Յօդուածներ

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Ուիլիըմ Սարոյեանի թատերական գործերուն շարքին, կայ ողբերգական բնոյթով թատերակ մը, որուն անգլերէն խորագիրն է` «Hello out there» (լոյս տեսած` 1941-ին), որ հայերէնի փոխադրութեան պահուն դարձած է «Հէ՜յ, ո՞վ կայ հոն (կամ այնտեղ)»: Այս կոչին կը դիմենք այսօր, մեծ գրողի գործին բնոյթէն տարբեր մօտեցումով, թէեւ` այլապէս ողբերգական պայմաններու մէջ: Հարց կու տանք. «Հէ՜յ, Հայաստանի մէջ ականջ ու դատողութիւն ունեցող...

ԴՈԿՏ. ԱՐԹՈՒՐ ԱՆԴՐԱՆԻԿԵԱՆ Կը հարցնէք` սա անշահեկան հարցո՞ւմ է, թէ՞ ուրացումի յոյժ վտանգայարոյց կարգախօս-շարժառիթ, որ իր կարգին արտաքին աշխարհին ալ կրնայ խենթացնել եւ ծպտուած է ազգային անարժանապատուութեամբ ապրողի մը` իրեն իրապաշտութեան մունետիկ երեւակայողի ուղեղին մէջ: Արդարեւ «Աշխատասիրութիւնը ձեր ուղեղին մէջ է», ատենին յայտարարած է երկրին վարչապետը: Սա բարբաջանքը ցկնողին ուղեղին «տեղը» յայտնաբերողներուն` շատ բարեւ: Կ՛անցնիմ: Եւ քանի դեռ հայաստանեան իրականութենէն...

ԳՐԻՇ ԴԱՒԹԵԱՆ Աշնան թռչկան տերեւներ, Գունաւորում էք հոգիս. Ինչպէս որ նա դիւթում էր, Արեւ դառնում օրերիս: Իմ տենչութեան խայծն էր Ծորում ամպից ու լուսնից. Խորզգաց սիրտս խնդրեր Համբոյր նրա շուրթերից: Որ քաղցր էր ու շաքարոտ Մեղուի քամած մեղրի պէս. Պատանութեան վեհերոտ` Կը գայ... չի գայ... անգութ ծէս: Աշնան գունատ տերեւներ, Թափւում էք վերջին պարով. Յիշողութեան վարդիթեր Բուրաւոտ էք կարօտով...  ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Իրան Դերենիկ Մելիքեանի «Հայոց Ազատամարտի Օրրանը» Գիրքին Շնորհահանդէսը Համագործակցութեամբ Հայ մշակութային «Նայիրի» միութեան,  23 հոկտեմբերին միութեան «Արցախ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ «Հայոց ազատամարտի օրրանը. Ատրպատականի հայութիւնը 19-րդ դարավերջին - 20-րդ դարասկզբին» գիրքին շնորհահադէսը, որուն հեղինակն է պատմական գիտութիւններու թեկնածու, «ԱԼԻՔ» օրաթերթի նախկին գլխաւոր խմբագիր Դերենիկ Մելիքեան: Հեղինակը գիրքը նուիրած է ազգային-հասարակական գործիչ եւ գաղափարական մտաւորական` հանգուցեալ Խաժակ Տէր...

2020-ի Շուշիի պաշտպանութեան մարտերուն նահատակուեցան հալէպահայ երիտասարդներ Յարութ Բանոյեան,   Մոսիկ Սեքլէմեան եւ Յակոբ Ասթարճեան: Այս երեք խրոխտ երիտասարդները Սուրիոյ քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն մասնակցած էին Հալէպի հայաշատ թաղերու ինքնապաշտպանութեան: Յարութ եղած էր հայահոծ թաղերու ինքնապաշտպանութեան հրամանատար: Արցախի վրայ  Ազրպէյճանի շղթայազերծած  27 սեպտեմբեր 2020-ի պատերազմին, Յարութ, Մոսիկ եւ Յակոբ անսացին իրենց արեան կանչին, փութացին ճակատ` պաշտպանելու հայրենի հողը: Անոնք մաս կազմեցին Շուշին...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ 31 հոկտեմբեր 2025-ին Պաքուի մէջ աւարտեցաւ Արցախի Հանրապետութեան ռազմաքաղաքական ղեկավարներու եւ այլ գերիներու դատավարութեան նախնական բաժինը: Այս բաժինը, որ տեւեց մօտաւորապէս մէկ տարի եւ ունեցաւ 100 նիստեր, կ՛ընդգրկէր մեղադրեալներու հարցաքննութիւնը, «տուժածներու» եւ վկաներու ունկնդրութիւնները: Մեղադրեալները, 15 հոգի, իրաւունք չունէին եւ տակաւին չունին փաստաբաններ վարձելու արտասահմանէն եւ կը պաշտպանուին Ազրպէյճանի պետութեան կողմէ տրամադրուած փաստաբաններով: Իրենց 20 սեպտեմբեր 2023-ին ձերբակալութիւնը...

ԿԱՐՕ ԱՐՄԵՆԵԱՆ Սկսինք այն բանէն, որ օգոստոսի 8-ին, Միացեալ Նահանգներու հովանաւորութեամբ, նախաստորագրուած համաձայնութիւնը (Joint Declaration) Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ, իր ներկայ բովանդակութեամբ, էապէս ոչինչ կու տայ բանակցութեան կողմերուն: Ան ընդամէնը դիտաւորութիւններու թուղթ մըն է, որ դեռ պէտք է բովանդակութիւն ստանայ եւ վերածուի շօշափելի համաձայնութեան: Մինչ այդ ան կը ստեղծէ պատեհութիւն յատկապէս ազրպէյճանական կողմին համար` հանրութիւնը բացէ ի բաց ապակողմնորոշելու եւ...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Մտածե՛լ վաղորդայններու մասին, նայի՛լ մաշեցնող վէճերէ եւ պայքարներէ անդին: Այս ազգային քաղաքական իրաւ միտքի մեկնակէտ է, ո՛չ աղմկարարութիւն է, ո՛չ երեւելիապաշտութիւն,  այլ` իրատեսութիւն: Կ՛ըսուի` փանթուրանիզմ, փանթիւրքիզմ: Այս բառերը պարզապէս կը նշանակեն թրքական ծաւալապաշտութիւն, որ թուրք մտաւորական Զիա Կէօքալփի (1875-1924) կողմէ բանաձեւուած է եւ կը միտի թրքախօս ժողովուրդները միացնելու մէկ պետութեան մէջ` Վոսփորէն Պայքալ, ցեղապաշտութիւն, որ կը ձգտի Օսմանեան...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Բ.- Կատարում Եւ Մեկնաբանութիւն Յօդուածին առաջին մասը կը վերաբերէր «Գասպար Իփեկեան» թատերախումբին ներկայացուցած «Մարդը Աթլանթիսէն» թատրերգութեան բներգին եւ բնագիրին: Որմազդ, Բեմայարդարում եւ հանդերձանք.- Որմազդը մեծապէս յարիր է բնագրին նախատեսած մթնոլորտին, կը բացակայի աղբանոցէն բարձրացած գոլորշին: Միւս կողմէ` ներկայ է երեւակայական շոգեկառքի լուսարձակը: Շա՛տ բարի: Այդ իրագործելը պիտի պահանջէր նիւթական մեծ ներդրում եւ պիտի գրաւէր բեմին մեծ մասը: Թերեւս...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը աւարտեցաւ 1945-ին, Խորհրդային Միութեան եւ դաշնակից պետութիւններու յաղթանակով եւ Գերմանիոյ պարտութեամբ: Պատերազմը խլեց մօտաւորապէս 60 միլիոն զոհ. Խորհրդային Միութիւն առանձինն տուաւ շուրջ 26-27 միլիոն զոհ, որուն 8-էն 9 միլիոնը` զինուորներ: Պատերազի ընթացքին զոհուեցաւ աւելի քան 200 հազար հայ զինուոր: Արցախցի 23 հազար զինուորներ իրենց կեանքը նուիրաբերեցին հայրենիքի պաշտպանութեան: Բնակչութեան թիւի համեմատութեամբ այս ցուցանիշով արցախցիք բազմազգ...

Քանատայի Քեպեք նահանգի քաղաքապետական ընտրութիւնները կայացան կիրակի, 2 նոյեմբեր 2025-ին: Անոնց կարգին` Մոնրէալի եւ Լաւալի քաղաքապետական ընտրութիւններուն առաջադրուած հայազգի թեկնածուներէն երեքը յաղթանակ արձանագրեցին: Մոնրէալի ընտրութիւններուն յաղթանակ արձանագրած հայազգի թեկնածուներն են` Վանայ Նազարեան, երկրորդ անգամ ըլլալով, «Անսամպլ Մոնրէալ» կուսակցութեան կողմէ, Սեն Լորան շրջանի Côte-de-Liesse ենթաշրջանի քաղաքապետութեան, Շահէ Տարագճեան, երկրորդ անգամ ըլլալով, «Անսամպլ Մոնրէալ» կուսակցութեան կողմէ, Pierrefonds-Roxboro շրջանի Cap-Saint-Jacques ենթաշրջանի քաղաքապետութեան, Լաւալի...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Իմ հաւատացեա՛լ ընթերցող, Եկուր` պահ մը միասնաբար մտածենք ու կշռադատենք իբրեւ հայ քրիստոնեայ, եւ հրաժարելէ ետք Նաւասարդեան տօներէն, անգամ մը եւս հարց տանք մենք մեզի. - Արդեօք հնարաւորութիւն կա՞յ գոյութիւն ունեցող Հայ առաքելական եկեղեցւոյ  տօներէն մէկը որդեգրել ու վերածել հայ ազգային համերաշխութեան ու միասնականութեան օրուան... «Թարգմանչաց Տօներ» 1978՝.-Ձախէն-աջ՝ Հաղորդավար՝ Վերա-Յակոբեան, Ճարտարապէտ՝ Արթուր Թարխանեան, Արոեստաբան՝ Մովսէս Հերկելեան, Ազգային գործիչ՝...

ՎԵՐ. ԴՈԿՏ. ՎԱՀԱՆ Յ. ԹՈՒԹԻԿԵԱՆ Ասկէ շուրջ վեց տարիներ առաջ, 2 նոյեմբեր 2019-ին ի Տէր ննջեց ժամանակակից հայ գրականութեան նշանաւոր տիտաններէն մին` բանաստեղծ Ժագ Ս. Յակոբեանը: Ան հայ գրագէտներու այն քիչերէն մէկն էր (գուցէ միակը), որ աւելի քան 80 տարի ստեղծագործելէ ետք, 102 տարեկան հասակին հրաժեշտ տուաւ այս աշխարհին: Իր մտքի պայծառութիւնն ու կորովը պահեց մինչեւ մահէն քանի մը օր...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ Հեռաձայնի աղմուկէն ընդոստ արթնցաւ: Ոչ միայն` վախցած, այլ անիծեալ այդ ճչոցը հիմա զինք անժամանակ սարսափի մատնած էր: Սիրտը, կարծես` զինք պատող վանդակը պատռելով, դուրս պիտի նետուէր: Աւելի քան վայրկեան մը այս վիճակին մէջ մնաց: Կեանքին մէջ այսքան չէր վախցած: Վախը փարատող ումպ մը ջուր ուզեց խմել, մինչ հեռաձայնի գործիքը տակաւին կը հնչէր: Մութին մէջ խարխափելով հապճեպ` ջուրով լեցուն...

Ա.- Բներգ Եւ Նախատիպեր Համազգայինի «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբը 10-12 հոկտեմբեր 2025-ին «Յակոբ Տէր Մելքոնեան» թատերասրահին մէջ ներկայացուց Վաչէ Ատրունիի «Մարդը Աթլանթիսէն» թատրերգութիւնը` Յակոբ Տէր Ղուկասեանի բեմադրութեամբ: Ատրունի իր գործերը ընդհանրապէս անձամբ կը բեմադրէ` փորձերու ընթացքին բնագիրը շարք մը փոփոխութիւններու ենթարկելով: Հարցազրոյցի ընթացքին հեղինակը յայտնած է, որ բեմադրիչի հետ խորհրդակցութենէ ետք տրամադրած է վերատեսուած տարբերակ մը, ուր կան կարգ մը փոփոխութիւններ,...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Սիրելի՛ ընթերցող, Ազգամշակութային խնդիրներու շուրջ կայացած հարցազրոյցի մը ընթացքին, Հայրենի «Էկո», Տ. Հ. կրթամշակութային եւ վերլուծական պարբերականի գլխաւոր խմբագիր, գրող եւ հրապարակագիր Լուսիա Մեհրապեան հետեւեալ հարցումը կ՛ուղղէ. -  Ի՞նչ էք կարծում, մենք կը կարողանա՞նք ունենալ մի տեսլական, կամ որեւէ մի ազգային սրբութիւն, որի շուրջ հնարաւոր լինի համախմբուել ու միասնական լինել: Թէեւ պատասխանս «Այո՛» էր, եւ որոշ բացատրութիւններ եւս...

Աւետիք Իսահակեանը թոռան՝ Ալիկ Իսահակեանի հեէտ, 1957թ. ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Իր եզակի եւ հարուստ կենսագրութիւնը` Էջմիածնի հոգեւոր Ճեմարանից մինչեւ Լայփցիկի եւ Ցիւրիխի համալսարաններում ուսանելը, հայրենի մամուլում եւ հայրենիքից դուրս` Մոսկուայում, Փեթերսպուրկում, Ժընեւում, Փարիզում, Վենետիկում իր բանաստեղծութիւնների հրատարակումը, իր հայրենասիրական յօդուածներն ու գրութիւնները նոր լիցքաւորում էին տալիս հայրենի ազատութեան համար պայքարողներին: Հրաւէրներ էր ստանում ամէն կողմից, հիւրընկալումները անպակաս էին: Եւ...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆ Տոքթ. Ռոպեր Ճէպէճեան Իւրաքանչիւր ընտանիք ունի իր պատմութիւնը: Հայուն պարագային, մեր պատմութիւնը ունի իր իւրայատկութիւնները, որոնց մէջ տիրական են ցեղասպանութիւնը եւ տեղահանութիւնը: Մեր արմատները, որոնք սկսան պատմական Հայաստանէն եւ Կիլիկիայէն, տարածուեցան ամբողջ աշխարհի մէջ: Իմ ընտանիքի արմատները կու գան Այնթապէն եւ Հասան Պէյլիէն: Դժբախտաբար ընտանիքիս աւելի քան 25 անդամներ կոտորուեցան Ատանայի ջարդերուն եւ 1915-ի  Ցեղասպանութեան ընթացքին, իսկ...

ՎԱՀԷ ՊՕՂՈՍԵԱՆ Հայկական պատմութիւնը Սուտանի մէջ խոր արմատներ ունի: Առաջին նախաձեռնողները Սուտան հասան 20-րդ դարու սկիզբին: 1915-ի Ցեղասպանութիւնը զանոնք մղեց հոն հաստատուելու ու արմատներ նետելու, ու այդպիսով բուռ մը առեւտրականներ վերածուեցան համայնքի մը, որ կը գնահատուէր թէ՛ սուտանցի դրացիներուն եւ թէ՛ բրիտանական գաղթատէրերուն կողմէ: Սուտանի անկախութենէն ետք, քաղաքական անկայունութեան, հակամարտութեան եւ տնտեսական անկման ժամանակաշրջանները գրեթէ ոչնչացուցին անոնց ներկայութիւնը: Պատերազմը կրկին...

ԱՆԻ ԱՍՏՈՒՐԵԱՆ «Այս պատմութեան մէջ մենք պատկերացնում ենք վաղուայ տեսնելիքը, եւ վաղը մենք պիտի յիշենք մեր պատկերացրածը` միակ ճշմարիտ Բանը: Եւ օր-օրի Մենք ծերանում-ջահելանում ու վերածնւում ենք մեր պատմութեան հետ...»: Այս տողերը պզտիկ պատուհան մըն են` Ռուբէն Ֆիլեանի «Քո երկրի դեսպանը»-ին վրայ բացուող: Կ՛ամփոփեն ամբո՛ղջ գործ մը, որ իր պարզութեամբ իսկ չափազանց բարդ է ու դժուարութեան կը մատնէ ընթերցողը:  Առայժմ...