Արուեստ - Մշակոյթ

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Պատմական.- Կարելի է ենթադրել, թէ բոլոր նախնական հաւաքականութիւններու մէջ մշակութային աւանդը փոխանցուած է բանաւոր պատումով եւ խորհրդանշական պատկերներով: Արտայայտութեան երկու միջոցները ունեցած են ծիսական բնոյթ: Ստուերներու թատրոնին շուրջ պատմական արձանագրութիւնները ժլատ եւ անորոշ են: Ժլատ են ուրեմն նաեւ ուսումնասիրութիւնները: Հին Յունաստանի եւ Հեռաւոր Արեւելքի մէջ (թերեւս եւ այլուր) գոյութիւն ունեցած է պատկերաշարանի առընթեր կատարուող պատումի ձեւաչափը: Շարքը նման...

Վարդանանք – Գրիգոր Խանջեան ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ     Երկու հակոտնեայ կարծիք կար իր մասին: Շատ վատ եւ շատ լաւ: Ոմանք կը հաւատային, որ իր ունեցած համապետական հովանաւորութիւնն ու մենաշնորհումները ուղղակիօրէն կապուած էին իր մատուցած խորհրդայնամէտ ծառայութիւններուն հետ, իսկ ուրիշներ այդ կը վերագրէին նախ իր տաղանդին եւ ապա նաեւ` վերնախաւի մէջ իր ձեռք բերած անձնական ծանօթութիւններուն: Զիս հետաքրքրողը իր գծանկարչական բացառիկ տաղանդն էր,...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Էութենական.- Համավարակը փակեց սրահներուն դռները եւ արգիլեց դերակատար-հանդիսատեսի միջեւ անմիջական հաղորդակցութիւնը: Այդ կը թուէր մահացու հարուած ըլլալ: Թատրոնի մարդիկ, սակայն, մերժեցին յանձնուիլ եւ յանկարծ վրայ տուած մթութեան մէջ սկսան խարխափել` գտնելու համար գոյատեւման միջոցներ: Պարզ է, որ համավարակի պայմաններուն մէջ կարելի չէր նոյն ձեւով շարունակել: Բայց ինչպէ՞ս կարելի է փոխել ձեւը` առանց փոխելու էութիւնը: Այստեղ կը ծագին փիլիսոփայական...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Համաճարակի արհաւիրքը այլազան ձեւերով արտայայտուած է արուեստի եւ գրականութեան մէջ: Գեղարուեստական առումով, հետաքրքրական են այն գործերը, որոնք համաճարակը կը ներկայացնեն առասպելական, այլաբանական եւ կամ փոխաբերական առումով: Թերեւս ամէնէն ծանօթ գործերն են Փիեթըր Պրիւկելի «Մահուան յաղթանակը» պաստառը (1562) եւ Ալպէր Քամիւի «Ժանտախտ»-ը (1947): Ընկերաբանական առումով, ուսանելի են շարք մը գործեր, որոնք ձեռք կ՛առնեն մարդկային յարաբերութիւնները եւ իշխանութեան վարքը համավարակի...

Բժիշկ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Սահակդուխտի մասին տեղեկութիւնները մեզի հասած են` պատմիչ Ստեփանոս Օրբէլեանէն, Ղեւոնդ Ալիշանէն, Մանուկ Աբեղեանէն, բժիշկ Վահրամ Թորգոմեանէն, Նորայր եպս. Պողարեանէն, Գրիգոր Յակոբեանէն, Յակոբ Քէօսէեանէն, Շահան Արծրունիէն եւ այլ աղբիւրներէ: Քրիստոնեայ Հայաստանի մէջ 8-րդ դարուն կը  յայտնուի առաջին հոգեւոր երգի հեղինակ, երաժիշտ եւ հոգեւոր երաժշտութեան դասատու հայ կինը` Սահակդուխտ, որ կ՛ըլլայ Դուին մայրաքաղաքի կաթողիկոսարանի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եկեղեցւոյ Սահակ...

Բժիշկ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Ալեք Մնակեան Լիբանանի Համազգայինի Շրջանային վարչութեան երաժշտական թեքնիք յանձնախումբը 1977-ին կազմակերպած էր «Ծնծղայ» երգչախումբը` ղեկավարութեամբ Վաչէ Պարսումեանի: «Ծնծղայ» երգչախումբը երկու տարի շարունակ լիբանանահայութեան ներկայացուց շարք մը երգահանդէսներ, որոնք պսակուեցան մեծ յաջողութեամբ: Կարգը եկած էր ձայնապնակի մը պատրաստութեան: Ուստի թեքնիք յանձնախումբը նախաձեռնեց «Արտուտիկ» ձայնապնակի պատրաստութեան: Յանձնախումբը 1979-ի սկիզբը այս աշխատանքին պատասխանատու եւ խմբավար նշանակեց երաժիշտ Ալեք Մնակեանը: Ան...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Ծանօթ 1.- Ընտրած եմ ժապաւէններ, որոնք արտադրուած են 1965-85 .- թուականներու միջեւ: Այդ շրջանը կարելի է համարել մշակութային «ոսկեդար»: Ներկայացուած առաջին ժապաւէնն էր «Բարե՛ւ, ես եմ», որ հիմնուած է ականաւոր աստղաբնագէտ (astrophysicist) Արտեմ Ալիխանեանի գործունէութեան վրայ: (Տես «Ազդակ», 10 ապրիլ 2021)   Բ.- Երեւանեան Օրերու Ժամանակագրութիւնը (Chronicle of Yerevan Days-Երեւանեան օրերի խրոնիկա) 105վ, 1972 (1) Բեմադրիչ.- Ֆրունզէ Դովլաթեան...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Իմ աւանդապա՛շտ ընթերցող, Ռոպերթոն անմիջապէս անցաւ կարկահին դիմաց, իսկ Սիլիան ներսէն նուռի փոխարէն խնձոր մը բերաւ, պարեգօտը հանեց, մէջտեղը դրուած հռոմէական խոյակին վրայ ելաւ ու պտուղը երկարեց ամուսինին` ծիսական երկիւղածութեամբ: Ռոպերթոն, ուսումնասիրելէ ետք Սիլիայի կեցուածքը, չհաւնեցաւ: Հնաոճ ծածկոց մը գտաւ, գետին փռեց ու խնդրեց, որ Սիլիան անոր վրայ սկսի քալել ու, մերկ ըլլալով հանդերձ, ան պէտք է, որ...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ A work of art is above all an adventure of the mind Eugene Ionesco Մայիս 2000, Ֆլորանս: Առաւօտուն, երբ կը պատրաստուէի դուրս գալ Brunelleschi-ի անուան պանդոկի նախասրահէն, յանկարծ ներկայանալի կին մը կեցուց զիս ու ըսաւ. - Մոյսէյը դո՞ւք էք: - Այո՛, ես եմ, իսկ դո՞ւք... - Ես Սիլիան եմ, Ռոպերթոյի կինը: Անոր անգլերէն չգիտնալուն պատճառով իրեն փոխարէն ես...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Ընտրած եմ ժապաւէններ որոնք արտադրուած են 1965-85 թուականներու միջեւ: Այդ ժամանակաշրջանը կարելի է համարել մշակութային «ոսկեդար»: Հայաստանի մէջ սկսած էր «սառցահալ», արուեստագէտներ ունէին պետական հովանաւորութիւն եւ որոշ ազատութիւն: Տաղանդաւոր մարդիկ կը վայելէին ընկերային բարձր վարկ: Կար արուեստասէր հասարակութիւն: Հրատարակուած որակաւոր գործեր արագ կը սպառէին: Ապա եկաւ մեծ հիասթափութիւն, եւ սկսաւ ծաղկիլ  շուկայական մշակոյթ: Գործերու ընտրութիւնը անձնական է: Պարզ...

  Նիւ Եորքի մէջ հաստատուած «Hyperallergic» արուեստի առցանց հանդէսը հիմնուած է 2009-ին, Հրակ Վարդանեանի եւ Վիգէն Կէյիկեանի կողմէ: Անոր գլխաւոր խմբագիրն է Հրակ Վարդանեանը: Հանդէսին 28 փետրուար 2021-ի կիրակնօրեայ յաւելուածը նուիրուած է Արցախի մէջ սպառնալիքի տակ գտնուող հայկական մշակութային ժառանգութեան, յուշարձաններու, եկեղեցիներու, եւ տարբեր վայրերու ճակատագիրին, ինչպէս նաեւ` ինքնութեան անտեսուած հարցերու: Տարբեր անուանի ակադեմականներ եւ լրագրողներ ներդրում ունեցած են այս...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Անցեալ ամառ Հայաստանի մէջ կայացած մենաթատրոնի փառատօնը` «Արմմոնօ 18»,  նուիրուած էր Հրանտ Մաթեւոսեանի ծննդեան 85-ամեակին: Սեռային .- Բացման եւ փակման ելոյթներու ընթացքին Նարինէ Գրիգորեան ներկայացուց «Գոմէշը», որ հիմնուած է Մաթեւոսեանի համանուն պատմուածքին վրայ: Դերասանուհին միաժամանակ ներկայացման բեմադրիչն էր: Այս երեւոյթը կը թուի ձեւաչափ դարձած ըլլալ ժամանակակից մենաթատրոնի համար: Ակնբախ էր նաեւ, որ փառատօնի հեղինակ-կատարողներու առնուազն երկու երրորդը կիներ...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ   Մինչ գիտնականները կ՛անճրկին վաւերականօրէն եւ կամ իրեղէն ապացոյցներով երեւոյթ մը բացատրել ու մեկնաբանել, «իմաստուն»ները կը դիմեն տրամաբանութեան: Իսկ արուեստագէտները հարցը կը տեղափոխեն զգայական դաշտի վրայ եւ վստահելէ ետք ենթագիտակիցի ներքին մղումներուն, թափ կու տան իրենց երեւակայութեան: Ահաւասիկ հո՛ս է, որ կը սկսի գործել  յարաբերականութեան տեսութիւնը, ուր շօշափելին կը թուի խաբկանք, խաբկանքը` ճշմարիտ, ճշմարտանմանը կը շփոթուի իրականութեան հետ, եւ...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Հայաստանի շարժապատկերի աշխատաւորներու («Կինեմատոգրաֆիստներ») միութիւնը գաղտնի քուէարկութեամբ միաձայնութեամբ որոշած է «Օսկար» մրցանակի համար Հայաստանը ներկայացնել Արման Նշանեանի «Սողոմոնի երգերը» (Songs of Solomon, 2020, 103 վ) ժապաւէնով: Անձնական նամակակցութեան ճամբով տեղեկացայ, որ ժապաւէնը եղած է քուէարկութեան դրուած միակ թեկնածուն: Այս ցաւոտ իրավիճակը սպասելի էր: Անցեալ տարի «Ոսկէ ծիրան» փառատօնի ծրագիրէն զեղչուած էր փառատօնը իմաստաւորող առանցքային  «Հայկական համայնապատկեր» դասը, որովհետեւ...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ «Ծնծղայ» երգչախումբը, ղեկավար` Վաչէ Պարսումեան, 1978 Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը, որ սկսած էր 1975-ին, պատճառ դարձած էր յուսալքութեան, յուսախաբութեան, յոռետեսութեան եւ ընկճուածութեան` ամէն մակարդակի վրայ: Պարապութիւն մը կը տիրէր լիբանանահայութեան մշակութային եւ երաժշտական կեանքին մէջ: Այս պարապութեան կողքին, հրապարակը սկսած էր ողողուիլ անորակ երգիչներու վատ, ոչ հայկական երգերով եւ երաժշտութեամբ. յոռի բարքերը կը ծաւալէին  եւ կը գրաւէին հայ...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Շուրջ երեք հազար տարի առաջ բաբելոնեան աստղագէտներ, որոնք արժանաւոր ժառանգորդներն էին շումերական ռահվիրայ մշակոյթին,  յայտնաբերեցին, որ շարք մը բարդ թուացող շրջանային (cyclic) երեւոյթներ կարելի է տեսնել` որպէս մէկէ աւելի պարզ շրջանային երեւոյթներու համադրում: Համադրումը կրնայ ունենալ տարբեր ձեւեր: Ուշադիր թուաբանական հաշուարկով կարելի է յայտնաբերել այն պարզ շրջանները, որոնք ծանօթ եւ կամ ճանաչելի են աստղագէտին: Վերի գծանկարին մէջ...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Բ.- Սէյիթ Ռըզայի ժառանգը եւ արագ պատկերներ Յօդուածի առաջին մասը կը ներկայացնէր շարժապատկերի 17-րդ «Կին» միջազգային փառատօնի ծրագրին մէջ ցուցադրուած պոլսաբնակ Ռենա Լուսին Պիթմեզի «Մայրի՛կ, Աստուած գաղթական մանուկները կը սիրէ՞» ժապաւէնը, որ կը ներկայացնէ Թուրքիա գաղթած հայաստանցի կիներուն մանուկներուն անմխիթար կացութիւնը: Բ.- Ծրագիրին մէջ տեղ գտած հայկական-քաղաքական հետաքրքրութիւն ներկայացնող երկրորդ ժապաւէնը վաւերագրական է: «Զելիհայի տնակը», (Zelihas Hütte, Gabriela...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Ա.- Կալանաւոր մանուկներ Շարժապատկերի 17-րդ «Կին» միջազգային փառատօնը տեղի ունեցաւ առցանց: Ցուցադրուեցան 51 ժապաւէններ, որոնցմէ 7-ին բեմադրիչները հայ կիներ են: Անցեալ տարի ցուցադրուած էին` 63, այսինքն քանակի զգալի նուազում չկայ: Ներկայ դժուար պայմաններու տակ փառատօնը կարեւոր հարթակ է սկսնակ կին բեմադրիչներու համար: Ֆինանսաւորումը կը կատարուի բացառապէս օտար կազմակերպութիւններու կողմէ (1): Երեւանի մէջ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարանը...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ «Ոսկէ ծիրան» 17-րդ փառատօնը հասկնալիօրէն կայացաւ առցանց: Ցուցադրուեցան միայն 19 երկարամեթրաժ ժապաւէններ, որոնցմէ ոչ մէկը հայաստանեան արտադրութիւն էր: Նկատելի ներկայութիւն ունէր Գերմանիան (4 ժապաւէն): Ռուսիոյ ներկայութիւնը նուազած էր մէկի (1): Պիտի անդրադառնամ միայն այն երկու ժապաւէններուն, որոնք հայկական առնչութիւն ունին: Ա.- «Ազնաւուրը Շարլի աչքերով» («Le regard de Charles» /«Aznavour by Charles»), Marc di Domenico, 75վ, 2019, Ֆրանսա: Ժապաւէնի...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Շատ հաւանաբար շատեր պիտի ըսեն, թէ` «Ի՞նչ կապ կրնայ ունենալ այս թեման մեր օրերու ողբերգութեան հետ: Ժամանա՞կն է նման հարցեր արծարծելու»: Այո՛, ճի՛շդ ժամանակն է: Եթէ ընթերցումը շարունակէք մինչեւ վերջ, հարցը կը յստականայ: Կ՛ըսեն, որ «Կնոջ գեղեցկութեան երեք քառորդը հմայքն է»: Ճի՛շդ է` իգական սեռի գրաւչութիւնը պայմանաւորուած է նախ եւ առաջ իր ներքին հմայքով, եւ ոչ թէ` արտաքին...