Այդպէս Ալ Յուսահատիլ Չգիտցար

ՄԱՐՏԻԿ ՏԵՄԻՐՃԵԱՆ

Շուրջ երեսունհինգ տարի պէտք է ետ երթամ ու սկսիմ վերյիշել մեր գործակցութեան սկիզբի օրերը: Մելքոն Տեմիրճեան. մշակոյթի մա՞րդը, արուեստի գործի՞չը, երաժշտագէ՞տը, թէ՞ ուսուցիչը: Դեռ կարելի է  երկարել շարքը Մելքոնի յատկանիշներուն: Տակաւին կարելի է երկար խօսիլ անոր ընդարձակ արխիւներուն, յատկապէս գեղարուեստական գրականութեան եւ մասնաւորապէս երաժշտական ձայնադարանի ճոխ հաւաքածոյին մասին:

Մելքոն իր այս յատկանիշներով դարձած էր լիբանանահայ թէ սփիւռքացած, նաեւ հայաստանեան գեղարուեստական եւ յատկապէս երաժշտական աշխարհին, պատմութիւն թէ մօտիկ անցեալին եւ ներկայի ամենածանօթ հեղինակութիւններէն մէկը, որուն կարելի էր դիմել յաւելեալ ծանօթութիւն մը ունենալու կամ որեւէ հարցի մը բնոյթն ու ճշգրտութիւնը ստուգելու` իբրեւ ամենահաւաստի աղբիւր:

Մելքոնին այս յատկութիւնը բազմաթիւ առիթներով կը հաստատէին նոյնինքն հայրենի երաժիշտներն ու մասնագէտները, որոնց մեծ մասին վկան եղած ենք ես ու իր գործակիցները տարիներով:

Մելքոն Տեմիրճեանի անունը սերտօրէն կ՛առնչուի շատ մը հանրային բնագաւառներու հետ, որոնց գլխաւորը եղաւ Համազգայինի «Բ. Կանաչեան»-ը: Ան զբաղած է նաեւ ուսուցչութեամբ: Կուսակցական գործը եւ յատկապէս դաստիարակչական մարզերը եղած են իր կարեւոր առաջադրանքներէն: Մելքոնի հանրային գործունէութեան մաս կազմած է մշակութային եւ երաժշտական յօդուածագրութիւնը` որպէս «Ազդակ» օրաթերթի տարիներու աշխատակից: Ան ինքնաբուխ նախաձեռնութեամբ նաեւ պատրաստած է «Ազդակ»-ի ապրիլեան բացառիկներու մատենագիտութիւնը: Գործակցած է «Վանայ ձայն» ձայնասփիւռի կայանի հետ` որպէս կարգաւորող եւ գեղարուեստական խորհրդատու: Ան երկար տարիներ ստանձնած է Ազգային Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան քոլեճի գրադարանի պատասխանատուութիւնն ու կարգաւորումը, վերջին տարիներուն աշխատակցեցաւ «ԱՖՀԻԼ»-ի հրատարակած «Զգուշ» պարբերաթերթին: Սակայն Մելքոն Տեմիրճեանի հիմնական ու անմնացորդ նուիրումի առանցքը եղաւ Համազգայինը, յատկապէս «Լեւոն Շանթ» կեդրոնն ու «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտանոցը: Մելքոն կանուխէն մաս կազմեց Համազգայինի Լիբանանի Շրջանային վարչութեան, ուր գործեց յաջորդական քանի մը շրջաններ, անմիջապէս լծուեցաւ «Բ. Կանաչեան» երաժշտանոցի մասնագիտական ձեւաւորման` 1990 թուականներէն սկսեալ:

Հայաստանի վերանկախացման առաջին տարիներուն, Հայաստան-սփիւռք մշակութային գեղարուեստական գործակցութեան ծիրին մէջ մաս կազմեց այն պատուիրակութեան, որ` Հայաստան այցելելով, առաջին հիմերը դրաւ մշակութային ծաւալուն գործակցութեան, որուն գլխաւոր արդիւնքները եղան Հայաստանի Կոմիտասի անուան պետական երաժշտանոցին հետ համաձայնագիրի կնքումը եւ գեղարուեստական տարբեր բնագաւառներու մէջ գործակցութիւնն ու մշակութային փոխանակման երկարատեւ ծրագիրներու որդեգրումը, որոնք կը շարունակուին մինչեւ օրս:

Տասնամեակներ տեւած այս աշխատանքներուն մասնագիտական հսկող աչքը եղաւ Մելքոն, որ մեծ բծախնդրութեամբ կը հետեւէր այս աշխատանքներուն, որպէսզի կարելի ըլլայ կանխել որակական որեւէ խախտում:

«Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտանոցի սկզբնական օրէն Մելքոն Տեմիրճեանի անունը սերտօրէն կապուեցաւ այս հաստատութեան` մարմինի անդամ ըլլայ կամ ոչ:

Երկար տարիներ մաս կազմեց երաժշտանոցի վարիչ մարմիններուն, սերտ գործակիցը եւ խորհրդատուն եղաւ երաժշտանոցի տնօրէններուն:

Լիբանանահայ երաժշտական կրթական կեանքի ձեւաւորման մէջ հիմնական եղաւ իր դերակատարութիւնը որպէս երաժշտական պատմութեան ուսուցիչ. կոչում եւ նուիրում, որուն շնորհիւ երաժշտանոցի բովէն անցած բազմահարիւր կիսաւարտ թէ աւարտականի հասած երաժիշտներ մեծ բան կը պարտին անոր` հայկական թէ միջազգային երաժշտութեան կապուելու եւ իբրեւ այդպիսին մարդկօրէն եւ հայօրէն ապրելու, նաեւ որպէս հաւաքականութեան մաս կազմող անհատներ դերակատար ըլլալու առումով:

Առաքելութիւն մը, որուն խորապէս եւ էապէս հաւատացողն էր, որուն համար իր ամբողջ կարողականութիւն ի սպաս դրաւ երեսուն տարի շարունակ:

Երկար տարիներ Մելքոն Տեմիրճեանի գլխաւոր հաւատամքը եղաւ մշակուած, զարգացած, գեղարուեստական բարձր իմացութեամբ կազմաւորուած սերունդի ձեւաւորումը ապահովել, որովհետեւ ան խորապէս համոզուած էր, որ լաւ հայ, լաւ մարդ ու յատկապէս առողջ նոր սերունդ ունենալու ճամբան կ՛անցնի իր ազգային ու մարդկային պատմութիւնն ու մշակոյթը լաւապէս իմացող եւ իւրացնող մարդ կերտելու բովէն: Ըստ անոր, պայքարելու համար մեր ազգային իրաւունքներու ի խնդիր եւ մեծ ազգերու շարքին մեր ինքնուրոյն տեղը գրաւելու համար, նոյնպէս պէտք է մղել համընդհանուր զարգացման, մեր մշակոյթն ու պատմութիւնը լաւապէս իմանալու եւ զայն զարգացնելու ու աշխարհին տարածելու  մնայուն պայքար:

Ճիշդ այդ պատճառներով Մելքոնին համար հայ մշակոյթն ու արուեստները, մեր պատմութեան քաջածանօթ ըլլալը կրկնակի կարեւոր էին` վերածուելով մեր քաղաքական պայքարի յենասիւնը կազմող պատուանդանին: Այս նպատակին հասնելու համար ճիգ չխնայեց, գրեց, դասաւանդեց, թերահաւատներուն հետ վիճեցաւ, վարչականօրէն աշխատեցաւ այս գաղափարներու առաջնահերթ ձեւով գործադրութեան ի խնդիր` իր տեսակէտներուն համար կռուելու աստիճան վիճելով:

Արուեստի եւ մշակոյթի առնչուած խնդիրներու գծով Մելքոն Տեմիրճեանի համար երբեք ալ ընդունելի չէին կրնար ըլլալ մեր օրերու` «այսպէս ալ կ՛ըլլայ, այնպէս ալ» պատեհապաշտ եւ անսկզբունք մօտեցումները:

Մելքոնի գործակիցներէն ոմանք, ազգային ու մշակութային պատկան մարմիններ լաւ գիտեն ու կը յիշեն անոր երկարապատում նամակ յօդուածները կամ ծրագիր նախագիծերը, ուր ան խստօրէն կը քննադատէր յատկապէս մեր կրթական ու հանրային մարզի մէջ դրսեւորուող, մեր պատմութեան ու գեղարուեստի եւ արուեստի պատմութեանց նկատմամբ նիւթերու սակարկութիւնը կամ անլրջութիւնը: Այս կռիւը կանգ չառաւ, շարունակուեցաւ մինչեւ վերջ:

Սիրելի՛ Մելքոն, բարեբախտաբար այս հանրային եւ կրթական ու դաստիարակչական պայքարին մէջ չանտեսեցիր ընտանիք կազմելու ազգային առաքելութիւնդ, երկարատեւ պայքար մղելով նաեւ այդ ճակատին վրայ, քաջաբար նուաճելով այդ ճակատն ալ:

Մելքոն Տեմիրճեա՛ն, հաւանաբար մեծ բաւարարութեամբ չէ, որ մեկնեցար այս աշխարհէն: Շատեր իրենց նպատակները ամբողջական ձեւով չկրցան իրագործել, բայց վստահ, որ այսօր կայ սերունդ մը, որ իր երաժշտական կրթութիւնը, երաժիշտ դառնալը կը պարտի քու դասերուդ, ցուցմունքներուդ, եւ հայօրէն հպարտանալը սորված է նաեւ քեզմէ:

Այս աշակերտական խումբին կողքին կային քու ընկերներդ եւ բարեկամներդ, որոնց մղեցիր հետեւողականօրէն դէպի հայ երաժշտութիւն եւ  դասական երաժշտութիւնը վայելելու հաճոյքին` բանալիները ու գաղտնիքները փոխանցեցիր անոնց: Այս իմաստով ես անձնապէս շատ բան կը պարտիմ քեզի:

Այս մահագրութիւնը կը գրեմ նաեւ փոխան իմ կարգ մը ընկերներուս, որոնց հետ միասին աշխատանքային նպատակասլաց խումբ մը եղած էինք երկար տարիներ:

 

 

 

CATEGORIES

COMMENTS

Wordpress (0)
Disqus ( )