Հայոց Ցեղասպանութեան Յիշատակման Կարեւորութիւնը

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ

1915 թուականի 23-էն 24 ապրիլի լուսցող գիշերը, օսմանցի թուրքերու կազմակերպած Հայոց ցեղասպանութեան նենգ ծրագիրին համաձայն, 250 հայ մտաւորականներ ձերբակալուեցան Պոլսոյ մէջ եւ Հայտար փաշա կայարանէն տարուեցան դէպի Այաշ, Չանքըրը եւ միւս սպանդանոցներ ու դաժանօրէն սպաննուեցան: Այդ օրը սկիզբը պիտի ըլլար 1915-1923 թուականներու ժամանակահատուածին մէջ տեղի ունեցած հայ ժողովուրդի զանգուածային տեղահանութեան եւ բնաջնջման, որոնց զոհ գնաց  Օսմանեան կայսրութեան նահանգներու, անոնց շարքին` Արեւմտեան Հայաստանի հայ բնակչութիւնը: Հետեւաբար, պայմանականօրէն Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի օր կը նկատուի 1915 թուականի Ապրիլ 24-ը:

Այսօր արեւմտահայ լուսաւոր միտքի ու հանճարի նահատակութեան յիշատակման օրն է:

Այսօր Հայոց ցեղասպանութեան սրբադասուած նահատակներուն ոգեկոչման օրն է:

Այսօր Հայ դատի ու մանաւանդ պահանջատիրութեան ուխտի վերանորոգման օր է:

Ամբողջ հայկական աշխարհը, Հայոց ցեղասպանութեան առաջին տարիներէն ի վեր սկսած էր եկեղեցական արարողութիւններով եւ սգահանդէսներով, մանաւանդ լաց ու կոծերով ողբալ եւ յիշատակել իր նահատակներուն կորուստը, սակայն սփիւռքի եւ Հայաստանի համար անկիւնադարձային նշանակութիւն ունեցող տարեթիւ եղաւ Հայոց ցեղասպանութեան 50-ամեակը` 1965-ը: Այդ օրը` Ապրիլ 24-ին, միջազգային ընտանիքը ականատեսը եղաւ հայուն համազգային ցասումին. ողբին փոխարինեց պահանջատիրութիւնը: Այնուհետեւ ընթացք առին տարբեր տեսակի նախաձեռնութիւններ, ձեռնարկներ` յիշատակման այլ բնոյթի միջոցառումներ: Յատկապէս 100-ամեակի նշումները բազմաթիւ էին: Այդպիսի հաւաքներու կազմակերպումը իր պահանջատիրական կողմէն բացի բարոյական զգօնութիւն կը ներշնչէ նաեւ թուրք ժողովուրդին: Քանի որ այն երկիրը, որ հիմնուած է ոճրագործութեան վրայ, այն պետականութիւնը, որ պատմականօրէն իր արմատները մխրճած է ուրիշի հողին մէջ եւ կ’ուրանայ այդ փաստը, այն պետականութիւնը, որ բացի հայը ոչնչացնելու փորձեր կատարելէ` փորձած է նաեւ անոր նիւթական ու բարոյական ժառանգութիւնը հողին հաւասարեցնել եւ ասոր զուգահեռ փորձած է ուրանալ կատարուածը, կ’աշխատի նաեւ ուրանալ իր եւ իր ժողովուրդի ինքնութիւնը:

Թուրքիոյ կառավարութեան կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան իրականութիւնը խեղաթիւրող քաղաքականութեան կիրարկումը հայութեան համար նոր չէ, սակայն հայ ժողովուրդն ալ իր կարգին նախաձեռնած է ոգեկոչման եւ պահանջատիրական բազմազան ձեռնարկներ, որոնք ուղղուած են տարբեր-տարբեր կողմերու:  Հոս անոնցմէ կարելի է յիշատակել.

– Եկեղեցական արարողութիւններ:

– Հսկումներ:

– Տօնակատարութիւններ:

– Կրծքանշաններու հրապարակում:

– Ապրիլեան յուշարձաններու այցելութիւն եւ ծաղկեպսակներու տեղադրում:

– Ծաղիկներու մատուցման արարողութիւն:

– Շարադրութեան, արտասանութեան եւ երգի մրցանքներ:

– Ցուցահանդէսներ (լուսանկարներու, մամուլի, ձեռագործներու, ձեռային աշխատանքներու, գծագրութեան եւ այլն):

– Հարց-պատասխանի մրցանք:

– Մոմավառութիւն կամ մոմերով երթ:

– Ջահերով երթ:

– Որմազդներ:

– Ցեղասպանութեան նուիրուած գիրքի հրատարակութիւն կամ գիրքի ներկայացում:

– Արեան տուչութիւն:

– Մամուլի կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան նշումին նուիրուած յատուկ թիւեր:

– Թռչող լապտերներու դէպի երկինք արձակումը:

– Աղաւնիներու երկինք արձակումը:

– Գիտաժողովներ:

– Խորհրդաժողովներ:

– Բանուկ մայրուղիներու վրայ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման կոչով պարզ եւ ելեկտրոնային վահանակներ:

– Նստացոյցեր:

– Հայոց ցեղասպանութիւնը դատապարտող կարճ հաղորդագրութիւններու առաքում բջիջային հեռախօսներուն:

– Ցեղասպանութեան վերաբերող նոր հրապարակուած ժապաւէններ ու անոնց ցուցադրութիւնը:

Շարքը կարելի է երկարել:

Այս բոլորը բնականաբար ինքնին կը նպաստեն համայն աշխարհին լսելի դարձնելու հայուն կանչը, պահանջը:

Ցեղասպանութեան շուրջ իրազեկումի եւ Հայ դատի ի նպաստ նպատակ հետապնդող վերը նշուած ձեռնարկները բնականաբար ուղղուած են ամբողջ աշխարհի մարդկութեան: Այս նախաձեռնութիւններէն իւրաքանչիւրը իր կարգին ուղղուած է տարբեր զանգուածի` սկիզբ առնելով հայկական շրջանակէ, շարունակուելով ոչ հայուն: Ընթացք առնելով ամէնէն պարզ անհատէն, հասնելով աշակերտական, ակադեմական, քաղաքական, ռազմական եւ այլ շրջանակներու:

Այս բոլոր նկատումներուն հիման վրայ անհրաժեշտ կը նկատենք լուսարձակի տակ առնել եւ հիմնաւորել առաջնակարգ հիմնական մարտավարական մօտեցումներ, որոնք խտացուած են ստորեւ նշուած կէտերուն մէջ.

– Կէտ առաջին` Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին նուիրուած ձեռնարկները համակարգող պետական յանձնաժողովին կողմէ 29 յունուար 2015-ին հրապարակուած Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի «Համահայկական հռչակագիր»-ը ամբողջութեամբ իբրեւ ուղեցոյց պէտք է օգտագործել եւ անով որդեգրել մեր նախաձեռնութիւններու ընթացքը:

– Կէտ երկրորդ` քանի որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը ինքն է Հայ դատի հետ առնչուած պաշտօնական եւ իրաւական պահանջատէրը, հետեւաբար ինքն է, որ բոլոր բնագաւառներուն մէջ` քարոզչական եւ իրաւական, նախաձեռնութիւններ պէտք է որդեգրէ եւ հայ ժողովուրդը առաջնորդէ:

– Կէտ երրորդ` սփիւռքի տարածքին` հայութեան ապրած երկիրներու հասարակութեան հասանելի դառնալն է: Կարեւորը օտար անձնաւորութիւնները ոչ թէ հրաւիրելն է մեր` ներհայկական  ձեռնարկներուն, այլ ձեռնարկները զուտ օտարներու միջավայրերուն մէջ կազմակերպելն է:

– Կէտ չորրորդ` երիտասարդութեան եւ համալսարանական ուսանողութեան նախաձեռնողականութիւնն է: Հայոց ցեղասպանութիւնը յիշատակող կամ այդ նիւթով կազմակերպուող ձեռնարկներուն կարեւորագոյն համեմատութիւնը երիտասարդական բնոյթ պէտք է կրէ:

– Կէտ հինգերորդ` նախաձեռնութիւններու տարատեսակ բնոյթն է: Ցոյցեր, որոնք  տեղի կ’ունենան Ցեղասպանութիւնը ցարդ չճանչցած եւ չդատապարտած երկիրներու դեսպանատուներուն առջեւ, եւ որոնց առիթով կը յղուին պահանջագիրներ: Զուգահեռ` բեմականացումներ, առանց ամպագոռգոռ յայտարարութիւններու պատգամ հասցնելով արդի մեթոտաբանութեան կիրարկումով:

– Կէտ վեցերորդ` ստեղծագործ միտքն է: Ամէն տարի նախաձեռնող կազմակերպութիւնները, միութիւնները, յատկապէս երիտասարդական միաւորները անհրաժեշտ է, որ հանդէս գան ոճական նորարարութիւններով, ժամանակին համահունչ միջոցներով եւ ատով իսկ գրաւեն նոյն երկիրներու տեղացիներուն ու օտարազգիներուն ուշադրութիւնը:

– Կէտ եօթներորդ` իւրաքանչիւր կազմակերպուած ձեռնարկ թէ՛ ընտրուած ժամանակի, թէ՛ նիւթերու բովանդակութեան եւ թէ՛ ուղղուածութեան առումներով համակարգուած, ծրագրուած եւ նպատակայնութեամբ յատկանշուած պէտք է ըլլայ. հրատարակչականէն քարոզչական, մշակութայինէն կրթական ու գիտական, անցնելով արխիւայինէն մինչեւ ցուցական-պահանջատիրական:

Մարտավարական մօտեցումներով յառաջացած հիմնաւորումներու եւ ուղղուածութիւններու շարքը կարելի է երկարել: Հիմնականը այն է, որ հայ ազգը ամբողջութեամբ ազգային գաղափարախօսութեամբ միակամ ըլլայ քաղաքական եւ իրաւական պահանջները յղելու իր պատրաստուածութեամբ, ներազգային գործընթացներուն մանրամասնութիւններուն իրազեկ` համայն աշխարհի հասարակութեան ճիշդ փոխանցումներ կատարելու եւ այդ բոլորին համար ժամանակակից ձեւերն ու ստեղծագործ միտքը օգտագործելու առումով:

Պէտք է ըսել, որ կազմակերպուած նշումները ժամանակի ընթացքին, յատկապէս վերջին տարիներուն կը կորսնցնեն իրենց խորքային իմաստն ու նպատակը եւ հետզհետէ աւելի կը վերածուին գեղեցիկ ու նորարարական մեթոտներով ձեռնարկներու կազմակերպման միայն: Տակաւին չենք խօսիր այն ձեռնարկներուն մասին, որոնք դժբախտաբար կը մնան հայկական սեղմ օղակի կամ ներմիութենական շրջագիծին մէջ, եւ հոն տիրապետողը կ’ըլլայ հոլիվուտեան աստղերու նման վարկանիշ շահիլը եւ առաջին հորիզոնականը գրաւելը:

Ցեղասպանութեան նուիրուած հանդիսաւոր նշումներուն դժբախտաբար զգալի է երիտասարդութեան բացակայութիւնը, հոն կը բացակային նաեւ ուսուցչական, մտաւորական եւ ազդու այլ տարրեր:

Կարեւոր է լուսարձակի տակ առնել նաեւ տասնեակ տարիներէ ի վեր նշումներու ընթացքին ներկայացուած գեղարուեստական յայտագիրները: Հոն յաճախ կը հնչեն երգ-երաժշտութիւններ, բանաստեղծական կտորներ, որոնք բնաւ չեն առնչուած օրուան նիւթին հետ (ինչպէս վարժ ենք այլ ձեռնարկներու ալ լսել տարբեր նիւթերու նուիրուած կտորներ):

Կարեւոր է ընդգծել նաեւ, որ Մեծ եղեռնի նուիրուած որեւէ ձեռնարկ կարելի է կազմակերպել ո՛չ միայն Ապրիլ 24-ին կամ ապրիլ ամսուան ընթացքին, ինչ որ ընդունուած է ընդհանրապէս, այլ մեզի համար պահանջատիրական եւ իրաւունքի տիրանալու հարցը տարուան բոլոր օրերուն եւ ամէն տեղ ի զօրու է ըստ յարմարութեան:

Այլ կարեւոր ընդգծում մը եւս. յատկապէս Մերձաւոր Արեւելքի մէջ, մանաւանդ երբ տարածաշրջանը կը պարպուի քրիստոնէութենէ ու մասնաւորաբար հայերէ, մեզմէ կը պահանջուի զգօն ըլլալ Ցեղասպանութեան զուտ կրօնական բնոյթ չտալու: Այլ շարժառիթներէ մղուած թշնամին կրօնական շահարկումը կրկնուող մարտավարական մօտեցումի վերածած է` հարցը իր հիմնական էութենէն շեղելու եւ իրականացուած Ցեղասպանութեան բուն շարժառիթներուն վրայ ծխածածկոյթ յառաջացնելու համար:

106 տարիներ առաջ Թուրքիոյ պետութեան կողմէ հայ ժողովուրդին դէմ ծրագրուած ու իրագործուած Ցեղասպանութեան իրողութիւնը եւ մինչեւ այսօր նոյն երկրի հերթական իշխանութիւններուն կողմէ որդեգրուած հայատեաց քաղաքականութիւնը կը շարունակուին:

Թուրքիոյ հակահայ քաղաքականութեան շարունակութեան դրսեւորումներուն մեծագոյն ապացոյցները մասնաւորապէս Սուրիոյ հայութեան եւ ընդհանրապէս Մերձաւոր Արեւելքի հայութեան վկայած վերջին իրադարձութիւններն են: Սուրիական պատերազմի առաջին օրէն ակնյայտ էր, որ Սուրիոյ հողային ամբողջականութիւնը վտանգելէ բացի, Թուրքիոյ համար մեծ նշանակութիւն ունի նաեւ շրջակայ երկիրներուն մէջ հայկական հզօր համայնքներու վերացումը: Թուրքիոյ համար չափազանց կարեւոր է Մերձաւոր Արեւելքի երկիրները, յատկապէս Սուրիան տեսնել հայաթափուած, քանի որ իբրեւ Ցեղասպանութեան ժառանգորդներ անոնք կը նկատուին պահանջատէրներ:

Այս իմաստով ալ, հինգշաբթի, 13 փետրուար 2020-ին Սուրիոյ խորհրդարանը, Սուրիա-Հայաստան բարեկամական խորհրդարանական յանձնախումբին կողմէ ներկայացուած Ցեղասպանութեան ճանաչման բանաձեւի նախագիծը ընդունելով,  միաձայնութեամբ ճանչցաւ եւ դատապարտեց 20-րդ դարու ամէնէն ահաւոր իրադարձութիւններէն մէկը` ամբողջ մարդկութեան դէմ իրականացուած յանցագործութիւն նկատուող 1,5 միլիոն հայերու Ցեղասպանութիւնը Օսմանեան կայսրութեան կողմէ: Սուրիոյ խորհրդարանի մարդկային ու արդարացի այս կեցուածքը քաղաքական մեծ ուժով ապտակ մըն էր, որ Թուրքիա ստացաւ:

 

Ցեղասպանութեան հատուցման հարցը պէտք է դառնայ առաջնահերթ օրակարգ, որպէսզի միջազգային հարթակներու վրայ արձանագրուած փոքր ու մեծ յաջողութիւնները վերածուին պետական կարողականութիւններ ներգրաւող գործընթացի` մէկտեղելով բոլորիս ներդրումները: Խիստ կարեւոր է, որ հասնինք քաղաքական այն հասունութեան, որ մեր Դատին հետապնդումը ապրիլէ ապրիլ տարուելիք արարողութիւն-գործ չէ, ցուցադրութիւն կամ բեմականութիւն երբեք չէ, այլ կը կարօտի մասնագիտացած անձերու եւ Հայ դատի յանձնախումբերուն հետեւողութեամբ բոլորիս ամէնօրեայ ներգրաւումին:

Վերջապէս, հաշուի առնելով, որ միջազգային օրէնքի համաձայն, ցեղասպանութեան արարքը յայտարարուած է ոճրագործութիւն մարդկութեան դէմ, եւ այդ կարգի ոճրագործութիւնները պատժելու համար գոյութիւն ունի անժամանցելիութեան սկզբունք, առ այդ` խիստ անհրաժեշտ է, որ բոլոր տեսակի նշումներուն պարագային արձագանգող եւ շեշտադրող ըլլայ հետեւեալ ազգային հիմնական պահանջատիրական բանաձեւումը. կը պահանջենք միջազգային իրաւասու դատարաններուն մէջ Թուրքիոյ պետութեան դատավարութիւնը` հայ ժողովուրդը ցեղասպանութեան ենթարկելու արարքի, հայ ազգը հայրենազուրկ դարձնելու, անոր պատմամշակութային ժառանգութիւնը ոչնչացնելու, հայութեան նիւթական հարստութիւնը սեփականացնելու համար: Կը պահանջենք նաեւ, որ Թուրքիան հայ ժողովուրդի բռնագրաւեալ հայրենիքը` Արեւմտեան Հայաստանը վերադարձնէ իր իրաւատիրոջ եւ մշակութային, մարդկային ու նիւթական վնասներուն հատուցում կատարէ:

Շեշտակիօրէն կը գիտակցինք, որ պահանջատիրութեան յաջողութեան գրաւականը նպատակասլաց եւ հետեւողական պայքարն է, որ մեր ժողովուրդի արդար դատի լուծումը պէտք է դարձնենք մեր առօրեան, մեր կեանքի կարեւոր մէկ մասնիկը, մեր մտածումներու ու մտահոգութիւններու գերագոյն խնդիրը եւ օրակարգը:

Այդ առումով ալ Հայոց ցեղասպանութեան յիշատակումը ամէն առիթի խիստ կարեւոր է թէ՛ գաղափարախօսական, թէ՛ բովանդակային եւ թէ՛ ներազգային ու միջազգային մակարդակներու վրայ:

 

 

 

Share This Article
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )