Յօդուածներ

Լիզպոնի 5 հերոսներէն Սիմոն Եահնիեանի եղբայրը` Զարեհ Եահնիեան 20 յուլիսին Դիմատետրի իր էջին վրայ հետեւեալ գրառումը կատարած է` եղբօր նահատակութենէն առաջ իր ունեցած ապրումներուն եւ մտածումներուն մասին: 20 յուլիս 1983: Այսօր ի՞նչ կ՛ընէիր Սիմօն (կը գրեմ Սիմօն, որովհետեւ դուն անունդ օ-ով կը գրէիր): Ամէն տարուան յուլիսը ինծի համար ամէնօրեայ մտածումի, հազար ու մէկ հարցումներու պատասխաններու ակնկալութեամբ լեցուն ամիս է: Արդեօք...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Ոչինչ աւելի թանկագին է երկրի վրայ, քան հայրենի հողը: Կ՛անցնին բոլոր փառքերն ու բոլոր որոտընդոստ երգերը, երբ անոնք չեն բխիր հայրենի երկրին ընդերքներէն: Կ՛անցնին բոլոր պերճանքներն ու բոլոր պալատներն, երբ շուք չեն ձգեր հայրենի ջրերուն վրայ: Կ՛անցնին մարդիկ իրենք, հեռագնաց հովերու պէս, կ՛անցնին փոշի ամպերու եւ թեթեւ եղանակներու պէս, եթէ իրենց մազարմատներով չեն խրուած երկրին բուսահողի մէջ: Կ՛անցնին...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Քանի մը ամիս առաջ մամուլէն իմացած էինք այս հատորին լոյս ընծայման լուրը. հիմա արդէն օրինակ մը ունինք եւ զայն ընթերցեցինք այն ակնկալութեամբ, թէ անիկա պիտի ըլլար նոյնանուն առաջինին մէկ տարբերակը: Յիշեցնենք, որ առաջին «Ես, այս գիշեր»-ը լոյս տեսած էր 2018-ին, յղացուած էր իբրեւ զրոյցներու շարք` հեղինակին եւ մեծ մասամբ մեր պատմութիւնն ու մշակոյթը կերտող անմահներու հետ. հոն տեղ...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Երեւանի մէջ 2021-ին, «Տիգրան Մեծ» հրատարակչատան տպարանէն լոյս տեսաւ «Միջազգային գիտաժողով նուիրուած Մուշեղ Իշխանին. զեկոյցների ժողովածու» հատորը, բաղկացած` 240 էջերէ: Ժողովածուն կ՛ընդգրկէ Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան եւ Երեւանի պետական համալսարանի նախաձեռնութեամբ 8 հոկտեմբեր 2019-ին տեղի ունեցած Մուշեղ Իշխանի նուիրուած միջազգային գիտաժողովի նիւթերը: Ողջոյնի խօսքերով հանդէս կու գան Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան Կեդրոնական վարչութեան ատենապետ...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Երեւանի մէջ, «Տիգրան Մեծ» հրատարակչատունէն 2019-ին լոյս տեսաւ Ֆելիքս Բախչինեանի «Խաւարին չհաւատալու, խաւարին չտրուելու պոէզիա» գիրքը, բաղկացած` 216 էջերէ: Գիրքին տպագրութիւնը հովանաւորած է Վարուժան Գէորգ Եսայեան: Խմբագիր` Կարմէն Ահարոնեան. գեղարուեստական խմբագիր` Արտակ Բաղդասարեան: Բանաստեղծ, արձակագիր, թատերագիր եւ մշակութային ու կրթական գործիչ Մուշեղ Իշխանի պատմութիւնը հեղինակը կը սկսի Վեհանոյշ Թէքեանի խօսքերով. «Մուշեղ Իշխանի պատմութիւնը իր ժամանակի պատմութիւնն է... եւ...

ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի եւ Հայկական երեսփոխանական պլոքի ներկայացուցիչ, երեսփոխան Յակոբ Բագրատունի «Վանայ Ձայն»-ի հետ ունեցած իր հարցազրոյցին ընթացքին անդրադարձաւ լիբանանեան տագնապին եւ լիբանանահայութեան: ՀՅԴ Լիբանանի կառոյցի աշխատանքներուն եւ շուրջ ամիս մը առաջ գումարուած վեցօրեայ Շրջանային ժողովին մասին հարցումի մը պատասխանելով` Յ. Բագրատունի շեշտեց, որ ՀՅԴ Լիբանանի Կեդրոնական կոմիտէի նախորդ երկամեակի գործունէութիւնը քննարկելու եւ յառաջիկայ տարեշրջաններուն ծրագրաւորումը կատարելու համար հաւանաբար...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ       Մեր պատմութեան` ազգային ազատագրական պայքարի հոլովոյթին, ներքին տեսադաշտին ու պանծալի դէմքերուն քաջածանօթ իւրաքանչիւր անհատ պահ մը կրնայ տարակուսանք ապրիլ ի տես վերոնշեալ խորագիրին` այն առումով, որ այդ ե՞րբ է պատահեր, որ երկաթեայ կամքի տէր, անզուգական հայդուկապետի եւ անկրկնելի ռազմագէտի դէմքին երբեւէ ժպիտ է ուրուագծուեր, իսկ նուիրեալ տղոց հոգիին մէջ` ուրախութեան կայլակներ: Սա չի նշանակեր, երբե՛ք, որ հայրենապաշտութեամբ տոգորուած...

ՆՈՒՊԱՐ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ Կարօ` Արիստակէս Զօրեան, Ռոստոմի կրտսեր եղբայրը, ծնած է 1871-ին, Գողթն գաւառի մէջ: Ուսումը ստացած է Զաքաթալայի մէջ, որուն մօտ` Կախ աւանին մէջ հայրը առեւտրական գործ ունէր: Ապա ան ուսանած էր Թիֆլիսի Ռէալական դպրոցը, բայց, առանց աւարտելու, դուրս եկած է յեղափոխական ալեկոծ կեանքի ասպարէզը նետուելու համար: Անոր վրայ մեծ ազդեցութիւն գործած էին ժամանակի հայրենասիրական տրամադրութիւններն ու Րաֆֆիի հերոսները, բայց...

ՍԱՐԳԻՍ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Ո՞վ կրնայ առագաստանաւ մը քշել առանց հովի, ո՞վ կրնայ ընկեր մը ձգել առանց արցունքի: Ե՛ս կրնամ առագաստանաւ մը քշել առանց հովի, բայց չեմ կրնար ընկեր մը ձգել առանց արցունքի: Ա՜խ որքան դժուար է տարիներու հաւատարիմ ընկերոջմէ ու եղբայրէ մը բաժնուիլ: Որքա՜ն դժուար է բաժնուիլ անձէ մը, որուն հետ անցուցած ես կեանքիդ ուրախ օրերուն մեծ մաս մը: Անձէ մը,...

ՆԺԴԵՀ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ Անոնք, որոնք բախտը ունեցած են ճանչնալու Ներսէս Ներսէսեանը, վստահաբար համաձայն պիտի ըլլան այն գաղափարին, որ Ներսէսը բոլորիս կեանքին մէջ փոփոխութիւն մը կատարած է, բոլորիս ձեւով մը ներշնչած, բոլորիս «բան մը սորվեցուցած»: Այսօր, երբ արդէն 40 օրեր անցած են իր վաղաժամ մեկնումէն, կ’արժէ պահ մը վերյիշել եւ բարձրաձայնել Ներսէսին սորվեցուցած դասերն ու իր կատարած փոփոխութիւնները` բոլորիս կեանքին մէջ: Առաջին...

ԳԷՈՐԳ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Միջնակարգի առաջին տարիս էր, երբ Ներսէսին ծանօթացայ: Օրերու, շաբաթներու, ամիսներու եւ տարիներու ընթացքին մենք դարձանք լաւագոյն ընկերներ: Ներսէսը իսկապէս տարբեր էր: Արտասովոր տիպար մըն էր, որ կարողութիւն ունէր ամէն տեսակի նեղութիւն ուրախութեան վերածելու: Իր բարեկամներէն ոեւէ մէկը չէր կրնար գիտնալ, թէ իր ներաշխարհին մէջ կամ իր առանձին եղած պահերուն Ներսէսը ի՞նչ կը մտածէր կամ ինչպիսի՞ ցաւ կը զգար:...

Օրերը անցան, ու մենք տակաւին սթափած չենք անակնկալ ու ցաւալի դէպքէն, որ մեզ ցնցեց ու խոր, ցաւցնող հետք ձգեց մեր սրտերուն մէջ: Դաժան հիւանդութիւնը խլեց քեզ մեզմէ: Աստուած հոգիդ լուսաւորէ մեր շատ սիրելի Նէնօ, յիշատակդ միշտ անթառամ պիտի մնայ մեր սրտերուն մէջ: ԲԱԼԻԿ ՏԵՄԻՐՃԵԱՆ *** Ոմանք կ՛ըսեն, թէ շատ աւելի լաւ տեղ մը կը գտնուիս հիմա, իսկ ուրիշներ չեն համակերպիր...

Պէյրութի նաւահանգիստի պայթումի Ա. տարելիցի նախօրեակին ենք, եւ արդարադատութեան տեսանկիւնէն որեւէ հիմնական յառաջխաղացք չէ արձանագրուած: Հետաքննութիւնը որեւէ գործնական արդիւնքի չէ յանգած,  եւ տակաւին իրաւականօրէն անորոշ է հարցաքննելի անձնաւորութիւններու անձեռնմխելիութեան առկախման գործընթացի աւարտը: Հարցերը փոխկապակցուած են: Պետական հաստատութիւններու ոչ լիարժէք աշխատիլը, նոր կառավարութեան կազմութեան առկախումը, խորհրդարանական նիստերու պարագայական գումարումներու պատկերը կը յուշեն ամբողջ երկրին փապուղիին խորքը գտնուած ըլլալու իրականութիւնը: Վարչապետին հրաժարումը`...

ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆ Խտրականութեան դէմ ի յայտ եկող ընդհանուր շարժումի խորապատկերին վրայ կ՚արժէ տեսնել նաեւ ներազգային խտրականութիւնը, որուն դէմ մենք պարտաւոր ենք կեցուածք ունենալ։ Ազգ մը ազգ է կամ ազգ կոչուելու արժանի հաւաքականութիւն է, երբ ունի ազգային նպատակներ, ազգային արժէքներ ու ազգային մտածելակերպ։ Մնացեալ բոլոր հարցերն երկրորդական հարթութեան վրայ կու գան։ Յարգելի են բոլոր տեսակէտները, մօտեցումներնու համոզումներն այնքան ատեն, որ հասարակաց են...

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ Պատմութեան ընթացքին եւ կեանքի զարգացման զուգընթաց՝ բառարան հասկացողութիւնն եւս աստիճանաբար աւելի ընդարձակ իմաստ ու բովանդակութիւն ստացաւ: Բառարանը, սոսկ բառի բացատրական կամ թարգմանական սահմանափակումէն դուրս գալով, տարածուեցաւ տարբեր յատկանիշներու վրայ, եւ ստեղծուեցան զանազան բնագաւառներու յատուկ մասնագիտական բառարաններ` հասնելով նոյնիսկ հանրագիտարանային բառարաններու: Բառարանագիտութեան մէջ յատուկ տեղ կը գրաւեն կենսագրական բառարանները: Անոնց նախահայրը կարելի է համարել ֆրանսիական «Լարուս» հրատարակութիւնները, որոնք աստիճանաբար...

ԱՂԱՍԻ ԱԶԻԶԵԱՆ Հայաստանի վերանկախացումից յետոյ մեր կարեւորագոյն ձեռքբերումներից է յատկապէս մեր ազգային գործիչների թոռների կամ թոռնուհիների նախաձեռնութիւնները, ովքեր մէկը միւսի ետեւից հանրութեան սեփականութիւնն են դարձնում իրենց նախնիների յուշագրութիւնները` այսպիսով լոյս սփռելով հայ ժողովրդի եւ ի մասնաւորի ՀՅ Դաշնակցութեան պատմութեան կարեւոր դրուագներ բացայայտելով: Վերջերս, Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան թեմի Ազգային առաջնորդարանի «Սիս» հրատարակչութիւնը լոյս է ընծայել Գուրգէն Սարգսեանի «Իմ յուշերը (1914-1921)» հատորը...

«Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան Հայկական բաժանմունքը ուրախ է յայտարարելու, որ Արեւմտահայերէնի ծառադարանը (Treebank) թողարկուեցաւ 15 մայիս 2021-ին եւ այժմ առկայ է Universal Dependencies Consortium-ին մէջ: Ծառադարանները անհրաժեշտ գործիքներ են լեզուի մը կենսունակութիւնը ապահովելու համար. անոնք կ’երաշխաւորեն, որ լեզուաբանական եւ թեքնաբանական գիտութիւններու ոլորտներուն մէջ լեզուն քայլ պահէ արդի զարգացումներուն հետ: Ծառադարաններու շնորհիւ համակարգչային ծրագիրներ «կը մարզուին», որպէսզի ճանչնան նախադասութեան մը քերականական եւ...

Կիրակի, 18 յուլիս 2021-ին, ՀՄԸՄ-ի Կեդրոնական վարչութիւնը ներկայացնող պատուիրակութիւն մը` գլխաւորութեամբ Կեդրոնական վարչութեան ատենապետ Վաչէ Նաճարեանի, ընկերակցութեամբ անդամներ Օշին Փիրումեանի եւ Դաւիթ Յակոբեանի, ինչպէս նաեւ Սանտրա Վարդանեանի, այցելեց Արցախ եւ Ստեփանակերտի մէջ վերականգնեց 44-օրեայ պատերազմէն ետք աշխատանքէ դադրած ՀՄԸՄ-ի Արցախի Մեկուսի շրջանը: ՀՄԸՄ-ի պատուիրակութիւնը Ստեփանակերտի մէջ հանդիպում մը ունեցաւ Մեկուսի շրջանի նոր վարչութեան հետ եւ անոր հետ խորհրդակցեցաւ յառաջիկայ փուլին...

Նոր ու արհեստավարժ միջոցները կրճատեցին հեռաւորութիւնները, ժամանակները, եւ ամբողջ աշխարհը դրին ափիդ մէջ: Հազարաւոր քիլոմեթրներ հեռու հարազատ մը տեսնելու համար, ա՛լ պէտք չունինք ժամերով թռիչք կատարելու, հիմա արդէն կը տեսնենք զինք ու կը լսենք մեր ձեռնահեռաձայնի պատուհանէն: Ա՛լ պէտք չունինք անոնցմէ օրերով սպասելու լուսանկարի մը, երկվայրկեաններու մէջ ափիդ մէջ կ՛ըլլայ այդ: Սակայն 2019-ին ծայր առաւ համաճարակ, որ աստիճանաբար իր քողը...

Յուլիս 10-ին հաւանաբար տարբեր պիտի ըլլար ստեղծուած պատկերը, եթէ հայրենի դիւանագիտական մեքենան գործի լծուէր կասեցնելու կամ ըստ կարելւոյն ձախողեցնելու համար Պաքուի կողմէ հաւատարմագրուած դիւանագիտական անձնակազմի եւ միջազգային կազմակերպութիւններու խումբ մը ներկայացուցիչներու բերդաքաղաք Շուշի այցելութիւնը: Եղածը կարելի չէ բաղդատել Թուրքիոյ նախագահ Էրտողանի Շուշի այցելութեան հետ` Ալիեւի ընկերակցութեամբ: Թրքական տրամաբանութեամբ, ատիկա «բնական» էր: Ի վերջոյ, երկու բռնապետ «եղբայրները» միասնաբար ԾՐԱԳՐԱԾ եւ ԳՈՐԾԱԴՐԱԾ...