Անդրադարձ

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆ Հայուն պատմութիւնը տարածուած է քիչ մը ամէն տեղ: Այս տարածուած վիճակին մէջ հայը կերտած է մշակոյթ եւ քաղաքակրթութիւն: Այս  ակներեւ է, երբ կը հանդիպիս հայկական իրականութիւններու, որոնք ունին երկար ժամանակներու վրայ տեւած պատմութիւն: Այս պատմութեան մէկ խօսուն իրականութիւնը Կրետէի (Յունաստան) հայերն են: Կրետէ, 21-26 օգոստոս 2024: Կրետէ կղզին կը գտնուի Միջերկրական ծովուն արեւելեան կողմը եւ Եգէական ծովուն...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ «Հնագէտ»-ի մը զարմանալի եւ անտրամաբանական եզրակացութիւնը, որ նկատելու համար հնագէտ ըլլալու կարիքն իսկ չկայ: Դոկտ. Քրիսթինա Քիլկրով Kristina Killgrove, հնագէտ է, մասնագիտացած` վաղեմի մարդկային կմախքներու եւ գիտական հաղորդակցութեան մէջ, Հիւսիսային Քարոլայնայի Չեփըլ Հիլի համալսարանի պատմութեան ամպիոնէն... 6 յունիս 2024-ին` «Մարդը ձին չէր ընտելացուցած մինչեւ 4200 տարի առաջ` հազարամեակ մը ուշ, քան կը կարծուէր», (Humans didn't domesticate horses until...

Վ. ԱՒԱԳԵԱՆ Ազգային տօնացոյցին մէջ սեպտեմբեր երկուքը կը նշէ Արցախի անկախութեան տօնը, կամ ինչպէս ատենին Արցախի մէջ կ՛ըսէին` Արցախի Հանրապետութեան օրը: Հաւանաբար շատերը հարց տան, թէ կ՛արժէ՞ նշել այն տօները, որոնց նուաճումները չկան այսօր: Ի՜նչ անկախութիւն եւ ի՜նչ տօն, երբ Արցախը բռնագրաւուած եւ հայաթափուած է ամբողջութեամբ: Բայց ինչո՞ւ զարմանալ. 70 տարի մայիս 28 նշեցինք` առանց Հայաստանի անկախութիւն ունենալու: Սեպտեմբեր 2...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Ճիշդ տարի մը առաջ էր, երբ հայոց ազգային ազատագրական պայքարի միջնաբերդ հանդիսացող Արցախը կը հայաթափուէր` ենթարկուելով Ազրպէյճանի կողմէ շղթայազերծուած յարձակումին, նորովի ցեղասպանութեան սպառնալիքին ու ահաւոր ռմբակոծումի տարափին: Քանի մը օրուան անհաւասար մարտերը թէեւ ցուցանիշ էին, որ հայոց բանակի տղաները ոգի ի բռին կը պաշտպանէին հայրենի հողը` տալով նահատակներու եւ վիրաւորներու հսկայ փաղանգ, այդուհանդերձ, սեւ ամպերը սկսած էին կուտակուիլ...

ՎԵՐ. ԴՈԿՏ. ՎԱՀԱՆ Յ. ԹՈՒԹԻԿԵԱՆ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ սեպտեմբեր ամսուան առաջին երկուշաբթին «Աշխատաւորներու օր» է: Եւրոպայի եւ այլ երկիրներու մէջ «Աշխատաւորներու օր»-ը կը տօնուի մայիս 1-ին: Երբ կը խօսինք աշխատանքի մասին, ի միտի ունենալու ենք, որ ի վաղուց յետէ մարդիկ  աշխատած են: Աւանդական առաջին մարդը, Ադամն ալ, կ՛աշխատէր Եդեմի պարտէզին մէջ: Ինչ կը վերաբերի աշխատանքին, հարկ է ըսել, որ այս...

Գրեց` ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ Նախորդ յօդուածի մը մէջ  (https://www.aztagdaily.com/archives/623918) դէմ յանդիման բերեր էի ամերիկաբնակ խարբերդցի երկու գրագէտներ` Համաստեղն ու Վահէ-Հայկը, խօսելու համար անոնց գաղափարական «հակադրութեան» մասին, որ առաւելաբար մղում կը ստանար իւրաքանչիւրին կուսակցական պատկանելիութենէն: Երկու գրագէտները, սակայն, երբեմն կրցեր էին ծակ մը բանալ զիրենք իրարմէ անջատող պատին վրայ ու ձեռք երկարել մէկզմէկու... Նամակագրութիւն պահեր էին իրարու հետ, գիրքեր փոխանակեր եւ այլն:...

ՎԵՀԱՆՈՅՇ  ԹԵՔԵԱՆ Ծովուն մէջ հազար արեւ տապկուեր էր, Լեռները զով էին մոգի ճակտի նման, Գարնան համար նորահարս երգեր չէին հիւսուեր Ինքնիրե՜ն կը կախուէր ողկոյզներ որդան: Կար դրախտի ճամբան, կար դժոխքի ճամբան Եւ չէին խառնուեր ճամբաները իրար. Հաշտ էր սատանան իր փոքրաթիւ խումբով, Ու հայութեան տօնը ալիք-ալիք կ՛եռար: Օրեր արեւախառն, լուսածծուն յուշեր Պատերազմը արձակ` ամէն կողմ կ՛երթար, Բայց դրախտի ճամբան այդ...

«Եթէ չես կրնար թռչիլ, ապա վազէ՛, եթէ չես կրնար վազել, ապա քալէ՛, եթէ չես կրնար քալել, ապա սողա՛, բայց ինչ որ ալ ընես, պէտք է շարունակես յառաջ շարժիլ» Մարթին Լութըր Քինկ Կրտսեր (1929-1968) Հետաքրքրական ու ուշագրաւ էր Հայաստանի Հանրապետութեան արտաքին գործոց նախարարութեան լոյս ընծայած մէկ գրառումը, թէ` Հայաստան կ՛ողջունէ Միացեալ Նահանգներու եւ Քաթարի ղեկավարներու նախաձեռնութիւնը` վերսկսելու Կազայի մէջ զինադադարի շուրջ...

ԲԺԻՇԿ ՎԱՐԴԱՆ ԹԱՇՃԵԱՆ Ասկէ 50 տարիներ առաջ, 1974-ին, Պէյրութին «Պրիսթոլ» պանդոկին մէջ, Լիբանանահայ բժշկական միութեան նախաձեռնութեամբ (որուն գանձապահն էի) եւ Վազգէն Ա. եւ Խորէն Ա. վեհափառներուն օրհութեամբ, սկիզբ առաւ հայութեան բժշկական կեանքին մէջ նախընթացը չունեցող մարդասիրական եւ ազգասիրական շարժում մը` Համահայկական բժշկագիտական միջազգային համագումար անունով: Ասիկա հայութեան բոլոր հոսանքները միացնող շարժում մըն էր: Հովանաւորն էր Լիբանանի նախագահ Սլէյման Ֆրենժիէ, իսկ...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Մեծ հայ մտաւորական էր Սերժ Սրապիոնեան: Յանձնառու էր, որովհետեւ կու գար ժողովուրդէն, որմէ երբեք չհեռացաւ: Միշտ մտածած եմ, եւ պատմութիւնը այդ կը վկայէ, որ ոչ ոք անփոխարինելի է: Բայց կան մարդիկ, որոնց համար կրնանք ըսել, թէ անոնց տեղը թափուր կը մնայ: Այսպէս կը մտածեմ Սերժ Սրապիոնեանի մասին, պինդ եւ անխարդախ հայ մարդուն, որ ինքզինք ազգի ծառայութեան կոչած ասպետի...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան Անթիլիասի տպարանէն 2024-ին լոյս տեսաւ Արմենակ Անդրանիկեանի: «Դժոխքէն դրախտ» (Հայոց ցեղասպանութեան եւ կամաւորական բանակի յուշեր) գիրքը, բաղկացած` 320 էջերէ: Խմբագիր` Վազգէն Ղուկասեան: Արմենակ Պետիկեան-Անդրանիկեան ծնած է 1893-ին, Էրզրումի նահանգի Քղի գաւառի Ագրակ գիւղը: Մանկութեան կորսնցուցած է հայրը եւ մնացած մօր ու մեծ եղբօր հոգատարութեան տակ: Նախակրթութիւնը ստացաւ մօտակայ Չանախճի գիւղին մէջ: 1908-ին պանդխտութեան մեկնեցաւ...

ՇԱՂԻԿ Գ. Խ. Կը թուի, թէ յոյսի սով կայ ամէնուրեք: Վերոնշեալ հաստատումը զգացական զեղումի մը հետեւանք չէ, ոչ ալ կը բխի ժողովրդային գործնապաշտ իմաստութենէ մղուած եւ առօրեայ ձեւով կրկնուող, սովորամոլութիւն դարձած յանկերգէ մը միայն: Կարելի է ըսել, որ հաստատումը ունի առաւելաբար առարկայական հիմք. կ՛ըսեմ` առաւելաբար, որովհետեւ անձնապէս չունիմ այս երեւոյթը բացատրող եւ զայն հանգամանօրէն վերլուծող հետազօտութեան մը արդիւնքները, որոնք չափած...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Քանի մը օրեր մեզ կը բաժնեն սեպտեմբերեան վերամուտէն: Սեպտեմբեր 2-ին, երկուշաբթի  Հայաստանի եւ շատ մը երկիրներու մէջ դպրոցական վերամուտ է, 2024-2025 տարեշրջանի առաջին օրը: Միաժամանակ, սեպտեմբեր 2-ը Արցախի Հանրապետութեան անկախութեան հռչակման տարեդարձն է: Նախատեսուած էր, որ այդ օրը տեղի ունենայ Արցախի անկախութեան նուիրուած մեծ հանդիսութիւն` յիշեցնելու համար Արցախի հարցին այժմէականութիւնը, անոր մոռցուած չըլլալը: Հանդիսութիւնը նախաձեռնած էր Սրբազան շարժումը`...

ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ դատի Կեդրոնական գրասենեակը յայտարարութեան մը միջոցով տեղեկացուց, որ հրապարակուած է «Արցախ/Լեռնային Ղարաբաղ. ցեղային զտման դէպքի ուսումնասիրութիւն» զեկոյցը: Ստորեւ` այդ յայտարարութիւնը. «Միջազգային եւ համեմատական իրաւունքի կենտրոնը, Հայ դատի համակարգում գործող Հայկական իրաւական կենտրոնի հովանաւորութեամբ, հրապարակել է մանրամասն զեկոյց` անդրադառնալով Արցախում տեղի ունեցած վերջին ցեղային զտումներին, որոնք պայմանաւորուած են Ազրպէյճանի երկարատեւ հակահայկական խտրական քաղաքականութեամբ: Զեկոյցը վիճարկում է, որ Արցախի...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Ազգ, հայ, հայրենիք, Հայաստան, պետութիւն, սփիւռք, լեզու, ամշակոյթ, իրաւունք եւ ինքնուրոյնութեան գոյութենական բազմաբնոյթ խնդիրներու դիմաց կանգնած ենք, բայց կը խօսինք եւ կը գործենք այնպէս, որ կարծէք անոնք մեզի չեն վերաբերիր: Դեռ չես գիտեր` ինչո՞ւ, մտահոգուիլը չարաբանութիւն կը համարուի, կարծէք Վոլթերի «Քանտիտ»-ին պէս ենք, եւ ներսը ու դուրսը կը գտնուինք «աշխարհներու լաւագոյնին մէջ» եւ գոհ չըլլալ` մեղանչում  է կամ...

ԳԱՌՆԻԿ ԱՒ. Ք. Գ. Է.- Աքսորի Մասին Յունական դիցաբանութեան մէջ կար աստուածուհի մը, որուն անունն էր «Ֆիկէ՛» կամ «Ֆիկի՛»: Փախչելու պատում մը կապուած էր անոր: Դիցաբանական անունը գոյական եւ բայ (ֆե՛ւկօ, որ մեր սահմանական եղանակի եզակի առաջին դէմքն է) դարձած էր եւ նշանակած` փախուստ, խուսափանք. փախչիլ, խուսափիլ: Սկզբնապէս անհատի կամաւոր արարք էր, ետքը առած էր նաեւ փոխվրէժի հակազդեցութիւն կանխելու համար`...

ՍԻՄՈՆ ԿՈՍՏԱՆԴԻՆԵԱՆ Ան կը քալէ դանդաղելով, Գինովի պարը պարելով, Կը զրուցէ  բիրտ խօսքերով, Իր անձին հետ կռուըտելով: Զինք կը շալկեն բոկոտն ոտքեր Սակայն դէպի ուր չեն գիտեր, Կարծես անոնք ալ կը մերժեն Քալել կեանքի ճամբան անշէն: Միակ ընկերն իր անբաժան` Շիշ մը օղին է յաւիտեան: Ան կ՛ապրի սոսկ անոր սիրոյն, Չունի ուրիշ հարստութիւն, Իր հոգերուն միակ ապաւէն` Չի մերժեր զայն...

ԿԱՐՕ Վ. ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ ՀՅԴ ԼԵՄ ՀՅԴ ՍԵՄ Անցնող շաբաթներուն մեր` ՀՅԴ մամուլը ողողուած էր ՀՅԴ ԼԵՄ-ի յիսնամեակի տօնակատարութիւններու տեղեկութիւններով, ու անոր զուգահեռ, Լիզպոնի հերոսական նահատակներուն սգատօնին, անոնց մարտիրոսացման 41-ամեայ տարելիցին նուիրուած նախաձեռնութիւններուն լրատուութեամբ: Այս մասին մամուլին լրատուութիւնները, յօդուածները զիս ակամայ վերադարձուցին 40 տարիներ ետ: 1975 թուականին սկիզբը, աւարտած ըլլալով ՀՅԴ-ի «Բաբգէն Սիւնի» պատանեկան միութեան ընթացակարգը, մեր վարիչուհին` Հուրիկ Գարաճեանը, մեզ`...

ՍԱԼԲԻ ԳԱՍՊԱՐԵԱՆ Պատմական Հայաստանի մէջ հրաշքով ողջ մնացած եւ վերադարձած հայերը, բռնութեամբ արմատախիլ ըլլալով իրենց պապենական հողերէն` 1920-ականներու վերջերէն մինչեւ 1930-ականներու կէսերը  , Սուրիա գաղթեցին, ինչ որ եւս ցեղային մաքրագործումի այլ միջոց դարձած է: Այս գործընթացին ուշադրութեամբ հետեւող արեւմտեան ուժերը ո՛չ մէկ քայլի դիմած են, նոյնիսկ կարիք չեն զգացած դատապարտելու կատարուող ոճիրը: 1927-ի մարդահամարի արդիւնքներով հայերէն խօսողներուն թիւը եղած է...

ՍԱԼԲԻ ԳԱՍՊԱՐԵԱՆ «Թէ՛ 2020 թուականի 44-օրեայ պատերազմը, թէ՛ 2023-ին Արցախի մէջ տիրող իրավիճակը կը բացատրուին ցեղասպանութեան սահմաններու ընդլայնումը հաստատող իրականութեամբ...»: « Ո՛չ մէկ տարբերութիւն կայ Արցախի հայութեան բռնագաղթի եւ Կիլիկիայէն ու Սանճաքէն բռնութեամբ վտարուած հայերուն իրենց պապենական հողերէն քշուելուն միջեւ...»: «Հայերը ո՛չ միայն կորսնցուցին իրենց հայրենիքն ու հասարակութիւնը, այլ  աւելի՛ն. աղաւաղուեցաւ անոնց «կենեֆոնտը» երկրին խառնամբոխային հասարակութեան մէջ...»: ՓՐՈՖ. ՍԱՅԻԹ ՉԵԹԻՆՕՂԼՈՒ...