Անդրադարձ

ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ «Ոչ ոք ըսաւ-հէք տըղայ Արդեօք ինչո՞ւ կը մըխայ Թերեւս ըլլայ գեղանի, Թէ որ սիրեմ, չմեռնի»: ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐԵԱՆ Միամիտ, միամիտ 20-ամեայ, անփորձ, մարդկային յարաբերութիւններին անտեղեակ մեր սիրելի բանաստեղծ Պետրոս Դուրեա՛ն, քո շրջապատից սպասում էիր մարդկային մի փոքր ուշադրութիւն, աննշան հոգատարութիւն, մեղմելու միայնակ կրող քու ծանր բեռդ, քու ներքին ալեկոծումներդ: Շրջապատի, մարդկանց, իրար հանդէպ անտարբերութեան մասին 1870-ականներին դառնութեամբ...

Ն. ԱՒԱԳԵԱՆ Օրացոյցի էջերը կը յուշեն, որ 2024 տարին հասած է իր աւարտին, եւ ընդամէնը քանի մը օրէն Նոր տարի է: Շաբաթներ առաջ մեզի համար Նոր տարուան նշումը հրաշքի համազօր բան մը կը նկատուէր: Երկմտանքի մէջ էինք: Չէինք պատկերացներ, թէ Լիբանանի մէջ հրադադար պիտի հաստատուի, խաղաղութեան օրերը պիտի վերադառնան, ու մենք պիտի վերապրինք տօնական օրերու մթնոլորտը: «Տեսնենք` այս տարի պիտի...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ «Կազմակերպուած յանցագործութեան եւ փտածութեան լուսաբանման նախագիծ»-ը (OCCRP) 2012 թուականին ընտրած էր նախագահ Իլհամ Ալիեւը` իր առաջին «Տարուան մարդ»-ը մրցանակին համար, որ կը տրուի այն անհատին կամ հաստատութեան, որ աշխարհին մէջ առաւելագոյնը կատարած է կազմակերպուած յանցագործութեան ու փտածութեան յառաջխաղացքին համար»: «Կազմակերպուած յանցագործութեան եւ փտածութեան լուսաբանման նախագիծ»-ը հետաքննող լրագրողներու համաշխարհային ցանց է, որ աւելի քան տասնամեակ մը բացայայտած է նախագահ...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ «Խենթը մի քար գլորեց փոսը...» Ժողովրդային առածի կարգ անցած է հետեւեալը. «Խենթը քար մը գլորեց փոսը, հարիւր խելօք հաւաքուեցան եւ չկրցան դուրս բերել զայն»: Այս առածը գրեթէ ամէն օր կը կրկնուի Հայաստանի մէջ. քար գլորողը ՔՊ-ապետն ու իր մունետիկներն են` ուսապարկի դեր խաղացողները, որոնք սուտի քարեր գլորելու կողքին, հազար ու մէկ հնարքի կը դիմեն (օրինակ, երբ «նախկիններ»-ուն օձիքները...

ՎԵՐ. ԴՈԿՏ. ՎԱՀԱՆ Յ. ԹՈՒԹԻԿԵԱՆ 2024 տարեշրջանի Պոսթընի արուարձան Ուաթըրթաունի մէջ լոյս տեսնող «Հայրենիք» թերթը իր ծննդեան 125-ամեակը կը տօնէ: Ասիկա հայ մամուլին համար նշանակալից հանգրուան մըն է, ինչպէս նաեւ` անխառն ուրախութեան առիթ մը: Իմ ծանօթութիւնս «Հայրենիք»-ին հետ սկսաւ պատանեկան տարիքիս: Ընթերցասէր ծնողքս 1930-ական թուականներէն ի վեր «Հայրենիք Ամսագիր»-ի ընթերցողներ էին: Անոնք Սուրիոյ հեռաւոր Քեսապի այն սակաւաթիւ անդամներէն էին, որոնք...

Համադրում` ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Պատմաբան Հայկ Դեմոյեան` Հայոց ցեղասպանութեան թանգարանի նախկին տնօրէնը  Դիմատետրի իր էջին մէջ փաշինեաններուն դէմ ծանրագոյն մեղադրանքներ ներկայացուցած է` պատասխանելով Փաշինեանի 12 դեկտեմբեր 2024-ի յայտարարութեան, որ այսպէս կոչուած (իր) «գնդակահարութեան պատին» տակ քաղաքացիները իրենց դժգոհութիւններն ու մեղադրանքները կրնան գրել: Դեմոյեան հետեւեալ 20 ծանր ամբաստանութիւնները կը ներկայացնէ: Պէտք էր 20-էն շատ աւելին ըլլար, ինչպէս Յարութ Սասունեան կը գրէ «Ամէն...

ԳԷՈՐԳ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Քաղաքական գիտութիւնների թեկնածու, ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ դատի կեդրոնական գրասենեակի յատուկ ծրագրերի պատասխանատու Սիրիական զարգացումներից յետոյ տարբեր շրջանակների կողմից նորից նկատուեց այն հարցադրման բարձրացումը, թէ հնարաւո՞ր է արդեօք տապալուի նաեւ Իլհամ Ալիեւի բռնապետական իշխանութիւնը։ Այս հարցն ի հարկէ կենսունակ լինելու իրաւունք ունի, հաշուի առնելով, որ մարդկութեանը յայտնի գրեթէ բոլոր բռնապետերը անփառունակ վախճան են ունեցել՝ իշխանազրկուել, հեղինակազրկուել, յաճախ փողոցային հաշուեյարդարի...

ԳԷՈՐԳ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Քաղաքական գիտութիւնների թեկնածու, ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ դատի կեդրոնական գրասենեակի յատուկ ծրագրերի պատասխանատու Գէորգ Ղուկասեան Վերջին շրջանում միջազգային եւ տարածաշրջանային մակարդակներում փոթորկոտ քաղաքական գործընթացները ոչ միայն չեն հանդարտւում, այլ աւելի՛ն, ականատես ենք լինում անկայունութեան նոր օճախների առաջացմանը, պետութիւնների քաղաքական առաջնահերթութիւնների անկանխատեսելի կերպափոխմանը, միջազգային յարաբերութիւններում թաքնուած գործընթացների շեշտակի աճին: Ցաւօք այս բոլոր երեւոյթները նոյնական են ինչպէս մեր տարածաշրջանի, այնպէս էլ...

ՄԱԿԵՐՐԱՄ ԶԷՅՆԱԼՈՎ Չորս տարի առաջ աւարտուեց ղարաբաղեան պատերազմը, որում մօտ 7000 մարդ զոհուեց: Հետագայում հայերը դուրս եկան Լեռնային Ղարաբաղից ազրպէյճանական ռազմական գործողութեան պատճառով:   Յաղթողն ու պարտուողը փոխատեղուեցին եւ սկսեցին արագ կշռոյթով պատրաստուել խաղաղութեան կնքմանը: Երկու կողմերը հնարաւոր «վերջնաժամկէտը» նշում էին ՄԱԿ-ի կլիմայական գագաթնաժողովը (ՔՈՓ29) Պաքւում: բայց գագաթնաժողովը բացուեց նոյեմբերի 11-ին, իսկ խաղաղութեան պայմանագիրը այդպէս էլ չի ստորագրուել: Երկու երկրների միջեւ մնում են անհարթելի հակասութիւններ, եւ այդ մասին զգուշացնում էին փորձագէտներն ու քաղաքական գործիչները, որոնք տարիներ շարունակ փորձում էին ընդհանուր լեզու գտնել: Սակայն Ալիեւի վարչակազմը եւ ՀՀ վարչապետի գրասենեակը խաղաղութեան բանակցութիւնների մանրամասները գաղտնի են պահում եւ չեն խորհրդակցում քաղաքացիական հասարակութեան հետ: Ազրպէյճանում քաղաքական գործիչներին ձերբակալում են հայերի հետ նամակագրութեան ու հանդիպումների համար: Հայաստանում...

Ցեղասպանութեան եւ մարդկային իրաւունքներու հետազօտութիւններու միջազգային հիմնարկը հաղորդեց, որ հեղինակաւոր ցեղասպանագէտ Իսրայէլ Չառնի իր մահկանացուն կնքած է. ան 93 տարեկան էր: «Դոկտոր Չառնի ցեղասպանագիտութեան բնագաւառի ռահվիրաներէն էր եւ մարդկային իրաւունքներու հաստատակամ ջատագովը: Ան մեր հիմնարկի Genocide Studies International ակադեմական ամսագիրի հիմնադիր համախմբագիրներէն էր. ան առանցքային դեր ունեցած է  ցեղասպանագիտութեան կարգապահութեան ձեւաւորման գործին մէջ, ոչ միայն ամսագիրը, այլ նաեւ` Ցեղասպանագէտներու միջազգային...

ՀԵՐԱ ՑՈՒՐՈՒ Թամարն այսօր հայերի եւ վրացիների շրջանում տարածուած կանացի անուն է: Հրաչեայ Աճառեանի «Հայոց անձնանունների բառարանից», որը բարձրարժէք գիտական ստեղծագործութիւն է, տեղեկանում ենք, որ հայերի մէջ առաջինն այս անունը կրել է Թամար թագուհին` Գագիկի կինը: Թամարը սպարապետ Շապուհի` Աշոտ Ա. Բագրատունի թագաւորի (884-890 թթ.) որդու դուստրն է: Աղթամար» անուան մասին ամենավաղ յիշատակութիւնը գտնում ենք Փաւստոս Բիւզանդի պատմութեան երրորդ գրքի 8-րդ գլխում, որը գրուել է...

Ընթացիկ տարուան 24-29 նոյեմբերին տեղի ունեցաւ Վենետիկի Հայ մշակոյթի ուսումնասիրութեան եւ վաւերագրումի կեդրոնի (CSDCA) կողմէ կազմակերպուած մասնագիտական աշխատանոց մը, յատկացուած` լուսանկարչական արխիւներու պահպանումի, ցուցակագրումի եւ արժեւորումի խնդիրներուն: Ամբողջ շաբթուան մը տեւողութիւնը ունեցող խտացեալ այս աշխատանոցը տեղի ունեցաւ նոյնինքն կեդրոնի տարածքէն ներս, եւ հայ ու տարածաշրջանի պատմամշակութային կոթողներու բազմահազար լուսանկարներու ու չափագրութեանց նիւթերուն վրայ: Աշխատանոցին մասնակցեցան Երեւանի պետական համալսարանի արուեստի պատմութեան...

27 նոյեմբերին Սուրիոյ ընդդիմութիւնը իշխանութիւնը տապալելու եւ երկրին մէջ նոր վարչակարգ հաստատելու հեռանկարով Իտլիպ նահանգէն սկսաւ յառաջանալ դէպի Հալէպ եւ կարճ ժամանակի մը մէջ` 29 նոյեմբերին, իր վերահսկողութեան տակ առաւ Հալէպ նահանգը ամբողջութեամբ, ապա շարունակեց յառաջանալ նախ Համա, ապա Հոմս, այնուհետեւ` մայրաքաղաք Դամասկոս, եւ 8  դեկտեմբերին տապալեց իշխանութիւնը` յայտարարելով Սուրիոյ ազատագրումը նախկին իշխանութենէն: Յառաջիկայ օրերուն ընդդիմութեան ուժերը իրենց վերահսկողութեան տակ...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Հաւաքականութիւններու մտածումները կը թելադրէ եւ կ’առաջնորդէ ընտրանին(élite), եթէ ան չէ ներքաշուած հատուածական, թաղային եւ դասակարգային նեղմտութիւններու մէջ, գիտէ ինքզինք եւ շրջապատը հարցականի տակ առնել` առանց տուրք տալու եւ դասական շահակցութիւններու եւ եսապաշտի փառասիրութիւններու: Անոնք, որոնք կը խօսին ընտրանիի մասին, կամ իրենք զիրենք կը համարեն այդպիսին, իմաստութիւն պէտք է ունենան մաս չկազմելու ինքնագոհ եւ ինքզինքին ծառայող դասին (caste), արեւելահայերէնի...

ԺԱՆ ՀԱԼԼԱՃԵԱՆ Ձմեռը տարուան ամէնէն հեքիաթային եղանակն է: Անոր զուգորդուած են տօնական օրերը, յատկապէս` Նոր տարին, որ մեր գալիք տարուան պաստառին վրայ կ՛ուրուագծէ յոյսի երամներ եւ կը բանայ յուսադրիչ տենչանքներու իրագործման կարելիութիւններ: Հակառակ առերեւոյթ ձմրան տժգոյն, մռայլ, լալկան եւ ողորմելի երեսին` ան իւրայատուկ ազդեցութեամբ կը պարտադրէ, որ զինք ընդունինք` իբրեւ համակրելի, գողտրիկ ընկերակից, իր զարթուցիչ ու մեզ զգօն պահող մրրիկներով...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Ծ. Խ.- Այս է խորագիրը Ռուբալ Միշրայի 3 դեկտեմբեր 2024-ի յօդուածին, որ ներկայացուցած է Ռուսիոյ մէջ կիսապաշտօնական մարտավարական հիմնարկին` «Վալտայ» միջազգային քննարկումի ակումբին (1): Ստորեւ Վալտայի կայքէջէն անգլերէնէ կը թարգմանեմ լրիւ յօդուածը: Նախաբան - «Քանի որ Միջին Արեւելքի լարուածութիւնը կը շարունակէ սաստկանալ, Հնդկաստանը ինքզինք գտած է տնտեսական, ռազմավարական եւ ապահովական խնդիրներու բարդ ցանցի մը մէջ: Այն, ինչ որ...

ՌՈՒԲԷՆ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ Դոկտ. Դալար Շահինեանի «Անպետական. հայերէն լեզուի քաղաքականութիւնը` աքսորի մէջ» (Stateless: The Politics of the Armenian Language in Exile) գիրքը (հրատարակիչ` Syracuse University Press, 312 էջ, 2023) կը ներկայանայ իբրեւ նշանակալից գիտական նուաճում մը` մանրակրկիտ կերպով ուսումնասիրելով այնպիսի նիւթ մը, որ յաճախ անտեսուած է գրական ուսումնասիրութիւններու մէջ: Պարզ ու մատչելի, բայց խորացուած պատումի մը միջոցով Շահինեանը կը ներկայացնէ հետաքրքրական...

ԱՀԱՐՈՆ  ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ Հարկ կա՞յ արդեօք հաստատելու, որ լիբանանահայ գաղութը կը նահանջէ: Այս`  հակառակ իրենց կարելին ընող կարգ մը կառոյցներու ջանքերուն: Անհրաժեշտութիւն կա՞յ ապացուցելու ամէնուրեք յանկերգուող այս իրողութիւնը: Սփիւռքի «սիրտ»-ը որակուող գաղութը կը նահանջէ քանակով եւ  որակով: Նահանջը ակներեւ է բոլոր  մակարդակներու վրայ` ազգային, քաղաքական, կուսակցական, մշակութային,  ընկերային, մարզական, կրթական... Նահանջը  ունի արտաքին` ակամայ,  եւ   ներքին` աններելի պատճառներ: Ակաման կը վերաբերի...

ՅԱԿՈԲ ԼԱՏՈՅԵԱՆ «Որպէս մի ծաղիկ հողից դուրս ելայ Կեանքին ժպտացի, անցայ գնացի»: Գուսան Շահէն  Իրմային (Տէտէեան) կանխահաս մեկնումը կը խտացուի այս երկտողին մէջ: Մահուան բօթը երբ կարդացի Դիմատետրին մէջ, 42 տարուան բարեկամութեան պատկերներու տողանցք մը անցաւ: Կարծես նստած եմ մեթրոյի մը մէջ, դուրսը պատկերները կը սահին արագօրէն, նոյն արագութեամբ ալ կը տողանցեն ամբողջ 42 տարիներու պատկերներ` Սրբուհի Շուշան վարժարան, ասմունքի...

ԼԻԶԱ ԲԱՆՃԱՐՃԵԱՆ-ԹԵԼՎԻԶԵԱՆ Անցեալ տարի ամրան ես ու ամուսինս Լիբանանէն Ֆիլատելֆիա մեկնեցանք այցելելու մեր առջինեկ դստեր` Դալարին, որ 2019-ի Լիբանանի քաղաքական եւ տնտեսական տագնապներէն ետք ձգած էր իր երկիրը եւ հաստատուած  Միացեալ Նահանգներ` շարունակելու իր ուսումը: Շատ մը լիբանանցի ծնողներու պէս, մեզի ալ վիճակուած էր պահ մը ընդունիլ «դառն» իրականութիւնը եւ համակերպիլ պարտադրուած իրողութեան ու պահ մըն ալ մտածել, թէ աւելի...