Մշակութային եւ Այլազան

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ - Հայաստան` ՄԱԿ-ի Անդամ Հայաստանի անդամակցութիւնը ՄԱԿ-ին, Նիւ Եորք, 2 մարտ 1992 Արցախի ազատագրական պայքարի ճամբուն վրայ հայ ազատամարտիկները մեծ յաղթանակ մը արձանագրեցին 1992-ի փետրուարի վերջաւորութեան: Արդարեւ, 26 փետրուարին հայ ազատամարտիկները հատու հարուած մը տուին Ստեփանակերտի հիւսիսը գտնուող հայկական գիւղերը ահաբեկող աւազաբոյնի մը` Խոջալուի եւ զայն ազատագրեցին երկար ատենէ ի վեր հոն ամրացած ազերիական ուժերէն: Ազերիական այս զօրակայանը...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Դ.- Պարարուեստ 1.- Պարարուեստը հին դարերուն Յոյն դասական ողբերգութիւններուն երաժշտական գործերը ներկայացուած են պարարուեստով` հեթանոսական տաճարներուն մէջ: Եսքիլէս, Եւրիպիդէս, Սոփոկլէս բանաստեղծներ ու երաժիշտներ չեղան միայն, այլեւ` պարադրողներ («Գեղագիտութիւն եւ գեղարուեստ», էջ 349, Շահան Պէրպէրեան, տպ. Տօնիկեան, Պէյրութ, 1975): Իմաստուն Սոկրատը, աշխարհակալ Ալեքսանդրը եւ իտէալական Պղատոնը դասական ներկայացումներուն մէջ պարին յատուկ տեղ տուած են: Մինչեւ 7-րդ դար եկեղեցին կը...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ  Դ.- Սփիւռք Եւ Խորհրդային Շրջան 1920-1950 Ռուս-թրքական դաւադիր գործակցութեան պատճառով, Հայաստանի Հանրապետութեան փլուզումէն ետք, հայ ժողովուրդին մէկ մասը կ՛արտագաղթէ փաստօրէն երկուքի բաժնուելով սփիւռքի եւ Խորհրդային Հայաստանի: Բնականաբար հայ գրականութիւնն ալ կ՛երկփեղկուի: Երկու շրջաններու մեր գրողներուն չենք անդրադառնար արդէն իսկ ծանրաբեռնուած այս յօդուածին մէջ: Այս մասին մանրամասնօրէն կարելի է գտնել Մինաս Թէօլէօլեանի «Դար մը գրականութիւն»-ին (Ա. եւ Բ. հատորներ),...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ ՄԱՏԹԷՈՍ ԶԱՐԻՖԵԱՆի (1894-1924) «Տրտմութեան եւ խաղաղութեան երգեր»-ը եւ «Կեանքի ու մահուան երգեր»-ը: Պ. Դուրեանի եւ Մ. Մեծարենցի քերթողական վաստակին շարունակողն է ան, բայց` ինքնայատուկ իր խառնուածքով. մինչ Դուրեան կ՛ընդվզի մահուան դէմ, իսկ Մեծարենց խոհուն համակերպութիւն ցոյց կու տայ մահուան առջեւ, Զարիֆեան կ՛արհամարհէ ու կը հեգնէ մահը: Կ՛երգէ սէրը, տրտմութիւնը եւ մահը. այսպիսով կը վերականգնէ արեւմտահայ քնարերգութեան աւանդութիւնները` դառնալով...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ Փոքրիկ Հայաստանի մեծ պատմութեան վկան եւ վաւերագիրն է եղել այս վայրը: Ժամանակի ընթացքում վերելք ու զարգացում ապրելով` այն շարունակ հարստացրել է հայոց հոգեւոր եւ մշակութային գանձարանը: Խօսքը փառահեղ պատմութեամբ եւ հրաշալի կերտուածքով յայտնի Տաթեւի վանական համալիրի մասին է: Նաեւ պատերազմների ականատեսն է եղել Տաթեւի վանքը: Եւ ինչպէս սովորաբար լինում է պատերազմ յաղթահարածի հետ, «Նա» եւս սպիներով է, բայց...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Բոլոր մասնագիտութիւններն ալ ընկերային գետնի վրայ իրենց առաւելութիւններն ու անպատեհութիւնները ունին: Հիմնական, վերջնական արժէքը անշուշտ պէտք է մարդը ըլլայ, սակայն առաւելագոյնս նիւթականացած այս դարուն «դասակարգումները» միշտ կը գերակշռեն քիչ մը ամէն տեղ: Նոյն ասպարէզին, արհեստին մէջ մարդիկ անխուսափելիօրէն կը «դասակարգուին»: Թագաւորին սափրիչը, մեծահարուստի մը սափրիչը, հռչակաւոր երգիչի, դերասանի, մարզիկի մը սափրիչը, երկրորդական փողոցի մը սափրիչը: Իսկ մինչեւ...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Բ.- Իրապաշտ Սերունդ 1885-1900 բ1.- Արեւմտահայ ճակատ 1885-ի Իրապաշտ շարժումը, հայ ժողովուրդի ապրած ընկերային եւ քաղաքական պայմաններուն համաձայն, արեւմտահայ գրականութեան մէջ կը ձգտի հաւաքական կեցուածքները հակադրել անհատական ուղղութեան: Իրապաշտ սերունդի գրականութիւնը կամուրջ մըն է Զարթօնքի եւ Գեղապաշտ սերունդներուն միջեւ: Գրաբար հայերէնը կատարեալ աշխարհաբարի կը վերածէ. այլեւս ժողովրդական լեզուն աշխարհաբար կ՛ըլլայ: 2. Իրապաշտներու ժամանակ գրաքննութիւնը չափազանց կը խստանայ. այս...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Է.- Հայ Յեղափոխական Շարժում Վեց դար Օսմանեան կայսրութեան մէջ հայ ժողովուրդին մեծ մասը ստրուկի նման գերութեան մէջ ապրած է. պետական ու ոչ պետական շահագործումները, կեղեքումները եւ ամէն տեսակ բռնարարքները հայութեան վերէն տրուած բախտ են եղած. հայը դարձած է ժխտականօրէն ճակատագրապաշտ. ինք բարդոյթ չունի. վասնզի, պարզապէս իր բախտը այդպէս գրուած է եղեր. աշխատանքի շահագործում, ինչքերու բռնագրաւում, 2-րդ կամ 3-րդ...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ IV.- Հայ Միջնադարեան Մշակոյթ 9-րդ դարու արաբական արշաւանքներուն դէմ հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի դարաշրջանը կը ծնի մեր դիւցազներգութեան հերոսներէն` Սասունցի Դաւիթը: Միաժամանակ, հակառակ այդ արշաւանքներուն գործուած աւերին, հայ մշակոյթի գործիչները կը կերտեն իմացական դպրութեան հայկական կեդրոններ` Աղթամարի, Տաթեւի, Սեւանի, Հոռոմոսի, Նարեկի վանքերը: 10-րդ դարուն, Բագրատունեաց թագաւորութեան շրջանին գեղարուեստական եւ մտաւոր կեանքի վերակենդանութեան նոր էջ մը կը բացուի` պատմագրական,...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Լեռնային Ղարաբաղի մէջ ազերիներու կողմէ ծայր տուած բռնարարքները կը շարունակուէին, իսկ Ազրպէյճան վճռած էր հայերը արտաքսել շրջանէն, եւ այդպիսով միանգամընդմիշտ լուծել տագնապը: Ազրպէյճանի կողմէ հաստատուած պաշարումը չափազանց ծանր տառապանք ու չարչարանք կը պատճառէր արցախցի ժողովուրդին. ելեկտրականութիւն չկար, Ստեփանակերտէն կտրուած էր ըմպելի ջուրը, առողջապահական լուրջ հարցեր ծագած էին, իսկ ջուրի համար բնակիչները երկար ժամեր պէտք է սպասէին դոյլերով: Ալիւր,...

ՇԱՆԹ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Ինքնութիւն` իսկութիւն- էութիւն իմաստով. Այս յօդուածը հայ մշակոյթին ուղղուած ակնարկ մըն է միայն. շատ հաւանաբար բացթողումներ, չափազանցումներ եւ յատուկ անուններով ծանրաբեռնուած ըլլայ` հայ մշակոյթի խորունկ եւ բազմածաւալ ըլլալուն: Լաւ կ՛ըլլայ, որ հայ մշակոյթի տարբեր մարզերուն մէջ մասնագէտներ կատարեն ծաւալուն ուսումնասիրութիւններ, որոնց հաւաքագրումը վստահաբար բազմաթիւ հատորներ խլէ: Յօդուածը կ՛ընթանայ հետեւեալ բովանդակութեամբ.- 1.- Մշակոյթ` սահմանում եւ արուեստներու դասաւորում 2.- Հայ...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ Երեւանի հէնց սրտում ստորգետնեայ այս փոքրիկ քաղաքի ստեղծումը նոր էջ բացեց սիրելի մայրաքաղաքի պատմութեան գրքում: Այն դարձաւ ամուր ողնաշարը, որին ապաւինելով` քաղաքը առաւել առողջ եւ ինքնավստահ կեցուածք ընդունեց: Այո՛, ամէն քաղաք չէ, որ կարող է հպարտանալ մեթրոփոլիթեն (մեթրօ) ունենալով, առաւել եւս` մեր մեթրոյի նման հոյակերտ կառոյցով: Իսկ թէ ե՛րբ եւ ինչպէ՛ս որոշուեց Երեւանում մեթրոփոլիթեն կառուցել, ի՞նչ խնդիրների եւ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Զանազան երկիրներու մէջ պարբերաբար կը յայտնուին ոչ դասական քաղաքական գործիչներ, ղեկավարներ, որոնք դիւանագիտական արտայայտութիւններու ճկունութիւնը չեն օգտագործեր, համարձակախօս կ՛ըլլան եւ բոլորին տեսած, գիտցած, բայց չըսած իրականութիւններուն մասին առանց բառերը ծամծմելու, երբեմն նոյնիսկ սրամիտ բառախաղերով կ՛արտայայտուին: Այդ անհատականութիւններէն է Պորիս Ճոնսըն: Ան քանի մը առումներով զայրացուցած պէտք է ըլլայ Թուրքիոյ նախագահ Էրտողանը` անոր մասին գրած երգիծական բանաստեղծութեան համար,...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Վերջին տասնամեակներուն, յատկապէս` վերջին երկու տարիներուն, Ինճիրլիք ռազմակայանը միջազգային լրատուամիջոցներու ուշադրութեան առարկայ դարձաւ. կ՛արժէ այս մասին լրացուցիչ ու հիմնական տեղեկութիւններ ունենալ: Կիլիկիոյ Ատանա քաղաքէն 10 քիլոմեթր դէպի արեւելք, Միջերկրական ծովէն 32 քիլոմեթր դէպի հիւսիս, Ինճիրլիք շրջանին մէջ 1951-ին հաստատուեցաւ ամերիկեան օդային ռազմակայան, որ նաեւ կը ծառայէ ՕԹԱՆ-ի` շուրջ 13,4 քառակուսի քիլոմեթր հողի վրայ, վարձակալութեան համաձայնութեամբ: Համաշխարհային Բ. պատերազմի...

Պատրաստեց` ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԵԱՆ «Գիտեմ, որ մարդիկ ինձ սիրում են: Բայց դա նրանից է, որ ես էլ իրենց եմ շատ սիրում, բոլորին` մէկ առ մէկ: Լիաթոք ծիծաղ եմ ցանկանում ձեզ, լուսաւոր ժպիտ եւ մեծ նուիրուածութիւն դէպի արուեստը: Հայրենիքի զգացողութիւնը պահէք ձեր մէջ, ինչպէս սէրն էք պահում ձեր սրտում, հոգով ու սրտով կապուած մնացէք հող ու ջրին, հոգեւոր հարստութեանը»: Արդեօք ինչպէ՞ս մարդ կարող...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Ստորեւ կը ներկայացնենք Թուրքիոյ մէջ տեղի ունեցած յեղաշրջման ձախող փորձին մասին հայ եւ օտար քաղաքական գործիչներու, մեկնաբաններու, լրատու միջոցներու, ինչպէս նաեւ ընկերային ցանցերու միջոցով արտայայտուողներու կարծիքներէն հատուածներ: Նկատի ունենալով, որ Թուրքիոյ մէջ յաջող բեմադրութիւններ կ՛ըլլան, օրինակ` Էրտողան կամուրջին վրայ «պատահմամբ» կը փրկէ անձնասպանութիւն «փորձող» մարդ մը, քիչ չեն անոնք, որոնք կ՛ենթադրեն, թէ յեղաշրջումը բեմադրուած էր... Նախ` հայ ...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Խորհրդային Միութեան լուծարքով (25 դեկտեմբեր 1991-ին), ինչպէս նաեւ Անկախ հանրապետութեանց հասարակապետութեան ստեղծումով ծայր առած իրադարձութիւնները իրենց շեշտակի անդրադարձը ունեցան նաեւ Արցախի վիճակին վրայ: Արցախէն եւ շրջակայքէն խորհրդային ուժերու հեռացումը ընթացք առաւ 1991-ի վերջին օրերուն, հայերն ու ազերիները ձգելով դէմ դիմաց: Խորհրդային ուժերու հեռացման պայմաններուն տակ Ազրպէյճանի իշխանութիւնները պաշարեցին Աղտամի եւ Գանձակի այն կեդրոնները, ուր կը գտնուէին խորհրդային ուժերու...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Ամէն Գնով Պէտք Է Պահպանել Մեր Բոլոր Վարժարանները` Մեր Գաղութին Ներուժը Լիբանանահայ վարժարաններու ամավերջի հանդէսներուն առիթով կ՛արժէ մասնաւորել Լիբանանի տարածքին հաստատուած տարագիր հայ ժողովուրդին ուսումնատենչ յատկանիշը` նորահաս սերունդներուն մէջ ազգային ու հայկական լեզուամշակութային կրթութիւն դրոշմելու` սփիւռքեան այս օտար ափերուն: Սկզբնական օրերէն, 1920-էն սկսեալ, գերմարդկային ճիգերով, տարբեր ժամանակներու, հաւանաբար հարիւրէ աւելի դպրոցներ հիմնուած են Լիբանանի 32 քաղաքներու, գիւղերու եւ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Ամբողջ աշխարհի մէջ, մանաւանդ` ամառնային արձակուրդներու շրջանին, քիչ չեն այն ընտանիքները, որոնք  իրենց երեխաները բանակումներու կը ղրկեն, արտատնային գործունէութեան: Մեր հայկական իրականութեան մէջ, Հայաստանէն մինչեւ սփիւռքի հայկական բոլոր գաղութները, տարիներէ ի վեր սկաուտական շարժումներով, պատանեկան, երիտասարդական, մշակութային եւ բարեսիրական միութիւններու միջոցով նման շատ անհրաժեշտ բանակում- հաւաքներ կը կազմակերպեն, որոնց դրական արդիւնքներն ու արձագանգը անշուշտ նորութիւն չէ: Սակայն...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Արցախի մէջ հայ ազատամարտիկներ 1991 նոյեմբերին գօտեպնդիչ յաղթանակներ արձանագրեցին, Հադրութի շրջանին մէջ հայկական գիւղեր ազատագրելով: Արդարեւ, Հադրութի շրջանի հայկական Ծամձոր եւ Սարինշէն գիւղերու բնակիչները բռնի կերպով տեղահան եղած էին: Նոյեմբեր 15-ին հայ ազատամարտիկներ սաստիկ կռիւներ մղելով հակառակորդէն գրաւեցին հաղորդակցութեանց յատուկ աշտարակը, որ կը գտնուէր Սարինշէն գիւղին մօտակայ բարձունքին վրայ: Այնուհետեւ անոնք շարժեցան դէպի Ծամձորն ու Սարինշէնը: Ազերի ՕՄՈՆ-ականներ...