Յօդուածներ

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ 1915 թուականի 23-էն 24 ապրիլի լուսցող գիշերը, օսմանցի թուրքերու կազմակերպած Հայոց ցեղասպանութեան նենգ ծրագիրին համաձայն, 250 հայ մտաւորականներ ձերբակալուեցան Պոլսոյ մէջ եւ Հայտար փաշա կայարանէն տարուեցան դէպի Այաշ, Չանքըրը եւ միւս սպանդանոցներ ու դաժանօրէն սպաննուեցան: Այդ օրը սկիզբը պիտի ըլլար 1915-1923 թուականներու ժամանակահատուածին մէջ տեղի ունեցած հայ ժողովուրդի զանգուածային տեղահանութեան եւ բնաջնջման, որոնց զոհ գնաց  Օսմանեան կայսրութեան նահանգներու,...

Ընթերցողի սեղանին է վերջերս լոյս տեսած Զապէլ Եսայեանի «Ժողովուրդի մը հոգեվարքը (Աքսորեալ հայերը Միջագետքի մէջ)» գիրքը, որը բացառիկ փաստա-վաւերագրական պատում է Հայոց ցեղասպանութեան մասին: Հրատարակութեան նախաձեռնողը, կազմողն ու յառաջաբան գրողը` անուանի մտաւորական Անուշաւան Զաքարեանն է: Հատորը լոյս է տեսել Հայաստանի Գիտութիւնների ազգային ակադեմիայի պատմութեան հիմնարկի հովանու ներքոյ: Հայ ժողովրդի պատմութեան մէջ բացառիկ կին էութիւն է Զապէլ Եսայեանը: Հանրաճանաչ գրող, հրապարակագիր,...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Ես այս երգը երգում եմ սկզբից, որովհետեւ դու նա ես, որին կորցնելուց յետոյ էլ ոչինչ չենք ունենայ կորցնելու, որովհետեւ առանց քեզ անձրեւը ջուր է սովորական, լեռները` քարերի կուտակում, սէրը` շքեղութիւն աւելորդ եւ որդի ծնելը` յանցագործութիւն: «Հայրենի Հող», Յովհաննէս Գրիգորեան, 1945-2013 Յաճախ կարդալ բանաստեղծները: Անոնք աւելի խելօք են քաղաքական գործիչներէն, մեծանուն գիտնականներէն եւ նախանձելի դրամատէրներէն: ... որովհետեւ դու նա...

ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ Բոլորս նախակրթարանի աշակերտ եղած ժամանակաշրջանին  ազգային դպրոցներուն մէջ սորված ենք, թէ ինչպէ՛ս Ցեղասպանութիւնը տեղի ունեցաւ, եւ թէ ինչպէ՛ս մեր մեծ հայրերն ու մայրերը բռնի ուժով տեղահանուեցան իրենց հայրենիքէն: Հայրենիքէ մը, ուր հազարաւոր տարիներ մեր նախնիները արմատներ ձգած էին եւ շէնցուցած: Պատմութիւն պատմել չէ այս յօդուածին նպատակը, ո՛չ ալ ոչ բանական հիմքերու վրայ զգացական հռետորաբանութիւն մը մատուցել: Հետեւաբար հարց...

ԱՀԱՐՈՆ  ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ Երկիւղածութեամբ կը խոնարհինք մեր նահատակներուն առջեւ եւ կը նորոգենք մեր ուխտը անոնց սիրով, պատգամով եւ  գաղափարով ապրելու: Աշխարհասփիւռ հայ ժողովուրդը այսօր կ՛ոգեկոչէ  իր պատմութեան ամենատխուր էջին` քսաներորդ  դարու առաջին ցեղասպանութեան 106-րդ տարելիցը: Հարիւր եւ վեց տարիներ մեզ կը հեռացնեն պատմութեան այն ողբերգական  ժամանակաշրջանէն, երբ չարաշահելով Ա. Համաշխարհային պատերազմի ընթացքին մեծ պետութիւններու տարակարծութիւնները, քաջալերուելով կայսերական Գերմանիոյ  ռազմական եւ տնտեսական...

ՔՐԻՍՏԻՆ ԴԱՆԻԷԼԵԱՆ-ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ Թուրքը մեր թշնամի՛ն է եւ մեր թշնամի՛ն կը մնայ մինչեւ Ցեղասպանութեան ճանաչումը եւ հայութեան արդար իրաւունքներու հատուցումը: Այս ճշմարտութեամբ եւ հաւատքով թրծուեցանք մեր մանկութեան օրերուն` Ցեղասպանութենէն վերապրած մեր մեծ հայրերու ու մայրերու կենդանի պատումներով եւ հայ վարժարաններու երդիքներուն ներքեւ եւ այս ճշմարտութիւնը կեանքի վերածեցինք` Հայ դատի յաջողութիւնը համարելով մեր հաւաքական կեանքի նուիրական առաքելութիւնը: Այսօր, 106 տարիներ ետք, Ցեղասպանութեան...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆ Մշակոյթի հասկացողութիւնը, գէթ` ակադեմական մակարդակի վրայ, կեանքիս մէջ սկսաւ, երբ Հայկազեան համալսարանի ուսանող էի: Դասացուցակին մէջ ներառուած էին չորս միջմշակութային նիւթերու դասապահեր: Իւրաքանչիւր դասապահին մէջ կային միջազգային մշակոյթի տարբեր բնագաւառներ եւ զանոնք ընկալելու համար` համապատասխան նիւթեր: Իսկ մշակութային արժէքներու գիտակցութիւնս եւ անոնց կիրարկումը սկսաւ, երբ գործիս տարածաշրջանը տեղափոխուեցաւ Ծոցի երկիրներ: Աւելի քան հարիւր եւ յիսուն տարբեր ազգութիւններ...

ՏՈՔԹ. ՎԱՐԴԳԷՍ ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ Ամէն բանէ վեր դաւանող մեր Սուրբ նահատակները Մեծ եղեռնէն 106 տարիներ ետք, երբ Ցեղասպանութեան ոգեկոչման կարգախօսն է` պահանջատիրութիւն, եւ երբ տակաւին մեր անցեալի վէրքերը չեն դարմանուած, ահաւասիկ  վրան կու գայ Արցախի պատերազմը, որ վերջ կը գտնէ հայրենիքի կառավարութեան կողմէ անոր ամբողջական «լքումովը»` թշնամիին, նաեւ արձանագրելով անհամար մարդկային զոհեր: Լրջախոհ բազմաթիւ քննարկումներէ ետք հեշտ է ըսել, թէ ան,...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Քարէն Եփփէի հայրը Քարէն Եփփէ ծնած է 1 յուլիս 1876-ին, Դանիոյ Լիւմպերկ քաղաքը: Ան կ՛ըլլայ երեք քոյրերու անդրանիկը: Անոր հայրը եղած է լաւ պատրաստուած եւ ազատամիտ ուսուցիչ մը ու պաշտպանը` կիներուն ուսում ստանալու իրաւունքին: Քարէն  փոքր տարիքէն հետեւած է հօրը ուսումնական դաստիարակութեան եւ 6 տարեկանին սկսած է կարդալ պատմական գիրքեր:   Ան նախակրթարանի ուսումը ստացած է իր ծննդավայրին...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Պատմական.- Օսմանեան պետութեան քայքայումէն ետք Թուրքիոյ մէջ  հիմնական հակադրութիւնը եղած է մէկ կողմէ արեւմտեան, ծովեզերեայ շրջաններու միջին եւ ունեւոր դասակարգի ուսեալ «սպիտակ թուրքերու» եւ միւս կողմէ` յետամնաց գաւառի (թաշրա) միջեւ:  «Սպիտակ թուրքեր»-ը իրենց ձեռքին ունէին տնտեսութիւնը (ի մասնաւորի`  ճարտարարուեստը), ինչպէս նաեւ` պետական մեքենան: «Սպիտակ թուրք»-երու շահերը կը պաշտպանէր Մուսթաֆա Քեմալի հիմնած ազգայնական կուսակցութիւնը (Ճումհուրիեթ հալք փարթիսի, այսուհետեւ` «Հանրապետական»),...

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ Դարերու ընթացքին հայ ժողովուրդը, բազմազան առիթներով, իր պատմութեան էջերուն վրայ արձանագրած է տխուր եւ հպարտալի, ցաւալի եւ օրինակելի ու յիշատակելի թուականներ եւ ամէն տարի արժանավայել կերպով մէկ առ մէկ զանոնք ոգեկոչած է պարտաճանաչօրէն եւ յարգալիր կերպով: Ու այդ տխուր անուանուած թուականներէն մէկուն մասին է մատնանշումս, որ այսօր բոլորիս հետ կը խօսի բարձրաձայն: Նաեւ աւելցնեմ, որ այս մէկը սովորական...

ՍԵՒԱՆ Ճ. ԱԲԷԼԵԱՆ Մեծ եղեռնի տեղահանութենէն եւ ջարդէն անմասն չմնաց Մուսա Լերան ժողովուրդը, որուն զաւակները, այլ հայորդիներու նման, ձգեցին իրենց պապենական տուները եւ մշակուած հողերն ու բռնեցին գաղթի ճամբան: Անոնցմէ ոմանք չուզեցին լեռ բարձրանալ եւ այլ գաղթականներու հետ գացին դէպի Սուրիոյ Հոմս եւ Համա քաղաքները, իսկ մնացեալները բարձրացան լեռ: Անոնք, որոնք լեռ բարձրացան, կրնային ծովը տեսնել եւ իրենց հետ ունէին...

ՍԱԼԲԻ ԳԱՍՊԱՐԵԱՆ «Մեր պատմութիւնը մի՛շտ ալ կառուցած ենք ժխտումի եւ ուրացման վրայ...» «Հայ ժողովուրդէն ներողութիւն խնդրելու քայլին պէտք է յաջորդեն փոխհատուցման մասին տեղի ունենալիք քննարկումները...» «Հայոց ցեղասպանութիւնը մաս կը կազմէ նաե՛ւ Եւրոպայի պատմութեան, որովհետեւ Անգլիան, Ֆրանսան եւ Գերմանիան մասնակից եղած են այդ մեղքին...»: ՓՐՈՖ. ԹԱՆԷՐ ԱՔՉԱՄ Հայ ժողովուրդի Ցեղասպանութենէն արդէն անցած են 106 տարիներ... Ժամանակը ցոյց կու տայ, որ ներքին...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ 19 եւ 20 ապրիլին հայութեան ձայնը ուժեղ կերպով հնչեց Եւրոպական խորհուրդի բեմէն եւ արձագանգ գտաւ խորհուրդի անդամ այլ երկիրներու ներկայացուցիչներու ճառերուն մէջ: Արցախի վերջին պատերազմի աւարտէն աւելի քան 5 ամիս ետք, Հայաստանի խորհրդարանի պատուիրակութեան անդամները առաջին անգամ ըլլալով պաշտօնապէս Եւրոպայի իրենց պաշտօնակիցներուն ներկայացուցին այն ահաւոր պատկերը, որ ստեղծուեցաւ թուրք-ազերիական յարձակումին պատճառով, նաեւ խարանեցին Ազրպէյճանը, որ մինչեւ այսօր ալ...

ԿԱՐՕ ԱՂԱԶԱՐԵԱՆ «Ով որ ուզէ ինծի ծառայել, պէտք է ինծի հետեւի, Եւ ինծի ծառայողը պիտի ըլլայ հոն, ուր ես կը գտնուիմ: Եւ Հայրս պիտի պատուէ ինծի ծառայողը» Աւետարան ըստ Յովհաննու  12:26 Քրիստոնէութիւնը սոսկ հաւատալիքներու եւ օրէնքներու վրայ հիմնուած կրօն մը չէ, այլ` սիրոյ, ծառայութեան եւ երախտագիտութեան արտայայտութեան եւ ապրուած իրական կեանքի կրօն: Աստուածորդին սոսկ չքարոզեց Աստուծոյ խօսքը, այլ իր կեանքով...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ 15 ապրիլին իր մահկանացուն կնքեց ամերիկահայ պատմաբան, ակադեմական, բարեսիրական գործիչ Վարդան Գրիգորեանը: Ան ծնած է Իրան, ուր ստացած է իր տարրական կրթութիւնը, ապա միջնակարգ կրթութիւնը շարունակած է Պէյրութի Նշան Փալանճեան Ճեմարանին մէջ: Անկէ ետք մեկնած է Միացեալ Նահանգներ, ուր շարունակած է իր բարձրագոյն կրթութիւնը եւ մինչեւ մահը ունեցած է հարուստ ասպարէզ ու բեղուն գործունէութիւն: Իր մահուան առիթով...

ԶԱՔԱՐ ՔԷՇԻՇԵԱՆ Կատակը վերջ գտաւ: Ինչ խօսք` ի նպաստ ինծի: Քեզի հետ տասնամեակէ մը ի վեր անընդհատ կը կատակէինք. եթէ ես առաջ մեռնէի, դուն պիտի ըլլայիր դամբանախօսս, իսկ եթէ դուն մեռնէիր, ես պիտի ըլլայի` քուկդ: Մեր կատակ- պայմանը միշտ կը համեմէինք զուարթ արտայայտութիւններով ու շանթաժներով: Այսօր, սակայն, երբեմնի կատակը վերածուած է տխուր իրականութեան, ու ահաւասիկ, երբ հաւաքուած ենք դագաղիդ շուրջ...

ՄԱՐՏԻԿ ՏԵՄԻՐՃԵԱՆ Շուրջ երեսունհինգ տարի պէտք է ետ երթամ ու սկսիմ վերյիշել մեր գործակցութեան սկիզբի օրերը: Մելքոն Տեմիրճեան. մշակոյթի մա՞րդը, արուեստի գործի՞չը, երաժշտագէ՞տը, թէ՞ ուսուցիչը: Դեռ կարելի է  երկարել շարքը Մելքոնի յատկանիշներուն: Տակաւին կարելի է երկար խօսիլ անոր ընդարձակ արխիւներուն, յատկապէս գեղարուեստական գրականութեան եւ մասնաւորապէս երաժշտական ձայնադարանի ճոխ հաւաքածոյին մասին: Մելքոն իր այս յատկանիշներով դարձած էր լիբանանահայ թէ սփիւռքացած, նաեւ...

ՐԱՖՖԻ ՏԵՄԻՐՃԵԱՆ Քառասուն օրեր առաջ մեզմէ հեռացաւ Մելքոն Տեմիրճեանը, որ մեր իրականութեան մէջ ամբողջական իմաստով երեւոյթ մըն էր: Համազգայինի «Լեւոն Շանթ» կեդրոնին մէջ ծանօթացայ ընկերոջ, երբ ստանձնած էի Գեղարուեստի դպրոցներու տնօրէնութիւնը, մինչ հանգուցեալը «Բ. Կանաչեան» երաժշտական քոլեճի երաժշտութեան պատմութեան դասատուն էր: Նոր հաստատուած գեղարուեստի դպրոցներու տնօրէնի պաշտօնին առիթով ան գրած էր նամակ մը, թէ ո՛վ պիտի ըլլար այդ «սուփերմեն»-ը, որ...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Երբ ամբողջ աշխարհը գերի դարձած է Պսակաւոր ժահրի համաճարակին, երբ հայկական մեր աշխարհը ընկղմած է արցախեան վերջին պատերազին պատճառած ահաւոր տագնապներուն մէջ, անդին, կան Գիրին հաւատարիմներ, որոնք նոր գիրք կը հրատարակեն: Ծիրին մէջ` Գէորգ Պետիկեանի նորագոյն գիրքը, որ կը կրէ «Տարին, որ անցաւ» խորագիրը. անիկա մէկ արտացոլացումն է յիշեալ զոյգ տագնապներուն, որովհետեւ համաճարակն ու արցախեան դէպքերը տիրապետող ներկայութիւն...