Արուեստ - Մշակոյթ

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Հայաստանի մէջ օգ. 22-սեպտ. 1-ի միջեւ կայացաւ «Fresco -Արդի արուեստի եւ հոգեւոր շարժապատկերներու» միջազգային փառատօնը: Անկախ ամէն նկատառումէ, յուսադրիչ է, որ գտնուեցան մարդիկ, որոնք համավարակի պայմաններու տակ ձեռնարկեցին նման աշխատանքի: Այս իմաստով Հայաստանի մէջ առաջնեկ մըն էր: Ինչպէս բներգէն խորհրդանշանէն (Logo) կարելի է ենթադրել, Եկեղեցիներու համաշխարհային խորհուրդի (World Council of Churches) նախաձեռնած փառատօնը կը վայելէ ոչ միայն մշակոյթի...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ  Հակառակ անոր որ մերօրեայ արուեստագէտը արդէն իսկ ձեռք բերած է ազատօրէն արտայայտուելու բացարձակ իրաւունք, տակաւին կան որոշ հանգամանքներ, որոնք կը շարունակեն «ուղղորդել» ստեղծագործողի ներշնչման ընթացքն ու սահմանափակել, անոնց լիարժէք կերպով արտայայտուելու կարողականութիւնը: Հինէն ի վեր արուեստի գեղագիտական ուժը, օգտագործուած ու նոյնի'սկ չարաշահուած է, ըլլայ քաղաքական, կրօնական, տնտեսական, թէ այլ բնագաւառներէ ներս: Անոնք թէեւ մեծապէս նպաստած են արուեստի զարգացման...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Այնքան ալ դիւրին չէ պատասխանել այս հարցադրումներուն: Նոյնի՛սկ իրենք` արուեստագէտները, թէեւ կը ստեղծագործեն ներշնչման ազդեցութեան տակ, սակայն միշտ չէ, որ  կը հաւատան անոր գոյութեան ու լրջօրէն կը փորձեն բացատրել ու մեկնաբանել զայն: Այս մասին, երբ հարց կը տրուի Էդմոնդ Քիրազին` ան կը պատասխանէ. - Ներշնչում չկայ: Երբ որ ուզեմ կը նկարեմ: Երբ նոյն հարցը կը տրուի Ժանսեմին, ան...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Ա.- Բնագիր եւ Կատարում Համազգայինի «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբը՝ Յակոբ Տէր Ղուկասեանի բեմադրութեամբ, արաբերէն լեզուով ներկայացուց հայրենի վաղամեռիկ հեղինակ Հայկ Յակոբեանի «Չմօտենա՛ք ինծի, տիկի՛ն» թատրերգութեան վրայ հիմնուած կարճ կատակերգութիւն մը: Ելոյթները դիտած եմ «Ալ Մատինա» եւ «Տէր Մելքոնեան» թատերասրահներու մէջ: Վերջին ելոյթը նկատելիօրէն «ծաղկեցուած էր»: Հետախուզական.- Հայկ Յակոբեան գրեթէ անծանօթ անուն մըն է ե՛ւ արտասահմանի, ե՛ւ Հայաստանի համար: Չէ...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Հակառակ «Քորոնա»-ի պարտադրած մտասեւեռումին, ընթերցողներէն ոմանք թերեւս տեղեակ են, որ 29 ապրիլի առաւօտեան, ճիշդ ժամը 7:56-ին երկրագունդը պիտի կործանի ձեռամբ մեր վրայ սուրացող հսկայական երկնաքար Asteroid (52768)-ի: Բախումը միլիոն անգամ աւելի կործանարար է, քան Հիրոշիմայի վրայ արձակուած կորիզային ռումբը (1): Մօտ 66 միլիոն տարի առաջ երկնաքար մը բնաջնջած էր կենդանիներու մեծամասնութիւնը եւ վերջ տուած հոյամողէզներու տիրապետութեան: Այդ...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Թէեւ խորհրդայինները ազգային արժէքները տեսականօրէն կը գնահատէին, սակայն, արուեստի պարագային, ստեղծագործութիւնը պէտք էր որ ըլլար ձեւով ազգային իսկ  բովանդակութեամբ համամարդկային: Իրականութեան մէջ այս բնորոշումը չի ժխտեր ազգային  արժէքներու  գնահատումը, սակայն այն ատեն գոյութիւն ունէին մեկնաբանելու տարբեր չափորոշիչներ: Կային գրողներ կամ այլ տեսակի ստեղծագործողներ, որոնց տարբեր պատճառներով ու նպատակներով համեմատաբար աւելի «արտօնութիւններ» կը տրուէին ազգային հարցեր գնահատելու կամ արժեւորելու...

ԴՈԿՏ. ԱՐԱ ՍԱՅԵՂ Կայծակնային արագութեամբ լուրը շրջագայեցաւ համացանցի ընկերային կապերու գրառումներուն մէջ, Լեհաստանի ամբողջ տարածքին լեհահայ միութիւններ, հայութեամբ հետաքրքրուող լեհ միութիւններու կայքէջեր, ցանցերու շրջանակներ շատ արագ տեղադրեցին հայանպաստ, 7 հոկտեմբեր 2019 թուի Լեհաստանի առաջին պետական ալիքին TVP1 օրուան յայտագիրին վրայ «Պատերազմի եւ երազներու երկիր», «Kraj wojny i marzen» շարժապատկերի հանրային անդրանիկ ցուցադրութեան տեղեկութիւնը: Անհամբեր կը սպասէի դիտելու այս վաւերագրական շարժապատկերը,...

Մինչեւ անցնող դարաշրջանի երկրորդ կէսը հնդեւրոպական ժողովուրդներու նախահայրենիքը եւ կամ քաղաքակրթութեան բնօրրանը կը տեղադրուէր տարբեր վայրեր, որոնց շարքին` Պալքանեան թերակղզին կամ Մեզոփոթամեան (Միջագետք, Ա.): Հայկական Բարձրաւանդակի մասին գրեթէ խօսք չկար: Սակայն քսաներորդ դարու  եօթանասունականներուն ռուս երկու ականաւոր գիտնականներ` Գամկրելիծէ եւ Իւանով, հիմնուելով լեզուաբանական ճշգրիտ տուեալներու վրայ, ձեւաւորեցին նոր վարկած մը, որուն համաձայն, հնդեւրոպական ժողովուրդներու նախահայրենիքը պէտք էր որ ըլլար Հայկական...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Յօդուածի առաջին մասը կը ներկայացնէր պարագրութեան պատմականն ու ձեւաչափերը, ինչպէս եւ պարի բնագիտութեան տարրեր (տես «Ազդակ», 29 հոկտ. 2019): Այստեղ կ՛ուզեմ անդրադառնալ ընկալման դրոյթի մը (hypothesis), որ հիմնուած է «հայելի ջղաբջիջներու» (mirror neuron) գործունէութեան վրայ: Այդ կրնայ օգտակար ըլլալ հասկնալու համար կատարողի եւ հանդիսատեսի միջեւ գոյացող ներզգայնութիւնը (empathy), որ էական է ընկալման համար: Ջղագիտութիւնը թափ առաւ 90-ական թուականներուն,...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Նախերգանք.- Սուրէն խտըշեանի բեմադրութեամբ «Թէաթրոն» խումբին, ելոյթը սկսաւ շուրջ քառորդ ժամ տեւող կատարումով մը: Տպաւորիչ էր «Հով արէք»-ը: Բարի՛: Այսուհանդերձ, պարզ չէր, թէ ի՛նչ առնչութիւն կար ընտրուած երգացանկին եւ ելոյթի բներգներուն միջեւ: Անձնապէս վրդովեցուցիչ կը գտնեմ լսել մեր ամենայուզիչ շարականը` «Տէ՛ր,  ողորմեա՛»-ն, ֆլամենքօ ոճով եւ դաշնաւորումով: Բացի այդ, աղօթքը խոնարհ աղերս մըն է` ուղղուած Աստուծոյ եւ ոչ...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Կը թուի, թէ քալիֆորնիաբնակ Լիլլի Թոմասեան քաջածանօթ չէ հայոց լեզուին, ուրեմն նաեւ` հայ մշակոյթին: Իր ասքը ուղղուած է  հանդիսատեսի մը, որ հեռու է հայկական մշակոյթէն: Ենթավերնագիրը (Աստծու պարգեւ) ցուցանիշը մըն է, որ հրամցուածը թատրերգութիւն մը չէ՛: Թատրոնը այն վայրն է, ուր մարդիկ հաւաքաբար գոյութենական հարցադրումներ կը դիմակալեն: Իսկ այստեղ հարցադրում, ինքնաքննարկում չկայ, կայ պատրաստ պատասխան եւ պարտադիր...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Երաժշտագիտական ենթահող.- Կոմիտաս երեւոյթը յանկարծ, դատարկութեան մէջ չէ գոյացած: Գէորգ Դերձակեան վարդապետ (այլ` ոչ պատուելի, ինչպէս կը կարդանք բնագրին մէջ), որ աւանի հոգեւոր հովիւն էր, Էջմիածին պիտի մեկնէր եպիսկոպոս ձեռնադրուելու համար (այդ չենք տեսներ ելոյթին մէջ, Դերձակեան կը մնայ պատուելի... Ներողութիւն, կը մնայ վարդապետ): Ելոյթի ընթացքին անանուն կաթողիկոս Ա զարմացաւ, երբ տեսաւ մանուկ Սողոմոնը: Մինչդեռ Գէորգ Դ. ...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Կոմիտասի ծննդեան 150-ամեակի տօնակատարութիւններու ծիրէն ներս «Թէաթրոն» թատերախումբը վեց ելոյթներով ներկայացուց քալիֆորնիաբնակ Լիլի Թոմասեանի «Կոմիտաս` Աստուծոյ պարգեւը» գործը: Ելոյթը արժեւորելէ առաջ պիտի անդրադառնամ վարդապետին տեսական եւ ստեղծագործական աշխատանքին: Այդ պիտի օգնէ գնահատելու ելոյթին վաւերական ենթահողը: Կոմիտաս շատ տաղանդաւոր արուեստագէտ մըն է, որ հիմնադրական դեր ունեցած է արդի հայ երաժշտութեան մէջ: Այս մասին երկու կարծիք չկայ: Քիչեր, սակայն,...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Կագաւագրութիւն .- Պարի շարժումները կը զանազանուին մարմնամարզէն ոչ որովհետեւ գեղեցիկ են, այլ որովհետեւ «նիւթ» ունին:  Բեմապարը (պալէ) մարմնի լեզուով պատում մըն է:  Որոշ իմաստով թատրոնի արիւնակից է, կը կոչուի նաեւ «թատերապար»: Ի տարբերութիւն դասական թատրոնէ, դասական բեմապարը ձեւաւորուած է ուշ, 17րդ դարու ֆրանսական պալատներուն մէջ եւ մինչեւ օրս կը կրէ այդ նուիրապետութեան վերամբարձ դրոշմը: Կողքի վիմատիպը (lithograph)...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Ծանօթ.- Յօդուածին առաջին մասը կ՛անդրադառնար «Ոսկէ ծիրան» փառատօնի «իշխանափոխութեան», ծրագրի փոփոխութեան եւ հայկական ժապաւէններուն: Թրքական եւ ազերիական ժապաւէններ.-  Փառատօնին մասնակցած են 12 ժապաւէններ, որոնք կարելի է այս վերնագրին տակ առնել: Անոնցմէ երկուքը մրցանակներ ստացած են: Այս կը նշանակէ, որ թրքական ժապաւէններու շուրջ  (2/12) 17%-ը մրցանակ ստացած է, իսկ մնացեալը`  նուազ քան 3%: Զուգադիպութի՞ւն: Ժապաւէնները այբբենական կարգով հետեւեալներն են....

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Իշխանափոխութիւն.- «Ոսկէ ծիրան» շարժապատկերի փառատօնը անկիւնադարձային էր: Հիմնադիր վեթերան սպայակազմը փոխարինուած է շատ երիտասարդ տարրերով, որոնց ճնշող մեծամասնութիւնը (15/20) իգական սեռին կը պատկանի: Փառատօնի տնօրէն Յասմիկ Յովհաննիսեանը (կանաչ վարսերով) ուսանած է տնտեսագիտութիւն, ապա երկու տարի Շուէտի մէջ հետեւած է շարժապատկերի արտադրութեան դասընթացներու:  Սեփականատէրն է «HY pictures»  (Հայ շարժապատկեր)  կազմակերպութեան: Մասնագիտական զարգացած հարթակի (GAIFF Pro) տնօրէն Սոնա Կարապօղոսեանը 2015-ին...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբը չորս  ելոյթներով ներկայացուց  Նիլ  Սայմընի  «Տը կուտ տաքթըր» պատկերաշարը` Յակոբ Տէր Ղուկասեանի բեմադրութեամբ: Ի գիտութիւն անգիտաց` Չեխով (1860-1904) գործող վկայեալ բժիշկ մըն էր: Սայմըն Չեխովի կարճ պատմուածքներէն ինն վերածած է բեմական պատկերներու: Պատկերները զաւեշտական են, որովհետեւ այդտեղ առկայ է ցաւը: Ելոյթին մէջ զանց առնուած էին երկու պատկերներ, որոնցմէ մէկը` «Too late for happiness» (Երջանկութեան համար...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Եուրոզ իր ստեղծագործութեան հետ Տնանկի կարգավիճակէն հազիւ ձերբազատած եւ շնորհիւ իր արտակարգ տաղանդին, յանկարծ, առանց մասնաւոր ճիգի, Եուրոզի տարիներու երազանքը իրականութիւն կը դառնար, ու երփնագրելու յարմարաւէտ բացառիկ պայմաններ կը ստեղծուէին իրեն համար: Այդ օրէն ի վեր առհաւականօրէն իր մէջ կուտակուած լիցքաթափուելու ներքին մղումները հանգիստ չեն տար անոր: Եթէ հետեւինք իր կեանքի կշռոյթին, պիտի նշմարենք, որ ան ոչ միայն...

Հայրենի պատկերասփիւռի սփռուող մշակութային յայտագիրները թէեւ քանակով բաւականին շատ են, սակայն որակաւորները շատ քիչ են: Այդ շատ քիչերէն են Արփեն Մովսիսեանին ղեկավարած վաւերագրական ֆիլմաշարերը, որոնք յայտնի են «Հայից հայ», «Շրջադարձ» եւ «Մեր մեծերը» խորագիրներով: Վերջին երկու տասնամեակներուն իր ամուսնոյն` Վահանին հետ իրագործած է շուրջ 700 հաղորդումներ, նուիրուած` քաղաքական դէմքերու, հերոսներու, գրողներու եւ առհասարակ մշակոյթի գործիչներու եւ կերտիչներու: Անոնց շարքին են`...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Տիպարներ եւ կատարում.-  Որպէսզի մատնանշումներ չընեմ, այստեղ կը յայտնեմ, որ սկսնակ դերակատարներու համար հարկ է ձերբազատիլ մանկական ծրագիրներու աւանդ դարձած բռնազբօսիկ շեշտադրումէն: Ինչպէս նշած էի, բժիշկ-հայրը կը ներկայացնէ չափահաս Ռայընը, այլ խօսքով` հեղինակը: Կոչուած է «Տաք», որովհետեւ հեղինակը կը ցանկայ նմանիլ Նիլ Սայմընին: Տաք հաւասարակշռուած անձ է: Կեանքին կը մօտենայ փիլիսոփայական հեգնանքով: Մեծ սէր եւ գուրգուրանք ունի կնոջ`...