Յօդուածներ

ՐԱՖՖԻ ՃՈՒՐԵԱՆ Գ.- 1909-ի կոտորածները Քեսապի Հայ կաթողիկէ Անարատ Յղութեան եկեղեցին` հրկիզուած, 1909-ին 1908-ին ծնունդ կ՛առնէ թրքական սահմանադրութիւնը. ան մեծ խանդավառութիւն կը ստեղծէ նաեւ Քեսապի մէջ: Սահմանադրութիւնը հիմնականօրէն կը միտէր օսմանեան պետութեան մէջ ապրող բազմաթիւ ազգային եւ կրօնական համայնքներուն միջեւ համերաշխութիւն եւ հաւասարութիւն ստեղծել: Բայց 1909-ի դէպքերը կու գային անգամ մը եւս ապացուցելու, որ այդ բոլորը խաբկանք էին, իսկ նպատակները...

(Քրիստափոր Միքայէլեանի Մահուան 122-րդ Տարելիցի Առիթով) ԱՐԱՄ ՇԱՀՆԱԶԱՐԵԱՆ Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան հիմնադիրներից, կուսակցութեան գաղափարական հայր Քրիստափոր Միքայէլեանի մտաւոր ժառանգութիւնը հայ քաղաքական մտքի մէջ առանձնայատուկ տեղ է զբաղեցնում ոչ միայն իր ժամանակի յեղափոխական պայքարի գաղափարական հիմնաւորումը տալու, այլեւ` պատմական գործընթացների ներքին տրամաբանութիւնը բացայայտելու առումով: Նրա «Ամբոխային տրամաբանութեան» եւ «Յարատեւ կռուի» տեսութիւնները ձեւաւորուել են հայ ժողովրդի գոյաբանական սպառնալիքի եւ ազգային-ազատագրական պայքարի վերելքի...

ՄՈՒՐԱՏ ՓԱՓԱԶԵԱՆ Հայաստանի խորհրդարանի ամպիոնից «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցութեան (Նիկոլ Փաշինեանի քաղաքական ուժի) պատգամաւոր Արման Եղոյեանը հարցրել է, թէ ովքե՞ր են Արամ Համբարեանը (Ուաշինկթընի Հայ դատի գրասենեակի տնօրէնը), Գասպար Կարապետեանը (Պրիւքսէլի Հայ դատի գրասենեակի տնօրէնը) ու Մուրատ Փափազեանը (Ֆրանսահայ կազմակերպութիւնները համակարգող խորհուրդի համանախագահ եւ ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ), եւ թէ քանի՞ հոգու անունից են նրանք խօսում: Իր ելոյթի ընթացքում վերոնշեալ պատգամաւորը յատկապէս...

 ԳԱՌՆԻԿ Աւ. Ք. Գ. Վերջաբան Սփիւռքահայ իրականութեան մէջ ընկալումներու եւ դուրսին հետ յարաբերութեան ուղին կարելի չէ շարունակել աւանդական-կրկնողական մտայնութեամբ, խորհած է Քիւրքճեան, ինչպէս տեսանք: Անկասկած, աւանդութիւնը կրկնողական ըլլալու սահմանուած երեւոյթ մը չէ, այլ ստեղծագործ փոխանցումներու կտակ մըն է, որ կրկնողական կ՛ըլլայ, երբ անատակութիւնը չի կրնար զայն հասկնալ իբրեւ այնպիսին, չի կրնար իրը, նորը ստեղծել: Աւանդութեան լաւագոյն «պահպանում»-ը անոր նորումն է...

ԺԱԳ ՅԱԿՈԲԵԱՆ Մեզմէ շատ-շատեր այս տարի հպարտութեամբ, հոգիի բերկրանքով եւ արտակարգ ուրախութեամբ այս ամառ հետեւեցան մեր նոր սերունդի սկաուտներուն, երիտասարդ-երիտասարդուհիներուն, պատանի-պարմանուհիներուն Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ Համա-ՀՄԸՄ-ական բանակումին մասնակցութեան, այդ բանակումին ընթացքին «Կինես»-ի նոր մրցանիշի մը արձանագրութեան, հարիւրաւոր սկաուտներու Արագած լեռ բարձրանալուն, ինչպէս նաեւ սփիւռքահայ երիտասարդներու խումբի մը մեր նախահայրերու հետքերով Արեւմտահայաստանի մէջ նախաձեռնած «էրգիր»-ագնացութեան, որուն առթած զգացողութիւնները վստահաբար ընդմիշտ դրոշմուած պիտի...

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ Հայաստանի Ազգային ժողովին մէջ վերջերս կատարուած յայտարարութիւնը` թէ պատրաստուող նոր սահմանադրութեան նախաբանը յղում պիտի չպարունակէ Անկախութեան հռչակագիրին, բնականաբար չի կրնար ընկալուիլ իբրեւ սովորական խմբագրական փոփոխութիւն: Խօսքը այն փաստաթուղթին մասին է, որ 23 օգոստոս 1990-ին ազդարարեց Հայաստանի անկախ պետականութեան հաստատման գործընթացին  մեկնարկը եւ դարձաւ ներկայ Հանրապետութեան քաղաքական ու իրաւական ծննդեան վկայականը: Հռչակագիրը նաեւ կը սահմանէ Հայաստանի Հանրապետութեան սահմանադրութեան մշակման,...

ՆԱՐԵԿ ՍԷՖԷՐԵԱՆ Ծ. Խ.- Ստորեւ, լոյս կ՛ընծայենք այս հետաքրքրական յօդուածը` անգլերէնէ թարգմանուած: Նարեկ Սէֆէրեանը անկախ հետազօտող է: Իր գրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ, այցելելով naregseferian.com կայքէջը:  «Ասսալամու ալէյքոմ» (արաբերէնով` «Բարեւ ձեզ», խմբ.)... Ոեւէ մէկը Երեւանի մէջ ինծի այդպէս երբեք չէր մօտեցած եւ չէր ողջունած: Բնազդաբար, «Ուա ալէյքոմ սալամ» («Եւ ձեզ ալ բարեւ», խմբ.)... ըսելով պատասխանեցի: Սովորական երեւոյթ ունեցող տղամարդ մըն...

Օգոստոս 8-ին Հրազդանի մէջ պաշտօնապէս բացուեցաւ «Firebird» ընկերութեան արհեստական բանականութեան (ԱԲ) գլխաւոր գործատան առաջին բաժինը, որ մեծագոյնն է ԱՊՀ-ի տարածաշրջանին մէջ: Նորաբաց այս բաժնին արժէքը կը գերազանցէ 500 միլիոն տոլարը, իսկ ծրագիրի ամբողջական իրագործումով ընդհանուր ներդրումը պիտի հասնի շուրջ 5 միլիառ տոլարի: Ասիկա հսկայական նախագիծի մը առանցքն է, որ արդէն իսկ կը տարածուի դէպի Ղազախստան եւ անկէ ալ անդին: Պատմութեան...

Այֆոններու օգտատէրերուն համար երիտասարդ ծրագրաւորող Ալպերթ Յարութիւնեանը նոր ստեղնաշար ստեղծեց` «iBuben Keyboard»-ը, որուն մէջ հասանելի է նաեւ Արցախի բարբառը: Արցախի մշակոյթի նախարարութիւնը յայտարարութիւն տարածեց, որով ողջունեց եւ բարձր գնահատեց «iOS» համակարգի «iBuben Keyboard» բջիջայինի յաւելուածին մէջ Արցախի բարբառի ներգրաւման ուղղուած յատուկ նախաձեռնութիւնը: «Արցախցիներուն բռնի տեղահանութեան եւ բռնագաղթի պատճառով ստեղծուած այս ծանրագոյն պայմաններուն մէջ մեր լեզուական եւ մշակութային ժառանգութեան պահպանումը, ուսումնասիրութիւնն...

ՎԵՐԱ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Ուրկէ՞ սկսիլ Եթէ ճգնաժամը կառուցուածքային է, լուծումն ալ չի կրնար սահմանափակուիլ կոչերով կամ խորհրդաժողովներով: Առաջին անհրաժեշտ քայլը սփիւռքի իրական վիճակի քարտէսագրումն է: Մենք չունինք բաւարար, ամբողջական եւ շարունակաբար թարմացուող տուեալներ հայկական համայնքներու ժողովրդագրութեան, կրթական հաստատութիւններու, մասնագիտական ներուժի, տնտեսական կարողութիւններու, երիտասարդութեան մասնակցութեան եւ կազմակերպութիւններու վիճակին մասին: Առանց այս գիտելիքին` ռազմավարութիւնը կը հիմնուի ենթադրութիւններու վրայ: Հետեւաբար անհրաժեշտ է ստեղծել անկախ...

 ՐԱՖՖԻ ԱՐՏԱԼՃԵԱՆ Վարանդ Փափազեան երիտասարդութեանս տարիներուն քաղաքական մտածողութեան ուսուցիչներէս մէկը եղած է: Իր մտածողութիւնը միշտ տպաւորած է զիս, թերեւս նաեւ որովհետեւ մեր զրոյցները միշտ համաձայնութեամբ չէին վերջանար: Թէ՛ ընտանեկան հաւաքներուն եւ թէ՛ քաղաքացիական դասընթացքներու ժամանակ կը վիճէինք, երբեմն երկար եւ շատ հարցերու շուրջ տարբեր կարծիքներ ունէինք: Բայց ճիշդ այդ տարակարծութիւններուն մէջ շատ բան սորված եմ իրմէ: Սորվեցայ մանաւանդ, որ քաղաքական...

ՎԵՀԱՆՈՅՇ ԹԵՔԵԱՆ Կը մխայ Երկիրը ճարճատող հրդեհի մէջ Երկիրը` պատմութեան շոգի, Պատմութեան կառաշար, որուն անիւը Հասեր է վիհի բերնին: Այստեղ հացն է անբորբոս ու բազմադարեան Քրտնաթաթախ շնչող, արեւելում Բանի, Երկիրը տրտում է, անքուն է Երկիրը Երկիրը կ՛երգէ իր նոր Անտունին: Խլուած են սահմանները` ատամնաշար գայլի Խօլ պատմութեան մութէն նոր ոռնոց է հիմա: Գերճնշուած աչք` ադամամութի ճեղքուած արգանդին Կաթնագոյն երազի խոշտանգումը...

ՍՕՍԻ ՏԷՐ ԽԱՉԱՏՈՒՐԵԱՆ-ՊԱԼԵԱՆ  Շողիկ Թուզճեան-Հաժար իր յաւիտենական հանգիստը գտաւ առողջական լուրջ բարդութիւններու պատճառով. երկու օր հիւանդանոց մնալէ ետք, ան իր աչքերը փակեց այս աշխարհէն 11 յուլիս 2026-ին, Մոնրէալի մէջ: Իր զաւակներուն ուղղուած անոր վերջին խօսքը կ՛ըլլայ. «Մի՛ մոռնաք Սօսի թանթիկը տեղեակ պահելու»: Շողիկ Թուզճեան-Հաժար ծնած է Պէյրութ, Թորոս եւ Ալիս Թուզճեաններու անդրանիկ զաւակն էր, ընտանիքը ապա հարստացաւ եղբայրով մը` Մանուէլ,...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Նախորդ շաբաթ ես լուսարձակի տակ առի Թուրքիոյ նախագահ Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի ամբողջովին կեղծ յայտարարութիւնը. «Մեր պատմութեան մէջ կայ ո՛չ ցեղասպանութիւն, ո՛չ ջարդ, ո՛չ հարստահարութիւն եւ ո՛չ ալ գաղութատիրութիւն: Հազարամեակներու մեր փառաւոր պատմութեան ընթացքին եղած է միայն արդարութիւն եւ կարեկցանք»: Էրտողանի սուտերը հերքելու համար ես ներկայացուցի Օսմանեան կայսրութեան եւ Թուրքիոյ Հանրապետութեան գործած ոճիրներու ցանկին առաջին մասը` պատրաստուած Քանատայի Հելլէնական...

ՎԵՐԱ ԵԱԳՈՒՊԵԱՆ Աւելի քան մէկ դար անցած է Հայոց ցեղասպանութենէն: Այդ ժամանակաշրջանը միայն կորստեան, տեղահանութեան եւ ցաւի պատմութիւն չէ: Ան նաեւ ազգային վերակազմակերպման բացառիկ փորձառութիւն է: Հայրենիքին մեծ մասէն զրկուած եւ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ ցրուած ժողովուրդ մը կարողացաւ վերակառուցել իր հաւաքական կեանքը` հիմնելով դպրոցներ, եկեղեցիներ, կուսակցութիւններ, բարեսիրական ու մշակութային հաստատութիւններ, մամուլ եւ համայնքային կառոյցներ: Այս իմաստով, յետցեղասպանութեան սփիւռքը ողբերգութեան...

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ Արման Եղոյեանի` Ազգային ժողովի ամպիոնէն հնչեցուցած այն միտքը, թէ «որքան զօրաւոր է սփիւռքը, այնքան զօրաւոր է Հայաստանը» համոզումը միֆ (անհիմն համոզում, շինծու պատկերացում) է, կարելի չէ դիտել իբրեւ առանձին, պատահական կամ զուտ տեսական դատողութիւն: Ասիկա ամբողջովին կը տեղաւորուի վերջին տարիներուն իշխանութեան կողմէ յառաջ մղուող «Իրական Հայաստան» գաղափարախօսութեան տրամաբանութեան մէջ, որ հետեւողականօրէն կը փորձէ վերասահմանել Հայաստանի, սփիւռքի եւ համազգային...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Երբ դպրոցական տարեշրջանի վերամուտը  մօտենայ, բնականաբար արծարծուող բազմաթիւ հարցերու շարքին հրատապ կը դառնայ ժամանակակից արհեստագիտութեան գործածութիւնը: «Տը քոնվըրզէյշըն» կայքը այս մասին հրապարակած է հետաքրքրական յօդուած մը: Ն. Մեզմէ շատեր ժամանակէ մը ի վեր կ՛ուղղեն ամօթալի այս հարցումը. բարդ գիտութեան եւ արհեստագիտութեան, նաեւ տնտեսական աննախընթաց բարգաւաճման դարաշրջանին  ինչո՞ւ ուսումը դարձած է մեր քաղաքակրթութեան աքիլլեսեան կրունկը: Մտածող մարդիկ, որոնք...

ԴՈԿՏ. ՀՐԱՅՐ ՃԷՊԷՃԵԱՆ «Իմ ծնողներս Մարաշէն եկած են»: «Իմ մեծ ծնողներս` Ատանայէն, Այնթապէն, Հաճընէն...»: Առաջին անգամն է, որ կ՛այցելէի հայկական գաղութներ, ուր հայեր յաճախակիօրէն կը յիշէին իրենց պապենական արմատները` առնչելով իրենց ինքնութիւնը պատմական Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ հետ: Այս իրականութիւնը ապրեցայ Պրազիլի եւ Ուրուկուէյի մէջ: Լատին Ամերիկայի հայկական իրականութիւններու մէկ յատկանիշն է, որ ինծի մտածել տուաւ հայուն արմատներու պահպանումը եւ անոր...

ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Ֆրանսահայ կազմակերպութիւններու համակարգող խորհուրդի համանախագահ Մուրատ Փափազեան երէկ յատուկ յօդուածով մը պատասխանեց քանի մը օր առաջ Հայաստանի Ազգային ժողովին մէջ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցութեան անդամ Արման Եղոյեանի` սփիւռքը եւ անոր կառոյցները արժեզրկող գնահատականներուն: Մուրատ Փափազեան խօսելով սփիւռքեան կառոյցներու ներկայացուցիչներուն անունով իր յօդուածին մէջ նշեց. «Մենք կը խօսինք մեր համոզմունքներու, մեզի վստահուած պատասխանատուութեան եւ Հայաստանի, Արցախի ու Հայ...

ՐԱՖՖԻ ԱՐՏԱԼՃԵԱՆ Ազգային ժողովի «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցութեան պատգամաւոր Արման Եղոյեան վերջերս խորհրդարանի ամպիոնէն վիճարկումի նիւթ դարձուց Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւններուն մասին տարածուած պատկերացում մը: Ան պնդեց, որ սփիւռքի հզօրացումը կրնայ տեղի ունենալ հիմնականին մէջ Հայաստանի հաշուոյն, որովհետեւ սփիւռքի թուային աճը կու գայ Հայաստանէն արտագաղթէն կամ մէկ գաղութէն միւսը տեղափոխութենէն: Հետեւաբար, ըստ իրեն, սփիւռքի հզօրացումը Հայաստանի տկարացումն է: Այս մտածողութեան մէջ ճշմարտութեան բաժին...