրը եթովպահայ, իսկ մայրը` լիբանանահայ: Մանկապարտէզէն մինչեւ միջնակարգ աշակերտած է Պէյրութի Հայ աւետարանական քոլեճին, ապա գացած է Լոնտոն եւ վերադառնալով Պէյրութ` ուսումը շարունակած է Հայկազեան քոլեճին մէջ (այժմ` համալսարան): Անկէ ետք ան անցած է Թորոնթօ, Քանատա, եւ ամուսնացած է մեքսիքացի կնոջ մը հետ: 1981-ին ան հաստատուած է Մեքսիքայի Փացքուարօ քաղաքը:...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Ըսուած է յաճախ, որ տարեդարձները պատեհ առիթներ են վերարժեւորելու եւ վերատեսութեան ենթարկելու որեւէ կառոյցի, հաւաքական միջավայրի թէ գործող հաստատութեան մը ողջ գործունէութիւնը: Այլապէս ալ կրկնակի իմաստ կը զգենու որեւէ գնահատանք, երբ անիկա կը վերաբերի կրթական հաստատութեան մը, որ իւրայատուկ դերակատարութիւն ունեցեր է, ունի՛ գաղութահայ կեանքին մէջ` հայ, տեղացի թէ օտար ուսանողութեան մատուցելով գիտական, հոգեմտաւոր, ընկերային թէ կարգապահական ուսում...

ԴՈԿՏ. ԱՐԹՈՒՐ ԱՆԴՐԱՆԻԿԵԱՆ Սիրելի՛ Վեհանոյշ, Պէտք է ջանամ քերթուածներէդ ունեցած ջերմ զգայնութիւնս, մանաւանդ` ոգեշունչ եւ ոգեպայծառ արեւմտահայերէնով, քանի մը տողով յայտնել: Այս կու գայ անհատական մտածումներէս, մանաւանդ երբ ծննդավայրդ` Պէյրութ կը գտնուիմ` ոգեկանութեան յոյզ ու պոռթկում ապրող հայերու շրջանակին մէջ, կը յիշեմ Նիկողոս Սարաֆեանը. «Արեւմտահայը պիտի գտնէ իր լրիւ ինքնութիւնը` հասնելով աւելի բարձր գիտակցութեան մը»: Դու զգացած ես ինքնութեանդ էականութիւնը...

Ուրբաթ, 22 օգոստոս 2025-ին իր մահկանացուն կնքեց «Ազդակ»-ի եւ ընդհանրապէս հայ մամուլի երկարամեայ աշխատակից, վաստակաշատ ՀՄԸՄ-ական եւ ազգային գործիչ Յարութիւն Չէքիճեանը: Ծնած է Պէյրութ, 1949-ին, հայ առաքելական ընտանիքի մէջ: Նախնական եւ երկրորդական կրթութիւնը ստացած է Պէյրութի Հայ աւետարանական կեդրոնական բարձրագոյն վարժարանին մէջ: Հայկազեան համալսարանին մէջ ուսանած է բնագիտութեան ելեկտրոնային ճիւղը` 1971-ին տիրանալով պսակաւոր արուեստից վկայականին (physics major, electronics minor): 1966-էն...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ 23 օգոստոս 2025-ին լրացաւ Անկախութեան հռչակագիրին 36-ամեակը: Արդարեւ, 23 օգոստոս 1990-ին, կորպաչովեան ժողովրդավարացման պայմաններուն մէջ ընտրուած Խորհրդային Հայաստանի վերջին Գերագոյն խորհուրդը (խորհրդարանը), երկարատեւ քննարկումներէ եւ վիճաբանութիւններէ ետք, միաձայնութեամբ ընդունեց 12 կէտերէ բաղկացած հռչակագիր մը, որ կոչուած էր դառնալու Հայաստանի անկախութեան գործընթացին սկիզբը: Գերագոյն խորհուրդը խառն կազմ ունէր. կային ՀՀՇ-ի (Հայոց համազգային շարժում) անդամներ, համայնավարներ, տակաւին չբացայայտուած կուսակցութիւններու անդամներ...