Յօդուածներ

Համադրեց` ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Դեղագործ Կարապետ Պասմաճեան Դեղագործ Կարապետ Պասմաճեան ծնած է Պոլիս, 1864ին: Աւարտած է Պոլսոյ դեղագործական ուսումնարանը եւ Փարիզի համալսարանի պատմաբանասիրական դպրոցը: Հմտացած է արեւելեան ժողովուրդներու, լեզուներու, պատմութեան եւ բանասիրութեան մէջ, երկար ժամանակ շրջած է արեւելքի երկիրները: Պոլսոյ մէջ ձերբակալուած է քաղաքական շարժառիթով եւ ապա` ազատ արձակուած: Ապա փոխադրուած է Փարիզ եւ հաստատուած է հոն: 1890-ի սկիզբէն վերջնականապէս...

Հայկազեան համալսարանի հրատարակչատունը լոյսին բերաւ աննախընթաց հատոր մը` նուիրուած լիբանանահայ երգչախումբերու պատմութեան: Ուշագրաւ է, որ լիբանանահայ մշակոյթի կազմակերպուած, հաստատութենականացած առաջին դրսեւորումները եղան երգչախումբերը: Յիրաւի, Կիլիկիայէն տասնեակ հազարաւոր հայ գաղթականներու Լիբանան հասնելէն կարճ ժամանակ ետք, հայ երաժիշտներ եւ խմբավարներ նախաձեռնեցին երգչախումբերու կազմութեան: Այս երգչախումբերը տարեկան համերգներ տուին ոչ միայն Պէյրութի, այլեւ Թրիփոլիի ու Զահլէի, Լաթաքիոյ, Դամասկոսի մէջ եւ այլուր: Այս երգչախումբերուն...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Վերադարձը իր բոլոր ձեւերով կարելի է, եթէ մարդիկ իրենց յոյսը չեն կորսնցուցած: Անշուշտ կ՛ուրախանանք, երբ ականատես կ՛ըլլանք կարգ մը առումներով մեզի  ճակատագրակից  ժողովուրդներու իրաւունքներու վերականգնման: «Կարտիըն»-ի վերջերս հրապարակած երկու յօդուածներէն առաջինը կ՛անդրադառնայ Չիլիի ցեղախումբի մը, իսկ երկրորդը կը ներկայացնէ Փերուի մէջ այլ հաւաքականութեան մը գոյապայքարը:  Ն. Չիլիի կորսուած ցեղախումբը կը տօնէ երկար սպասուած ճանաչումը Սելկնամները գրեթէ ոչնչացուեցան գաղութարարներու...

ԴՈԿՏ ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Հեռազգայութիւն (tele-pathy) եզրը շրջանառութեան մէջ է` սկսած առնուազն 1882-էն, երբ անգլիացի բանասէր Ֆ. Մայրզ (1843-1901) հիմնեց Հոգեկան ուսումնասիրութիւններու ընկերակցութիւնը: Վարկածի գիտական հիմնաւորումի փորձերը թափ առին 1973-ին,  երբ Պ. Ճոզեֆսըն Նոպելեան մրցանակ ստացաւ իր տեսութիւնը փորձով հաստատուելէ ետք: Տեսութիւնը կ՛ըսէ, որ հակառակ վատ հաղորդիչ (insulator) պատուարով մը անջատուած ըլլալուն` երկու գերհաղորդիչներ (superconductor) կրնան իրարու հետ կապուիլ: Սկզբնական շրջանին...

Ուրախութեամբ կը յայտնենք, որ քուէթաբնակ հալէպահայ  բարերար Կիրակոս Գույումճեան նախորդ տարիներուն նման, այս տարի եւս «Ներսէս Շնորհալի» ուսումնական մրցանակով պիտի պարգեւատրէ պաքալորիայի պետական լրացուցիչ քննութիւններուն Հալէպահայ վարժարաններուն մէջ առաջին երեք բարձրագոյն նիշերը ապահովող հայ ուսանողները: Մրցանակաբաշխութիւնը տեղի պիտի ունենայ ձեռամբ Բերիոյ Հայոց Թեմի Բարեջան Առաջնորդ Գերշ. Տ. Մակար Սրբ. Եպս. Աշգարեանի, Կիրակի, 15 Հոկտեմբեր 2023-ին, յետ Սրբոց Թարգմանչաց տօնին նուիրուած...

ՄԻՀՐԱՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ Յաջորդաբար հրատարակութեան տուինք մեր յօդուածագրին` Միհրան Քիւրտօղլեանի քաղած հարեւանցի տեղեկանքը` Եւրոպայի հայագաղութներու մասին: Վերջին բաժնով կու տանք նաեւ իր կատարած ընդհանուր դիտարկումները: Ընթերցողները նկատած պիտի ըլլան անշուշտ, որ զանց առնուած են նախկին Խորհրդային Միութեան մաս կազմող եւրոպական երկիրները` անոնց վերաբերեալ տեղեկատուութիւններ  հաւաքել չկարենալուն  պատճառով եւ այլն: 1.- Ռուսիոյ, Ուքրանիոյ եւ Պալթեան երկիրներու  հայութիւնն ալ  համարելով շուրջ երկու միլիոն`...

ՍՕՍԻ ՓՕԼԱՏԵԱՆ Հոկտեմբեր 2014-ին Քուէյթի մէջ տեղի ունեցաւ Արաբական լիկայի կազմակերպութեամբ գիտաժողով մը, որուն մասնակցեցան արաբական բոլոր երկիրները, ներառեալ` Լիբանանը: Այս գիտաժողովին նիւթն էր գաղթական արաբներու հարցը, մանաւանդ արաբ գաղթական կիներու իրավիճակը առողջական թէ տնտեսական բնագաւառներուն մէջ, եւ թէ ինչպէ՛ս պէտք է բարելաւել այդ իրավիճակը` կիներուն ուժականութիւնը զօրացնելով: Տրուած ըլլալով, որ սուրիացի տեղահանուածներու հոսքը դէպի Լիբանան սկսած էր, բայց` ոչ...

ԿԱՐՕ ԱՐՄԵՆԵԱՆ Մինչ ամէնէն մղկտալի պայմաններու մէջ տեղի կ՛ունենայ մեր ժողովուրդի խուճապային ելքը Արցախէն, Ազրպէյճանի առողջապահութեան նախարարութիւնը հրապարակած է Ազրպէյճանի զինեալ ուժերու մարդկային կորուստներու պատկերը, ըստ որուն, ազրպէյճանական կողմը ունեցած է 192 սպանեալ, 511 վիրաւոր: Հաւանաբար, շատ աւելի՛ն, զոր Պաքու կը նախընտրէ պահել Ազրպէյճանի եւ աշխարհի հանրութենէն: Այլ  խօսքով, նախայարձակ Գողիաթը, որ սպառազինուած էր անհամեմատօրէն աւելի ճոխ զինատեսակներով ու ռազմակարողականութեամբ...

ՄԻԼԵՆԱ ԽԱՉԻԿԵԱՆ Երեւանից Գորիս ձգուող ճանապարհը արտասովոր լուռ է, յատկապէս մեզ` լրագրողներիս համար, որ միշտ գիտեն` ի՛նչ թեմայով «աղմկել»: Հիմա այդ աղմուկը միայն մի անուն ունի` արցախցի, ու մի հասցէ` Արցախ, բայց արդէն բառերը չունեն իմաստ, արդէն բառերը չեն բաւարարում: Հասկանալի լռութիւնը խախտում են պաշտօնական աղբիւրներից մերթընդմերթ եկող անհասկանալի լուրերը, ու մէկ էլ Սարգիսի` մեր նկարիչի,  շարականները` ամէն յաջորդ լուրին...

Ն. Մ. Հայոց աշխարհի Արցախ, Հայաստանի դուն զաւակ: Ոսոխներու զոհ դարձած, Հայոց խաչն ես սրբացած: Արշաւանքներ քեզ խոցած, Թալանած, սրի բռնած: Դիմացած ես, պայքարած, Ու վէրքերդ դուն բուժած: Հայաստանի մէկ մասնիկ, Մասունքն ես ողջ հայերի: Քաջսիրտ զաւակ սարերի, Ապրէ հպարտ, քաջ, արի: Երեւան 8 հոկտեմբեր 2023

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Սուրիա «Ս. Սահակ-Ս. Մեսրոպ» Կիրակնօրեայ Դպրոցի Նորոգուած Կեդրոնի Բացում Նախագահութեամբ Բերիոյ հայոց թեմի առաջնորդ Մակար եպս. Աշգարեանի, 17 սեպտեմբերին կատարուեցաւ «Ս. Սահակ- Ս. Մեսրոպ» կիրակնօրեայ դպրոցի նորոգուած կեդրոնին բացումը: Յայտնենք, որ եկեղեցասիրաց եղբայրակցութեան նախկին կեդրոնը «Սոլթ» բարեսիրական հաստատութեան կողմէ նորոգուելով` յանձնուեցաւ «Ս. Սահակ- Ս.Մեսրոպ» կիրակնօրեայ դպրոցին: Կիրակնօրեայ դպրոցի ընդհ. տեսուչ Զարեհ քհնյ. Շաքարեան ամփոփ գիծերու մէջ ներկայացուց կիրակնօրեայ...

Պատմական հայրենիք կորսնցուցինք ու պահ մը հաւատալով մարդկային իրաւունքներուն, միջազգային դատարաններուն` ենթադրեցինք, որ անոնք կրնան պաշտպանել արցախահայութեան` ազգիս մէկ բեկորին իրաւունքը, մեզի հետ միաբերան դատապարտելով ու կոչեր ուղղելով ցեղասպանին: «Մի՛ մոռնաք, պատմութիւնը վկայ, արուեստներուն մեծագոյնը ռազմական արուեստն է: Մշակոյթներուն մեծագոյնը պետական արուեստն է, պետականութիւն ստեղծելու ունակութեան արուեստն է...»: «Մի՛ ըսէք, որ մենք գիրք կը գրենք, զէնքը ուրիշներուն գործն է: Զէնքը...

Կլենտէյլ` Քալիֆորնիոյ մէջ գործող, ոչ եկամտաբեր «Հայաստան-Արցախ Ֆոնտ»-ը հասած է աննախընթաց նուաճումի մը, որ կը յատկանշուի անցեալ 34 տարիներուն Հայաստանին եւ Արցախին աւելի քան 1 միլիառ տոլար արժէքով մարդասիրական օժանդակութիւն յատկացուցած ըլլալով: Ներկայիս «Հայաստան-Արցախ Ֆոնտ»-ը կարգադրութիւններ կը կատարէ, որպէսզի կարենայ անյապաղ օգնութիւն հասցնել հայրենիքին` ուղղակիօրէն ի նպաստ Արցախէն բռնի տեղահանուած եւ Հայաստան ապաստանած աւելի քան 100,000 գաղթականներուն: Այս տարուան առաջին...

ՐԱՖՖԻ ՀԱՐՄԱՆՏԱՅԵԱՆ Պատուարժա՛ն խմբագրութիւն «Ազդակ» օրաթերթի, Ահաւասիկ սկսած է ուսումնական տարեշրջանը: Լիբանանի քաղաքական եւ տնտեսական այս դժուարին օրերուն ծնողներ, իրենց զաւակներու կրթաթոշակին կողքին, կ՛աշխատին ապահովել նաեւ այլազան ծախսեր: Թրիփոլի քաղաքին մէջ մենք ունինք Ազգային Նուպարեան-Խրիմեան վարժարանը: Արտագաղթի պատճառով նուազած է քաղաքի հայ ընտանիքներուն թիւը, հետեւաբար նաեւ նուազած է հայ աշակերտներուն թիւը, եւ որպէսզի կարելի ըլլայ կանգուն պահել ազգային վարժարանը, տարիներ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ  ՀՅԴ Հայաստանի Կառոյցները Լուծեցին Արցախէն Բռնի Տեղահանուած Մօտաւորապէս 1300 Ընտանիքի Կեցութեան Եւ Առօրեայ Կենցաղային Հարցերը ՀՅԴ Հայաստանի կառոյցները` Հայ օգնութեան միութիւնը, «Թեւանիկ» հասարակական կազմակերպութիւնը, անհատ քաղաքացիներու օժանդակութեամբ, լծուեցան Արցախէն տեղահանուած մեր հայրենակիցներու աջակցութեան: ՀՅԴ Հայաստանի Գերագոյն մարմինէն տեղեկացուցին, որ Երեւանի գրեթէ բոլոր վարչական շրջաններու կուսակցական գրաենեակները վերածուեցան աջակցութեան կեդրոններու, ուր ո՛չ միայն կուսակցականներու, այլեւ մեր քաղաքացիներու աջակցութեամբ եւ ...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Մկրտիչ Խանդամիրեան Շուշի Արեւելեան Հայաստանի մշակութային մեծ կեդրոն էր: Շուշիի մէջ թատերական աւանդութիւնները ձեւաւորուեցան ԺԹ. դարու կէսերուն: Շուշիի թատերական պատմութիւնը քաղաքի մշակութային կեանքի աշխուժ դրսեւորումն էր: Թատրոնը Շուշիի մէջ դարձաւ կրթիչ եւ հանրօգուտ ժամանցի, ինչպէս նաեւ ընկերային շփումներու վայր: Առօրեան ու մշակոյթը, յոյզերն ու զգացումները, գաղափարներն ու քաղաքական ձգտումները միահիւսուած էին թատրոնին շուրջ: Շուշիի մէջ թատերական առաջին ներկայացումը...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Պաղեստինեան Համաս շարժումի յարձակումը Իսրայէլի վրայ եւ արձանագրած յաջողութիւնը հայկական լրատուական միջավայրին մէջ զանազան բաղդատութիւններու եւ մեկնաբանութիւններու դուռ բացին: Ինչպէս յաճախ, տարբեր ժամանակներու, տարբեր միջավայրերու, տարբեր նկարագիրի եղելութիւններու միջեւ զուգակշիռներու կիրարկումը յանգեցուցին սխալ եզրակացութիւններու: Սխալ ենթահողի վրայ կառուցուած շինծու բաղդատութիւնները, նոյնիսկ եթէ ճշգրիտ տրամաբանութեամբ մը կառուցուած ըլլան, չեն կրնար ճիշդ եզրակացութեան առաջնորդել: Ամէն գնով, ամէն առիթով, անպայման քննադատելու...

ՌԻՄԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ Գորիսի կեդրոնական փողոցների գրեթէ ամէն անկիւնում կարելի է նկատել Արցախից տեղահանուած մարդկանց խմբեր: Նրանց դիմաց ընդամէնը մի քանի պայուսակ է դրուած,  այն, ինչ համարել են ամենակարեւորը ու կարողացել են իրենց հետ բերել: 24 ժամից աւելի ճանապարհ գալուց յետոյ մարդիկ անորոշ նստած են աստիճաններին, քարերին ու սպասում են, թէ որտեղ իրենց ապրելու տեղ կը տան: Գորիսում այլեւս մարդկանց տեղաւորելու...

ՎԱՐԴԱՆ Բ. ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ Հազիւ 20 տարեկան էր Իսրայէլ Օրին, երբ առանձին կարողացաւ շրջիլ Եւրոպայէն Ռուսիա եւ այդ ժամանակուան ղեկավարներուն հետ լեզու գտնել: Ան հիմը դրաւ հայկական ազգային-ազատագրական պայքարին` օտար լուծերէն Հայոց աշխարհը ազատագրելու համար աւելի քան 350 տարի առաջ: Այսօր, երբ պատմութեան մեր իրագործումները սերտելով բաղդատականի դնենք հայոց ղեկավարութեան վիճակը, մենք մեզ լճացած կրնանք դասել իբրեւ ազգ: Ես կը հաւատամ,...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Հալէպի մէջ 2023-ին լոյս տեսաւ Մաթիկ Էպլիղաթեանի «Անկրկնելի Հալէպը» հատորը, բաղկացած` 288 էջերէ: Հեղինակը գիրքը ձօնած է հօր` Գրիգոր Էպլիղաթեանի յիշատակին: Ներածականին մէջ Մաքրուհի Յակոբեան կ՛ըսէ, որ գիրքին բնիկ հալէպահայ հեղինակը իր այս հատորով, ընկերային, ազգային, մշակութային բոլոր երեսներով, յետին մանրամասնութեամբ մեզի կը ծանօթացնէ Հալէպի կեանքը, մեր պատմութեան յանձնելով հարուստ ատաղձ: Մաթիկ Էպլիղաթեան կ՛ըսէ, որ Հալէպի մէջ ունինք...