Անդրադարձ

Ա. Ա. Դասագրքային տագնապ մը եկաւ առաւել լարելու հայեւռուս արդէն վատթարացած յարաբերութիւնները: Հայաստանի դպրոցներուն մէջ ութերորդ դասարանի համար պատրաստուած եւ գործածուող Հայոց պատմութեան դասագիրքին մէջ գործածուած է «Արեւելեան Հայաստանի բռնակցումը Ռուսաստանին» ձեւակերպումը, որ ռուսերուն զայրոյթ պատճառած է այնքան մը, որ Ռուսիոյ արտաքին գործոց նախարարութիւնը յայտարարութեամբ մը արտայայտած է իր վրդովմունքը եւ բողոքը` գործածուած «բռնակցում» բառին դէմ: Հարցը կը վերաբերի 19-րդ...

ՎԵՐ. ԴՈԿՏ. ՎԱՀԱՆ Յ. ԹՈՒԹԻԿԵԱՆ Տպագրութեան գիւտը տեղի ունեցաւ Գերմանիոյ Մոգունտիա (Mainz) քաղաքին մէջ, 1455-ին, Յովհաննէս Կիւթենպերկ անունով մէկու մը կողմէ: Այդ թուականէն 57 տարի ետք` 1512-ին, հրատարակուեցաւ հայերէն «Ուրբաթագիրք» վերտառութեամբ գիրքը` իբրեւ հայերէն առաջին տպագիր գիրք: Տպագրութեան պատմութեան մէջ բազմաթիւ ազգերու շարքին, հայ ժողովուրդը ժամանակագրական կարգով 15-րդ տեղը կը գրաւէ: Մեզի պէս փոքր ազգի մը համար ասիկա նշանակալից եւ...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Այս է խորագիրը «Ճիոփոլիթիքըլ Մոնիթըր»-ի Վրաստանի խորհրդարանի միջազգային յարաբերութեանց բաժանմունքի գլխաւոր մասնագէտ Նաթալի Թաւածէի 22 ապրիլ 2024-ի յօդուածին, որ ստորեւ անգլերէնէ կը թարգմանեմ կարգ մը նկատողութիւններով* (1): 1. Հետաքրքրական է, որ յօդուածին այս քարտէսը 1835-ի Կովկասի քարտէսէն հատուած մըն է, ուր Արեւմտահայաստանը նշուած է (2): «Տարիներ շարունակ Վրաստանի եւ Ամերիկայի անգլերէնով համանուն նահանգներէն մէկուն (Georgia) միջեւ խառնաշփոթէն խուսափելու...

Խ. ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ խաղաղութեան համաձայնագրի սպասումը մինչեւ հիմա Սամուէլ Պեքեթի ծանօթ անհեթեթի թատերախաղին` «Սպասելով Կոտոյին», սպասման համահունչ կը թուի: Այսինքն թէկուզեւ սպասուած անձը/առարկան, այս պարագային` Կոտոն/խաղաղութեան համաձայնագիրը, չգայ, սպասումը ինքնին կրնայ նոյնանալ այն անձ/առարկային հետ, որ... կը սպասուի: Թէեւ այս պարագային կրնայ համաձայնագիրը գալ, բայց խաղաղութեան սպասումը թատերախաղին շարունակումը կ՛ապահովէ: Հարցը այնքան ալ տրամային չէր ըլլար...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Թարգմանեց` ԿԱՐԷՆ ՇԱՀԷ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Քեն Խաչիկեան` Քալիֆորնիա նահանգի Վայսելիա քաղաքէն հողագործի մը զաւակը, հրատարակեց իր յուշերը, ուր կը պատմէ Սպիտակ տան մէջ իր տարիներու գործունէութեան մասին` իբրեւ ճառագիր Միացեալ Նահանգներու երկու նշանաւոր նախագահներու` Նիքսընի եւ Ռիկընի: «Փակ դռներու ետին: Սենեակին մէջ Նիքսընի եւ Ռիկընի հետ» խորագրեալ գիրքին կողքին վրայ Խաչիկեան կը նկարագրուի իբրեւ` «Ճառագիր, խորհրդակից, եւ ռազմագէտ` առասպելական...

ՌՈՒԲԷՆ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ Սերժ Թանգեանի ինքնակենսագրութիւնը` «Down with the System»-ը («Համակարգին տապալումը»), անձնական ու ընտանեկան յուշերու, նշանաւոր ռոք խումբի մը նուաճումներու ու դժուարութիւններու եւ արդարատենչ հայու մը ընկերաքաղաքական գործունէութեան հմայիչ համադրութիւնն է: Ճանչցուած` իբրեւ ամերիկահայ «System of a Down» յայտնի խումբի բազմատաղանդ առաջնորդ երգիչը, Թանգեանի այս վերջին գիրքը խորապէս կը ներթափանցէ այն փորձառութիւններուն եւ համոզումներուն մէջ, որոնք ձեւաւորած են իր ազդեցիկ...

ՎԵՀԱՆՈՅՇ ԹԵՔԵԱՆ Երբ ակամայ լքես տունդ, ան կանգուն կը մնայ, Դո՛ւն է որ կը փլիս. Ան թափուր կը մնայ Քու ներաշխարհդ խճաքարերով կը խճողուի. Շունչդ բռնած` ծիծեռնակի քանիերորդ բոյնդ կը շինես Բայց ա՛լ բանի մը վստահ չես: Կորուստներդ քալէտոսքոփի պէս կը շրջախմբեն յիշատակներդ Սեւ ու ճերմակը, խայտաբղէտը իրար կ՛անցընեն: Սակայն գլխաւոր հարցումը կը սառի: Գոյութենական է: Հեղուկ հեղուկ պատասխաններ կ՛անցնին...

ՅԱԿՈԲ ԼԱՏՈՅԵԱՆ  Քառասուն օրեր առաջ մեզմէ առյաւէտ հեռացաւ լիբանանահայ բանաստեղծ եւ գրականագէտ Շուշիկ Տասնապետեանը: Լիբանանահայ իրականութեան մէջ իր յատուկ դրոշմը ունի ան: Արդարեւ, եղած է Համազգայինի Հայագիտական բարձրագոյն հիմնարկին մէջ Հայ գրականութեան եւ բաղդատական գրականութեան դասախօս, Մ. եւ Հ. Արսլանեան ճեմարանին մէջ երկրորդական կարգերու գրականութեան ուսուցիչ, «Բագին»-ի մնայուն աշխատակից, սփիւռքի եւ Հայաստանի զանազան գրական պարբերաթերթերու մէջ բանաստեղծական ու ուսումնասիրական յօդուածներ...

 Յ. ՊԱԼԵԱՆ Բռնագրաւուած հայաշխարհին մէջ ջարդէ ազատած եւ անտեսանելի դարձած  հայեր կային, շատեր շիջած են, կան անոնց յետնորդ սերունդները, որոնց մասին մտածել եւ մտահոգուիլ պարտականութիւն պէտք է ըլլայ:              Յուսահատութեամբ եւ անզօրութեամբ կ՛ըսենք` Մնացորդաց եւ կարծէք` չենք անհանգստանար: Իրապէս ի՞նչ գիտենք հայկական այդ Մնացորդաց-ի մասին, ի՞նչ գիտենք այսօր մասնաւորաբար անոնց յետնորդներու մասին` զաւակ, թոռ ու ծոռ: Այդ Մնացորդացը ՀԱՅԵՐ էին, որոնք...

ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ Եթէ կը սիրէք գիր-գրականութիւնը ու կոկիկ գրադարան մըն ալ կրցեր էք կազմել ձեր բնակարանին մէկ անկիւնը, ուրեմն կրնամ ենթադրել, թէ վերի երկու անունները անծանօթ չեն ձեզի: Համաստեղ (Համբարձում Կէլէնեան) եւ Վահէ-Հայկ (Տինճեան): Դիւրաւ կրնամ բազմաթիւ նմանութիւններ գտնել ինծի սիրելի այս երկու գրողներուն միջեւ: Ամէն բանէ առաջ` երկուքն ալ խարբերդցի են: Համաստեղ` Խարբերդի Փերչենճ գիւղէն, իսկ Վահէ-Հայկ` ուղղակի Խարբերդ...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Իսրայէլ չ՛աճապարեր աւարտել Կազայի պատերազմը: Համաս ընդունեց ամերիկեան ծրագիրը, եւ սկսան պատերազմի աւարտը կանխորոշող բանակցութիւնները, որոնց  հովանաւորները` Միացեալ Նահանգներ, Քաթար եւ Եգիպտոս, շատ լաւատես կը թուէին արդիւնքի մը հասնելու նախատեսութեամբ: Քաթարի մէջ կայացող բանակցութիւններուն ըսուեցաւ, որ յառաջընթաց արձանագրմոած է. այս վստահութիւնը ունեցող Միացեալ Նահանգները սակայն անակնկալօրէն Իսրայէլ գործուղեցին արտաքին գործոց նախարար Էնթընի Պլինքընը: Ի՞նչ պատահած էր: Մինչ Միացեալ...

ՎԵՐ. ԴՈԿՏ. ՎԱՀԱՆ Յ. ԹՈՒԹԻԿԵԱՆ Ինքնարդարացումը ի վաղուց յետէ մարդ արարածին գործած մեղքերէն մին է: Մարդկութեան նախածնողք` Ադամին եւ Եւայի օրերէն ի վեր ան տիրական ախտ մըն է մարդոց մէջ: Աստուածաշունչ մատեանը կը յայտնէ, թէ երբ Եդեմի պարտէզին մէջ Ադամ եւ Եւա անհնազանդ եղան Աստուծոյ եւ «բարիին ու չարին գիտութեան ծառ»-էն կերան արգիլեալ պտուղը, Աստուած մեղադրեց Ադամը իր անհնազանդութեան համար:...

Երեւանի Հրաչեայ Ղափլանեանի անուան պետական տրամաթիքական թատրոնին մէջ բեմադրուած է, թատրոնի գլխաւոր բեմադրիչ Գրիգոր Խաչատրեանի իւրայատուկ մեկնաբանութեամբ, Շէյքսփիրի «Համլեթ»-ը: Խաչատուրեանի բեմադրութեան մէջ հնչած է ճափոնական երաժշտութիւն` ազգային նուագարան կոտոյով, որով նուագած է «Տաղարան» հնագոյն երաժշտութեան համոյթի երաժիշտ, համաշխարհային մրցոյթի գլխաւոր մրցանակակիր, միջազգային մրցանակներու դափնեկիր Մարիանա Գէորգեան: Առաջին անգամ ըլլալով ճափոնական ազգային նուագարանը հայաստանեան հանդիսատեսին ներկայացուած է հայուհիի կատարումով: Այս ներկայացման...

ՎԱՐԴԱՆ Բ. ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ Օրէ օր աւելի տարածուած եւ բարդացած քաղցկեղը, որ կը սպառնայ խլել անմեղ  կեանքեր, նոյնիսկ գիտութեան յառաջացած միջոցներով շատ անգամ դժուար կ՛ըլլայ կանուխ ախտաճանաչել եւ բուժուիլ: Քաղցկեղի գիտնականները ըսած են, որ այս հիւանդութեան յառաջացման գլխաւոր  պատճառը մեր սննդականոնի վատ տեսակն է, նաեւ` մեր ապրելակերպի անառողջ որակն ու ապականած միջավայրը: Բայց եւ այնպէս, քաղցկեղէ տառապողներուն հիւանդութեան իսկական պատճառները կը...

ՍԻՄՈՆ ԿՈՍՏԱՆԴԻՆԵԱՆ Ռուսիա-Ուքրանիա ճակատամարտն` Համաշխարհային պատերազմ, վտանգ, Մեզ յիշել կու տայ, ազգերուն բոլոր, Որոնք յուսահատ կը սպասեն մոլոր Վերջ մը, լուծում մը այս ողբերգութեան, Սուր ատելութեան այս եղբայրասպան: Չեմ գիտեր ինչպէս պատերազմն այս Նուագիս պահուն նոր ճակատ բացաւ: Տարեդարձի մը ներկայ հիւրերէն` Տիկին մը խարտեաշ արցունքներու մէջ` Մօտեցաւ, խնդրեց, որ չնուագեմ Քաթիուշա պարի ռուսական երգն, Բացատրելով, թէ ինք ուքրանացի Հպատակութիւն...

ՍԱՐԳԻՍ ՏԱՂՏԷՎԻՐԵԱՆ Ուսուցիչիս՝ Յարութիւն Քիւրքճեանին անժամանակ մահը միտքս ղրկեց դէպի անցեալ եւ ապագայ: Անցեալ՝ աշակերտական յուշերուս, ապագայ՝ կորուստը փոխարինելու անկարելիութեան մտահոգութեան: Պրն. Քիւրքճեանին աշակերտ ըլլալու բախտը ունեցած եմ «Նշան Փալանճեան» ճեմարանին մէջ, թէ՛ հայերէնի եւ թէ՛ արտադասարանային՝ «Պատի թերթ»-ի, «Կանթեղ»-ի եւ «Ջահակիր»-ի (Ճեմարանի տարեկան պարբերաթերթերու) աշխատանքներու ընթացքին: Հայերէնի եւ ֆրանսերէնի ու անոնց քերականութեան բացառիկ տիրապետութեան կողքին, պէտք է արձանագրեմ իր...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Ուսումնական նոր տարեշրջանի սեմին Հայոց պատմութեան (կամ «Հայաստանի պատմութեան») դասագիրքը դարձեալ տագնապ ստեղծած է մեր հայրենիքին մէջ, ինչպէս եղած էր մօտաւորապէս տարի մը առաջ: Բանիմաց պատմագէտներ, պատմական ճշմարտութիւններու հաւատարիմ հայրենասէրներ կ՛աղաղակեն, որ աշակերտներուն ձեռքը տրուող դասագիրքերը խեղաթիւրումներով հարուստ են, կը յիշեցնեն, որ համայնավարներու օրերուն ալ խեղաթիւրումներ կատարուած էին (եւ ատոր հետեւանքները կը կրենք մինչեւ այսօր): Դասագիրքերը սրբագրելու եւ...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ Այդ տարին, մեր ամուսնութեան իբրեւ մեծ նուէր, մեր երկու տղաքը մեզի` այր եւ կին, դէպի Եւրոպա` Իրլանտա եւ Իրլանտական Հանրապետութիւն, շրջապտոյտի մը ղրկեցին: Միշտ կը յիշեմ: Լաւ կը յիշեմ: Ու սկսելով Իրլանտայի Տապլինէն, ամբողջ երկու շաբաթ, մեծ ու հանգստաւէտ փոխադրակառքով մը, ընկերակցութեամբ հմուտ կայտ-առաջնորդին, ճիշդ յիսուն հոգիով եզերեցինք այս երկու երկիրներու մեծ ու փոքր քաղաքներն ու գիւղերը` վերջապէս...

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ԻՍԿԱՀԱՏԵԱՆ Հայոց ցեղասպանութեան վկայագրութիւններու ծիրին մէջ կ՛իյնան նաեւ ոչ հայերու, այլ օտար ականատես վկաներու պատումները, որոնք յուշագիրքերու վերածուած ու տարածուած են աշխարհով մէկ, օտար լեզուներով ու յատկապէս` անգլերէն: Ամերիկացի միսիոնարուհի Հելեն Տէյվնփորթ Կիպպընզ եւ ամուսինը Տարսոն գտնուած են հայոց դէմ գործուող խժդժութիւններու դժնդակ օրերուն: Հետագային Հելեն իր բոլոր տեսածներն ու լսածները գրի առնելով` հրատարակութեան տուած է «Տարսոնի կարմիր գորգերը»...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Ապտուլլահ Պոզքուրթ «Նորտիք Մոնիթոր»-ի իր յօդուածին մէջ գրած է Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի մասին, որ ինքզինք պարուրած է Աստուծոյ կամ Ալլահի յատկանիշներով: Էրտողանի հնազանդ մօտիկ շրջապատը կ՛ամրապնդէ անոր այդ ինքնագովասանքի եւ ուռճացուած կարծիքը` պնդելով, որ ան աստուածային ուժ ունի: Յօդուածը վերնագրուած է` «Թուրքիոյ նախագահը կը տառապի աստուածային բարդոյթով, պաշտուած է Ալլահին եւ մարգարէին բնորոշ յատկանիշներուն համար»: Պոզքուրթ...