Մշակութային եւ Այլազան

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Շահումեանի Գիւղերուն Ծանր Վիճակը Լեռնային Ղարաբաղ 1991 սեպտեմբերի սկիզբը անկախութիւն հռչակեց Ազրպէյճանէն, որմէ ետք ալ Հայաստանի Հանրապետութիւնը անկախութիւն հռչակեց: Նոյն օրերուն տեղի ունեցան ժելեզնովոտսքի բանակցութիւնները, որուն հիմամբ պիտի վերահաստատուէր նախկին իրավիճակը, վերջակէտ մը պիտի դրուէր հայ-ազերի բախումներուն եւ գաղթականները պիտի վերադառնային իրենց տուները: Յաջորդող օրերուն, ժելեզնովոտսքի համաձայնագիրին «պտուղներէն» սկսաւ բաժին հասնիլ նաեւ Ստեփանակերտի, որ ռմբակոծուեցաւ եւ յարձակման ենթարկուեցաւ:...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ «Նա տեսել է արեւային մի քաղաք... Ինչպէս մաքուր մարմարի կապոյտ կողին նկարած Արեւային ժամացոյց` քարտէ՜զն ահա քաղաքի, Պողոտաներ, փողոցներ` բոլորաձիգ երկարած, Իսկ կենտրոնում երկնահաս, գրանիտէ մի բագին» ԵՂԻՇԷ ՉԱՐԵՆՑ Չարենցի այս տողերը  ճարտարապետ, Երեւանի յատակագծի հեղինակ,  հայ նոր ճարտարապետութեան հիմնադիր Ալեքսանդր Թամանեանին են նուիրուած: Նաեւ այս օրն է իրեն  նուիրուած` յուլիսի 1-ը ` Ճարտարապետութեան համաշխարհային օրը, որը նշւում...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Հայաստանի, Հայոց ցեղասպանութեան եւ ղարաբաղեան հակամարտութեան մասին կրկին անդրադարձան միջազգային հեղինակաւոր լրատու միջոցներ, ինչպէս նաեւ` թրքական իշխանամէտ եւ ընդդիմադիր լրատու գործակալութիւններ, կայքեր ու թերթեր: Յստակ է, որ Ֆրանչիսկոս պապը այս քարոզչութենէն հեռու եւ շատ աւելի բարձր հոգեւորական է, որուն արժանիքներն ու պատգամները նշելէ աւելի`  համաշխարհային տեղեկատուական մարզը զբաղեցաւ այլ հաշիւներով, որոնց մէկ կարեւոր մասը` ի նպաստ մեզի:...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Շահումեանի Գիւղերու Ինքնապաշտպանութեան Կռիւները Շահումեանի շրջանին մէջ ազերիներու բռնութիւնները եւ հայկական գիւղերու վրայ յարձակումները 1991-ի յուլիսի կէսերուն սաստկացած էին, նպատակ ունենալով բռնագաղթի մղել հայ գիւղացիները: Էրքէջի, Բուզլուխի եւ Մանաշիթի բնակիչները հեռացած էին իրենց տուներէն եւ անտառները ապաստանած` բուռն դիմադրութիւն ցոյց կու տային: Միւս կողմէ, խորհրդային ուժերը, որոնք պարտականութիւն ունէին ժողովուրդը պաշտպանելու եւ կարգ ու կանոնը պահպանելու, կը մնային...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ «Խնդրում եմ աղօթել ինձ համար, ես մի քանի օրից ուխտագնացութեան կը լինեմ Արեւելեան երկրում` Հայաստանում` առաջինը ժողովուրդներից, որ ստացաւ Յիսուսի Աւետարանը»: Մի քանի օր առաջ Հայաստան այցի մասին ասել էր Հռոմի սրբազան քահանայապետ պապ Ֆրանչիսկոսը: Ու մինչ նա խնդրում էր աղօթել, հայաստանցի բնակիչների որոշ կենցաղային «աղօթքներ» արդէն իսկ հասել էին իրենց նպատակին: Օրինակ` Գիւմրի քաղաքում խանդավառօրէն վերանորոգւում էին...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Պետական այրերը, մանաւանդ առաջին դէմքերը միշտ լուսարձակներու տակ կ՛ըլլան` իրենց երկրէն ներս եւ դուրս: Ստրկամիտները կը փառաբանեն, ընդդիմադիրները կը չարաբանեն, իսկ բախտախնդիրներն ալ կը բամբասեն: Յատկապէս նախագահները այս մասին քաջատեղեակ ըլլալով` մնայուն պրկումի մէջ կ՛ըլլան, եւ այդ պատճառով ալ դիւրին կ՛ըլլայ անոնց որեւէ խօսքը կամ արարքը հեգնել, յատկապէս` ներկայ ժամանակներուն, երբ ընկերային կայքերը այնքա՜ն լաւ կարելիութիւններ կը...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Տեղահանութեան Վերջնագիր Հայ Գիւղացիներուն Արցախի եւ շրջակայ գօտիին վիճակը կը մնար մտահոգիչ. ազերի ՕՄՈՆականներու, խուժանին եւ խորհրդային բանակին գործակցութեամբ, հայ գիւղացիներ բռնի կերպով տեղահան կ՛ըլլային եւ կը փոխադրուէին Հայաստանի սահմանը: Հատրութի շրջանի գիւղերէն հարիւրաւոր հայեր 1991 մայիսի կէսէն ետք բռնի կերպով տեղահանուեցան եւ փոխադրուեցան Գորիսի շրջանը: Հետագային տեղահանուածներէն փոքր թիւ մը վերադարձաւ իր բնակավայրերը, սակայն Բերդաձորի եւ Հատրութ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Լիբանանի մէջ երէցները կը պատմեն, թէ հանրապետութեան նախկին նախագահներէն Սլէյման Ֆրենժիէ (1970, երեսփոխան Ս. Ֆրենժիէի մեծ հայրը) նախագահ ընտրուելով` յայտարարած է, որ օր պիտի գայ, երբ լիբանանցիները այլեւս դռները պիտի չկղպեն (այնքան ապահով պիտի ըլլայ): Եկած են քաղաքացիական պատերազմի օրերը, եւ մարդիկ իսկապէս պէտք չեն ունեցած կղպելու դռները, որովհետեւ ո՛չ դուռ մնացած է, ո՛չ ալ պատուհան: Այսպէս...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ «Չլինել ժամանակից դուրս, բայց լինել ժամանակից վեր»: Այս խօսքերը պատգամած մարդը հետագայում սեփական օրինակով պիտի փաստէր, որ հնարաւոր է լինել նոյնիսկ առաւել յաւերժ քան ժամանակը` որպէս բացառութիւն` hէնց նոյն չգրուած օրէնքով, որով ասենք, ձմրան կէսին ծիրանենին է ծաղկում: Այսօր լրանում է յաւերժի ճամբորդ հանճարեղ Պարոյր Սեւակի մահուան 45-րդ տարելիցը:  Նա կեանքից հեռացաւ 1971 թուականի յունիսի 17-ին` ինքնաշարժի...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ Հայ, ռումանացի, արցախաբնակ: Խօսքը ոչ թէ երեք տարբեր, այլ մէկ անձի մասին է: Քրիստինա Ռակեդջեանը ծնուել-մեծացել է Ռումանիայում, յետոյ բնակութուն է հաստատել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան մէջ: Ազգութեամբ, հոգով ու մտածելակերպով հայ է: Վերջին անգամ` 2012-ին, երբ զրուցում էի նրա հետ, 2 տարի էր, ինչ տեղափոխուել էր Արցախ եւ ընտանիք կազմել: Թէեւ հասցրել էր «ճաշակել» նոր բնակավայրի ինչ-ինչ...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Հայկական Գիւղերէ Բռնի Տեղահանութիւն Գետաշէն Արցախի հայկական բնակավայրերուն վրայ ազերիներու յարձակումները սաստկացած էին: 1991-ի յունուարին Բերդաձորի հայկական չորս գիւղերը բախումներու թատերաբեմ հանդիսացան: Իր կարգին խորհրդային բանակը խուզարկութիւններ կատարեց շրջանին մէջ. ձերբակալուեցան քանի մը հայեր. որոշ թիւով անհատներ ալ կարճ ժամանակամիջոցի մը համար արգելափակուեցան: Խուզարկութիւններ եւ ձերբակալութիւններ տեղի կ՛ունենային նաեւ Արցախի այլ շրջաններու մէջ: *** «Ազդակ», 24 ապրիլ 1991-ի...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ Այն շրջանները, որտեղ նրանք ապրում էին, բարձրադիր էին. ձմրանը ամբողջութեամբ ծածկւում էին ձիւնով: Համարեա անհանար էր լինում որս գտնելը: Սակայն բնութեան գրկում ծնուած հմուտ որսորդները երբեք չէին լքում իրենց բնակավայրը: Լինելով նաեւ վարպետ լողորդներ` նրանք համարձակօրէն սուզւում էին լճի մէջ եւ ձուկ որսում: Թէեւ ձմրան ամիսներին լճի ջերմաստիճանը հասնում էր մինչեւ նուազ 45-ի, այդուհանդերձ, խստաշունչ բնութիւնը իրենց...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչնալու մասին Գերմանիոյ խորհրդարանի 2 յունիսի պատմական որոշումին, արձագանգին եւ հետեւանքին մասին միջազգային մամուլը, կայքերն ու պատկերասփիւռի կայաններ նոյն եւ յաջորդ օրը անմիջապէս անդրադարձան, ոմանք խմբագրականներով, ոմանք հեղինակաւոր մեկնաբաններու յօդուածներով, իսկ ուրիշներ իբրեւ լուր հաղորդեցին` իրերը իրենց իսկական անուններով կոչելով: Յաճախ արծարծուեցան թուրք-գերմանական, թուրք-եւրոպական ներկայի խնդիրները (ներգաղթեալներ, մուտքի արտօնագիր, ահաբեկչութիւն), սակայն Հայոց ցեղասպանութեան առնչութեամբ բացայայտ...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Խորհրդային ուժերը 1990-ին գարնան խստացուցած էին արցախցիներու դէմ իրենց «պատժամիջոցները»: Շրջանէ շրջան երթեւեկը չափազանց սահմանափակուած էր, իսկ կրակմարի ժամերը երկարած էին: Կրճատուած էին նաեւ համագործակցականներու եւ ճաշարաններու աշխատանքի ժամերը: Արցախ իրարմէ մեկուսացած քանի մը գօտիներու բաժնուած էր: Հայ զինեալները կը յաջողէին մէկ գօտիէն միւսը անցնիլ, սակայն ժողովուրդը չէր կրնար մէկ շրջանէն միւսը անցնիլ: Ամբողջութեամբ մեկուսացած Արցախի մէջ հայկական...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ «Հայաստանի աղն ես, Գիւմրի, Դու խօսքաշէն, սրամիտ, Ճշմարտութեան մաղն ես, Գիւմրի, Դու իմաստուն, միամիտ»: ՅՈՎՀԱՆՆԷՍ ՇԻՐԱԶ Թէ՛ պարզ քաղաքացիները, թէ՛ մեծանուն ստեղծագործողներ Գիւմրին Հայաստանի աղն են համարել: Պատճառը քաղաքային կենցաղին, բնակչութեան բնաւորութեանը բնորոշ մի շարք իւրայատկութիւններն են: Օրինակ` հումորի սուր զգացողութիւնն ու կատակելու առանձնայատուկ ընդունակութիւնը Հայաստանում սովորաբար գիւմրեցիներին են վերագրում: Գիւմրիում դեռ հին ժամանակներից կարեւոր տեղ են...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Անշուշտ բոլոր տեսակի նորարարութիւններու խճանկարին եւ քաոսին մէջ շատ ուրախալի է, որ Հայաստանի մէջ կ՛աճին ու կը տարածուին տեղեկատուական արհեստագիտութիւնները, որոնց լաւ եւ տեղին օգտագործումը բնականաբար մեր յարատեւ պայքարին նոր եւ ազդու թափ կու տայ: Տեղեկատուական արհեստագիտութիւնները սրընթաց կ՛աճին գլխու պտոյտ պատճառող կշռոյթով: Նոյն ալիքին վրայ կրնա՞նք դրական մնալ:   Ն. «Ուաթսափփ»-ի Ժողովրդականութիւնը Նորագոյն ուսումնասիրութիւն մը կը...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Հայ Կամաւորներու Հաւաքագրում Եւ Հերթապահութիւն Սահմանամերձ Գիւղերուն Մէջ Հիւսիսային Արցախի հայկական բանակավայրերուն վրայ ազերիներու իրերայաջորդ յարձակումներու եւ Պաքուի հայերուն դէմ գործադրուող ջարդերու պայմաններուն տակ, խորհրդային բանակը 1990 յունուար 18-ին զօրակոչի ենթարկեց պահեստի ուժերը եւ նոր ուժեր առաքեց շրջան: Լեռնային Ղարաբաղն ու անոր հիւսիսային գօտին` Շահումեանի եւ Գետաշէնի շրջանները կ՛ապրէին ծանր օրեր: Արցախ-Շահումեան-Գետաշէն գօտին ամբողջովին մեկուսացած էր: Կապի միակ...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ Մասնագիտութեամբ շինարար, կոչումով` Հայաստանի Հանրապետութեան ժողովրդական արուեստագէտ, բնատուր տաղանդով` երգահան: Ստեղծագործող, ում երգերը ոչ թէ գրւում, այլ ծնւում են: Հեղինակ այնպիսի երգերի (բառեր, երաժշտութիւն, կամ երկուսը միասին), ինչպիսիք են «Դու հեռացար», «Մինչեւ էգուց», «Աշուղ Սայաթ Նովի նման», «Նարինէ», «Արագիլները», «Դու երկու տառ»: Նա երգեր է ստեղծել Օֆելիա Համբարձումեանի, Ռուբեն Մաթեւոսեանի, Ֆլորա Մարտիրոսեանի, Լեւոն Գաթրճեանի, Պապին Պօղոսեանի, Ռայիսա...

Թարգմանեց` ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԵՐԵԱՆ Լիբանանահայ բեմադրիչ Վաչէ Պուլղուրճեանի առաջին գեղարուեստական ժապաւէնը վերջերս ներկայացուեցաւ Քաննի փառատօնի «Քննադատներու շաբթուան» բացման հանդիսութեան ընթացքին: Նախքան այդ, լիբանանեան «Տէյլի Սթար» թերթը 13 մայիսին տպած էր Ճիմ Քիլթիի հետեւեալ յօդուածը: Վաչէ Պուլղուրճեանի առաջին գեղարուեստական ժապաւէնը` «Թրամոնթէյն», կը ներկայացնէ Ռապիհ անունով երաժիշտի մը պատմութիւնը: Հրաւէր մը` արտերկրի մէջ զանազան առիթներու ելոյթ ունենալու. իր առաջին անցագիրին դիմումնագիրը: Երբ Ռապիհ...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Խորհրդային Միութեան Գերագոյն խորհուրդին կողմէ Լեռնային Ղարաբաղի յատուկ կառավարման յանձնախումբի լուծարքէն ետք, Խորհրդային Հայաստանի եւ Արցախի ժողովուրդի ներկայացուցիչներու միացեալ որոշումով Խորհրդային Հայաստան եւ Արցախ միացեալ հռչակուած էին: Այս առիթով «Ազդակ», 4 դեկտեմբեր 1989-ի թիւով եւ «Հայ ժողովուրդը տուաւ իր ազատ որոշումը» խորագիրով խմբագրականով կը գրէր, որ միացեալ հանրապետութեան հռչակման քայլը աննախատեսելի չէր, որովհետեւ անիկա իր լինելութեան կը հասցնէր...