Յօդուածներ

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ Արցախի Նախագահը Զրուցեց «Նիկոլ Աղբալեան» Ուսանողական Միութեան Բանակողներուն Հետ ՀՅԴ «Նիկոլ Աղբալեան» ուսանողական միութեան տարեկան բանակումը այս տարի տեղի ունեցաւ Աղաւնաձորի մէջ: Անոր մասնակցեցան առաւել քան 100 երիտասարդներ, ինչպէս նաեւ արցախցի երիտասարդներ: Բանակումի հինգօրեայ ծրագիրին առանցքը հայրենիքը եւ հայրենասիրութիւնն է: Նախատեսուած են` բանախօսութիւններ, քննարկումներ, ֆիզիքական վարժութիւններ, մարզախաղեր, խմբային աշխատանքներ, բանականութեան խաղեր եւ ազգային երգեր ու պարեր: 21 օգոստոսին...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Պաքուի հայ պաշտպանները Նորաստեղծ Ազրպէյճանի կառավարութիւնը, Ֆաթալի խան Խոյսկիի եւ Մուսաւաթ կուսակցութեան ղեկավարութեամբ, կ՛առաջադրէր Թուրքիոյ միջոցով թրքական մեծ պետութեան մը ստեղծումը, որ պիտի ընդգրկէր Միջերկրական ու Սեւ ծովերու ափերէն մինչեւ Անդրկասպեան շրջաններ եւ Թուրքեստան: Ազրպէյճանի մայրաքաղաքը ժամանակաւորապէս դարձաւ Գանձակը, քանի որ Պաքուի մէջ խորհրդային իշխանութիւն հաստատուած էր բոլշեւիկ Ստեփան Շահումեանի գլխաւորութեամբ: Նուրի փաշայի գլխաւորութեամբ թրքական զօրքերու Ազրպէյճան մուտքէն...

Ա. Ա. Դասագրքային տագնապ մը եկաւ առաւել լարելու հայեւռուս արդէն վատթարացած յարաբերութիւնները: Հայաստանի դպրոցներուն մէջ ութերորդ դասարանի համար պատրաստուած եւ գործածուող Հայոց պատմութեան դասագիրքին մէջ գործածուած է «Արեւելեան Հայաստանի բռնակցումը Ռուսաստանին» ձեւակերպումը, որ ռուսերուն զայրոյթ պատճառած է այնքան մը, որ Ռուսիոյ արտաքին գործոց նախարարութիւնը յայտարարութեամբ մը արտայայտած է իր վրդովմունքը եւ բողոքը` գործածուած «բռնակցում» բառին դէմ: Հարցը կը վերաբերի 19-րդ...

ՎԵՐ. ԴՈԿՏ. ՎԱՀԱՆ Յ. ԹՈՒԹԻԿԵԱՆ Տպագրութեան գիւտը տեղի ունեցաւ Գերմանիոյ Մոգունտիա (Mainz) քաղաքին մէջ, 1455-ին, Յովհաննէս Կիւթենպերկ անունով մէկու մը կողմէ: Այդ թուականէն 57 տարի ետք` 1512-ին, հրատարակուեցաւ հայերէն «Ուրբաթագիրք» վերտառութեամբ գիրքը` իբրեւ հայերէն առաջին տպագիր գիրք: Տպագրութեան պատմութեան մէջ բազմաթիւ ազգերու շարքին, հայ ժողովուրդը ժամանակագրական կարգով 15-րդ տեղը կը գրաւէ: Մեզի պէս փոքր ազգի մը համար ասիկա նշանակալից եւ...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Այս է խորագիրը «Ճիոփոլիթիքըլ Մոնիթըր»-ի Վրաստանի խորհրդարանի միջազգային յարաբերութեանց բաժանմունքի գլխաւոր մասնագէտ Նաթալի Թաւածէի 22 ապրիլ 2024-ի յօդուածին, որ ստորեւ անգլերէնէ կը թարգմանեմ կարգ մը նկատողութիւններով* (1): 1. Հետաքրքրական է, որ յօդուածին այս քարտէսը 1835-ի Կովկասի քարտէսէն հատուած մըն է, ուր Արեւմտահայաստանը նշուած է (2): «Տարիներ շարունակ Վրաստանի եւ Ամերիկայի անգլերէնով համանուն նահանգներէն մէկուն (Georgia) միջեւ խառնաշփոթէն խուսափելու...

Խ. ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ խաղաղութեան համաձայնագրի սպասումը մինչեւ հիմա Սամուէլ Պեքեթի ծանօթ անհեթեթի թատերախաղին` «Սպասելով Կոտոյին», սպասման համահունչ կը թուի: Այսինքն թէկուզեւ սպասուած անձը/առարկան, այս պարագային` Կոտոն/խաղաղութեան համաձայնագիրը, չգայ, սպասումը ինքնին կրնայ նոյնանալ այն անձ/առարկային հետ, որ... կը սպասուի: Թէեւ այս պարագային կրնայ համաձայնագիրը գալ, բայց խաղաղութեան սպասումը թատերախաղին շարունակումը կ՛ապահովէ: Հարցը այնքան ալ տրամային չէր ըլլար...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Թարգմանեց` ԿԱՐԷՆ ՇԱՀԷ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Քեն Խաչիկեան` Քալիֆորնիա նահանգի Վայսելիա քաղաքէն հողագործի մը զաւակը, հրատարակեց իր յուշերը, ուր կը պատմէ Սպիտակ տան մէջ իր տարիներու գործունէութեան մասին` իբրեւ ճառագիր Միացեալ Նահանգներու երկու նշանաւոր նախագահներու` Նիքսընի եւ Ռիկընի: «Փակ դռներու ետին: Սենեակին մէջ Նիքսընի եւ Ռիկընի հետ» խորագրեալ գիրքին կողքին վրայ Խաչիկեան կը նկարագրուի իբրեւ` «Ճառագիր, խորհրդակից, եւ ռազմագէտ` առասպելական...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Շահադիտական.- «Ոսկէ ծիրան» շարժապատկերի փառատօնին առաջին անգամ անդրադարձած էի տասը տարի առաջ, երբ անոր կեդրոնական ծրագիրն էր «Հայկական համայնապատկեր»-ը, այնպիսի գործերով,  ինչպէս` Ջիւան Աւետիսեանի «Թեւանիկը» (1, 2): Այնուհետեւ տեղի ունեցաւ վարչական յեղաշրջում, եւ փառատօնը անշեղ քայլերով ընթացաւ դէպի շուկայադրական «բիզնես»: Ակնարկներու վերնագիրները կ՛արտայայտեն անկումը. «Փոքրացող ածուի ծիրանը» (2015), «Փոքրիկ ածուի ծիրանը» (2016), «Թօշնող ծիրանի հեւքը» (2017), «Յօտուած ծիրանին»...

ՌՈՒԲԷՆ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ Սերժ Թանգեանի ինքնակենսագրութիւնը` «Down with the System»-ը («Համակարգին տապալումը»), անձնական ու ընտանեկան յուշերու, նշանաւոր ռոք խումբի մը նուաճումներու ու դժուարութիւններու եւ արդարատենչ հայու մը ընկերաքաղաքական գործունէութեան հմայիչ համադրութիւնն է: Ճանչցուած` իբրեւ ամերիկահայ «System of a Down» յայտնի խումբի բազմատաղանդ առաջնորդ երգիչը, Թանգեանի այս վերջին գիրքը խորապէս կը ներթափանցէ այն փորձառութիւններուն եւ համոզումներուն մէջ, որոնք ձեւաւորած են իր ազդեցիկ...

ՎԵՀԱՆՈՅՇ ԹԵՔԵԱՆ Երբ ակամայ լքես տունդ, ան կանգուն կը մնայ, Դո՛ւն է որ կը փլիս. Ան թափուր կը մնայ Քու ներաշխարհդ խճաքարերով կը խճողուի. Շունչդ բռնած` ծիծեռնակի քանիերորդ բոյնդ կը շինես Բայց ա՛լ բանի մը վստահ չես: Կորուստներդ քալէտոսքոփի պէս կը շրջախմբեն յիշատակներդ Սեւ ու ճերմակը, խայտաբղէտը իրար կ՛անցընեն: Սակայն գլխաւոր հարցումը կը սառի: Գոյութենական է: Հեղուկ հեղուկ պատասխաններ կ՛անցնին...

ՅԱԿՈԲ ԼԱՏՈՅԵԱՆ  Քառասուն օրեր առաջ մեզմէ առյաւէտ հեռացաւ լիբանանահայ բանաստեղծ եւ գրականագէտ Շուշիկ Տասնապետեանը: Լիբանանահայ իրականութեան մէջ իր յատուկ դրոշմը ունի ան: Արդարեւ, եղած է Համազգայինի Հայագիտական բարձրագոյն հիմնարկին մէջ Հայ գրականութեան եւ բաղդատական գրականութեան դասախօս, Մ. եւ Հ. Արսլանեան ճեմարանին մէջ երկրորդական կարգերու գրականութեան ուսուցիչ, «Բագին»-ի մնայուն աշխատակից, սփիւռքի եւ Հայաստանի զանազան գրական պարբերաթերթերու մէջ բանաստեղծական ու ուսումնասիրական յօդուածներ...

 Յ. ՊԱԼԵԱՆ Բռնագրաւուած հայաշխարհին մէջ ջարդէ ազատած եւ անտեսանելի դարձած  հայեր կային, շատեր շիջած են, կան անոնց յետնորդ սերունդները, որոնց մասին մտածել եւ մտահոգուիլ պարտականութիւն պէտք է ըլլայ:              Յուսահատութեամբ եւ անզօրութեամբ կ՛ըսենք` Մնացորդաց եւ կարծէք` չենք անհանգստանար: Իրապէս ի՞նչ գիտենք հայկական այդ Մնացորդաց-ի մասին, ի՞նչ գիտենք այսօր մասնաւորաբար անոնց յետնորդներու մասին` զաւակ, թոռ ու ծոռ: Այդ Մնացորդացը ՀԱՅԵՐ էին, որոնք...

Երկարատեւ եւ ծանր հիւանդութեան պատճառով 22 օգոստոսին  67 տարեկանին մահացաւ գրականագէտ Սերժ Սրապիոնեանը: Անոր մահով հայութիւնը կը կորսնցնէ ազգային մտածողութեան տէր բացառիկ մտաւորական մը: Հայ բանասէր, Հայաստանի սփիւռքի փոխնախարար Սերժ Գագիկի Սրապիոնեան ծնած է  6 ապրիլ 1957-ին: 1977-1983 ուսանած ու աւարտած է Երեւանի պետական համալսարանի հայ բանասիրութեան բաժանմունքը: 1983-1986 միեւնոյն համալսարանին մէջ ուսանած ու աւարտած է բանասիրութեան  ասպիրանտուրան: Բանասիրական գիտութիւններու...

ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ Եթէ կը սիրէք գիր-գրականութիւնը ու կոկիկ գրադարան մըն ալ կրցեր էք կազմել ձեր բնակարանին մէկ անկիւնը, ուրեմն կրնամ ենթադրել, թէ վերի երկու անունները անծանօթ չեն ձեզի: Համաստեղ (Համբարձում Կէլէնեան) եւ Վահէ-Հայկ (Տինճեան): Դիւրաւ կրնամ բազմաթիւ նմանութիւններ գտնել ինծի սիրելի այս երկու գրողներուն միջեւ: Ամէն բանէ առաջ` երկուքն ալ խարբերդցի են: Համաստեղ` Խարբերդի Փերչենճ գիւղէն, իսկ Վահէ-Հայկ` ուղղակի Խարբերդ...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Իսրայէլ չ՛աճապարեր աւարտել Կազայի պատերազմը: Համաս ընդունեց ամերիկեան ծրագիրը, եւ սկսան պատերազմի աւարտը կանխորոշող բանակցութիւնները, որոնց  հովանաւորները` Միացեալ Նահանգներ, Քաթար եւ Եգիպտոս, շատ լաւատես կը թուէին արդիւնքի մը հասնելու նախատեսութեամբ: Քաթարի մէջ կայացող բանակցութիւններուն ըսուեցաւ, որ յառաջընթաց արձանագրմոած է. այս վստահութիւնը ունեցող Միացեալ Նահանգները սակայն անակնկալօրէն Իսրայէլ գործուղեցին արտաքին գործոց նախարար Էնթընի Պլինքընը: Ի՞նչ պատահած էր: Մինչ Միացեալ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Քսանմէկերորդ դարու ըմբոստութիւններու, յեղաշրջումներու, յեղափոխութիւններու եւ պատերազմներու մէջ հիմնական  գործիքներ են ընկերային ցանցերը եւ տեղեկատուական միջոցները, որոնց ճիշդ գործածութիւնը անպայման դրական արդիւնք կու տայ, մինչ միտումնաւոր սխալ օգտագործումը կործանարար հետեւանքներ կ՛ունենայ: Կը ներկայացնենք այս առնչութեամբ Պաղեստինի երեխաներու օգնութեան հիմնադրամի (PCRF) կայքի վերջերս հրապարակած շահեկան յօդուածը եւ MSA համալսարանի լրագրողական բաժանմունքի դասախօս փրոֆ. Մահա Թարապիշի ուսումնասիրութեան նախաբանէն հատուածներ:...

Զանազան առիթներով ՀՅԴ ԼԵՄ-ի դաստիարակչական ծրագիրներու, ընկերային հաւաքներու կամ ընթացիկ հանդիպումներու ընթացքին ԼԵՄ-ականներ մնայուն կերպով հարց կ՛ուղղեն Հայ դատի աշխատանքներուն, հետագայ ծրագիրներուն եւ հեռանկարներուն ու այս մարզին մէջ երիտասարդութեան պարտաւորութիւններուն մասին: Իրականութեան մէջ Հայ դատը սահմանող ամէնէն յստակ եւ բովանդակալից փաստաթուղթը կը շարունակէ մնալ Սեւրի դաշնագիրը: Աշխարհաքաղաքական իրականութիւններէն անդին` Սեւրի դաշնագիրը արտայայտութիւնն է 1045-ի Անիի անկումէն ետք ազգի մը ազատ...

ՃՈՐՃ ՏԵՄԻՐՃԵԱՆ ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Հայաստան» մասնաճիւղ Հայերը պատմութեան ընթացքին մաս կազմած են բազմաթիւ ճակատագրական դաշնագիրներու: Մեր թագաւորութիւններու օրերէն` հասնելով Արցախի 44-օրեայ պատերազմի նոյեմբեր 9-ի համաձայնագիրին: Դժբախտաբար բոլորը չեն եղած` ի նպաստ հայ ազգի շահերուն, այլ կաշկանդած են հայերը եւ զրկած` իրենց  իրաւունքներէն: Կնքած ենք շարք մը կարեւոր դաշնագիրներ, որոնցմէ մէկն է Սեւրի դաշնագիրը` ունենալով անկիւնադարձային ազդեցութիւն, արթնցնելով խորհրդանշական յոյս մը...

ԿԱՐԷՆ ՀԵՐԿԵԼԵԱՆ ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Շ. Միսաքեան» մասնաճիւղ 10 օգոստոս 1920 թուականը կը նկատուի արդի Հայոց պատմութեան ամէնէն յիշարժան թուականներէն մէկը: Այդ պատմական օրը, Սեւրի դաշնագիրի ստորագրութեամբ, Ա. Համաշխարհային պատերազմին յաղթական պետութիւնները մահկանացուն կը կնքեն Օսմանեան կայսրութեան, որուն ստուերը աւելի քան վեց դար ծածկած էր ամբողջ Միջին Արեւելքը, Փոքր Ասիան եւ Հիւսիսային Ափրիկէն: Սեւրի դաշնագիրի 88-րդ յօդուածին համաձայն, Թուրքիա պաշտօնապէս կը...

ԼԷՈՆ ԳԱՍՊԱՐԵԱՆ ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Շ. Մեղրեան» մասնաճիւղ Համաշխարհային Ա. պատերազմի աւարտը անկիւնադարձային պահ եղաւ համաշխարհային քաղաքականութեան մէջ, մասնաւորապէս` Օսմանեան կայսրութեան համար, որ դաշնակից էր Առանցքի ուժերուն, որոնք պարտութեամբ դուրս եկան պատերազմէն: Յաղթական դաշնակից երկիրները կ՛ուզէին քանդել Օսմանեան կայսրութիւնը եւ վերաբաժնել տարածքները: Նաեւ նպատակ ունէին պատժելու կայսրութիւնը` Գերմանիոյ կողքին ըլլալուն համար, եւ իրականացնելու տնտեսական շահեր: Այս նպատակը իր գագաթնակէտին հասաւ 10...