Յօդուածներ

Հայաստանի կառավարութեան կազմը, ոտքի՝ ձախէն առաջինը Նիկոլ Աղբալեան ՍԱՄԻԿ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ Երբ կը խօսինք հայ ժողովուրդի վերապրումի եւ մշակոյթի շարունակականութեան մասին, անհնար է շրջանցել այն անունները, որոնք ոչ միայն խօսած են ազգին մասին, այլ նաեւ կերտած են ազգը` իբրեւ գաղափար ու քաղաքակրթութիւն: Այդպիսի անուանի երեւոյթ մըն է Նիկոլ Աղբալեան (1875-1947)` գրականագէտ, քաղաքական գործիչ, մանկավարժ ու ազգային դաստիարակ, որուն գաղափարները այսօր խորապէս...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Նախորդ շաբաթ հանդիպեցայ ութ էջերէ բաղկացած մտահոգիչ փաստաթուղթի մը, որ կը ներկայացուի իբրեւ «Սպիտակ փաստաթուղթ» (White Paper) եւ վերնագրուած էր` «Հայաստանի մէջ Եկեղեցի-պետութիւն յարաբերութիւններու պարզաբանում. հերքում վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի կրօնական հալածանքներու մասին պատմուածքին»: Ան 5 սեպտեմբեր 2025-ի թուագրութիւն կը կրէր: Ասիկա Փաշինեանի վարչակազմին կողմէ բացայայտ փորձ է` արդարացնելու իր ամօթալի յարձակումները Հայ առաքելական եկեղեցւոյ վրայ` անհիմն մեղադրանքներ ուղղելով...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Ամէն բանի մասին կը գրուի եւ կը խօսուի, բեմերը, լրատուամիջոցները եւ ժողովները բազում են, խօսող-գրողներ ալ բազում են: Դեռ ոչ ոք կազմեց ցուցակը մեր բազմանուն եւ բազմագոյն, հին,  նոր եւ աճող բաժանումներուն, անոնք ըլլան Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ թէ անկէ դուրս` սփիւռքի: Կարծէք  կոտորակումները  բնական են, չեն անհանգստացներ, բարիք են: Թէեւ միշտ ցանկութիւն է «միութիւն»ը, ո՛չ ոք անոր դէմ...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Արցախի Գրողներու միութեան ղեկավար Բագրատ Ուլուբաբեանի գլխաւորութեամբ 1965 յունիսին գրուած եւ Խորհրդային Միութեան կուսակցական եւ պետական ղեկավարութեան ուղղուած նամակը` Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը Հայաստանի վերամիաւորելու հարցով, մեծ աղմուկ բարձրացուց: Նամակը երկրի ղեկավարութեան անձամբ յանձնած էր Բագրատ Ուլուբաբեան: Մոսկուայի մէջ ան հանդիպում ունեցած էր Կեդրոնական կոմիտէի անդամներուն հետ: Ազրպէյճան կատաղի թշնամութեամբ ընդունեց խորհրդային ղեկավարութեան ուղղուած դիմումը եւ Բագրատ Ուլուբաբեանն...

ՍԵՒԱՆ Ճ. ԱԲԷԼԵԱՆ Կ՛ապրինք աշխարհի մը մէջ, ուր կեանքը օրէ օր աւելի կը բարդանայ, համացանցը եւ տարբեր գործունէութիւնները աւելիով կը խլեն մեր ժամանակը, իսկ այն բաները, որոնք կարեւոր են մեր կեանքին մէջ, կը մնան լուսանցքէ դուրս, ինչպէս` եկեղեցին, ընթերցանութիւնը, մշակոյթը եւ հայրենասիրութիւնը: Օտարամոլութիւնը վերջերս աւելի սկսած է տեղ գտնել մեր առօրեայ կեանքին մէջ, յատկապէս` օտար վարժարան յաճախելը: Մարդիկ կարծես մրցումի...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Հատորներէն Անդին Եթէ քառահատորը ընդհանուր լոյս կը սփռէ հմուտ գրականագէտին ու հայութեամբ ապրող դաշնակցական գործիչին միտքի աշխարհին վրայ, անկէ անդին, կան համաստեղութիւնը կազմող այլ աստղեր, որոնք կը լուսաւորեն ո՛չ միայն իր կենսագրութիւնը, այլ նաեւ` իր դարը, կը հասնին մեզի: Հոս ալ պէտք է աչքի առջեւ ունենալ Ն. Աղբալեանի բազմերես իրագործումներն ու վաստակին անհամար երեսները: Հպանցիկ արձանագրենք մէկ քանին:...

ՍՕՍԻ ՓՕԼԱՏԵԱՆ Միջարաբական երկիրներու կիներու խորհուրդի անդամ Ամէն տարի կը կատարուի կնոջ նկատմամբ գործուած բռնութեան դէմ 16-օրեայ արշաւ մը, որ կը սկսի 25 նոյեմբերին եւ կ՛աւարտի 10 դեկտեմբերին: Այդ մէկը կը զուգադիպի ՄԱԿ-ի ճշդած Մարդկային իրաւունքներու օրուան: Այս թուականները ընտրուած են, որովհետեւ կնոջ նկատմամբ բռնութեան դէմ պայքարը կը բխի մարդկային իրաւունքները յարգելու սկզբունքէն: Արշաւը սկսած է 1991-ին ՄԱԿ-ի անդամ տարբեր...

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ Հասած ենք  պատմութեան այն պահը, երբ արդարութիւնը ոչ թէ ժողովուրդները կը գրեն, այլ` շահերը: Միջազգային վարքագծի կեղծ  ժպիտներով կը ծածկուին մշակոյթի դէմ կատարուող ոճիրները: Այո՛, կ՛ապրինք  ժամանակաշրջան մը, երբ դարերու ժառանգութիւնը նետուած է քաղաքական առեւտուրի սեղաններուն վրայ, ու կը խորհին, թէ աշխարհը չի տեսներ, քաղաքակիրթ մարդկութիւնը չի լսեր: Բայց աշխարհը  կը տեսնէ, աշխարհը  կը  լսէ: Հայ ժողովուրդի պատմութիւնը...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ «Զիմզիմովները դրամ կը դիզէին Թիֆլիսի մէջ, Աղբալեան մատենադարաններ ուտելով` միտք կը դիզէր» ԵԴՈՒԱՐԴ ՊՈՅԱՃԵԱՆ, «Դէմքեր» Հարց կրնայ տրուիլ, թէ հայ գրականութեան ծառայութեան կոչուած ու ամբողջ կեանք մը ազգի բարօրութեան ու զարգացման նուիրած գրողի, կրթական մշակի, գրաքննադատի, ներհուն բանասէրի, կուսակցականի ու պետական գործիչի համար միթէ այս աստիճանի գաղափարայնութիւն, աւելի՛ն, դաւանանքի ու հաւատամքի հանդէպ խոր զգայնութիւն, բծախնդրութիւն` կրկնակի բեռ, շալակ...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ «Սուրը չթողեց, որ երգիչ դառնամ. Երգը չթողեց, որ մարտիկ դառնամ» ՆԻԿՈԼ ԱՂԲԱԼԵԱՆ Նիկոլ Աղբալեան մաս կը կազմէ սերունդի մը, որ ապրեցաւ մեր նորագոյն պատմութեան մէկէ աւելի բախտորոշ փուլերը, ներդրում ունեցաւ անոնց արարման մէջ, ամբողջ կեանք մը տրամադրեց հայութեան պայքարին ու մշակոյթին, զանոնք միաձուլեց իր կեանքին մէջ: Եղաւ ժամանակաշրջանը մարմնաւորող տիտաններէն մէկը: Ն. Աղբալեանի վերագրուող յիշեալ խօսքը` թէ սուրն...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Նորութիւն չէ Թուրքիոյ մերժողական կեցուածքը եւ այլամերժութիւնը, մանաւանդ` հայերու նուաճումներուն նկատմամբ, եթէ նոյնիսկ օգտակար գործունէութիւն կամ նախաձեռնութիւններ եղած են եւ կ՛ըլլան: Պլոկըր Կիւվեն Պայար անդրադարձած է ցայտուն օրինակի մը: Ն. «Տարիներ շարունակ ոչ միայն Օրտուի, այլեւ աւաններու եւ գիւղերու մէջ հայ բժիշկ Տիգրան Թորամանի անվճար բուժած հիւանդները, դեղագործ Արտեմ Թորամանի պատրաստած դեղերը այն ժամանակ, երբ պատրաստ դեղեր չկային,...

ԹԱՄԱՐ Ս. Այս օրերուն հետաքրքրական ցուցահանդէս մը տեղի կ՛ունենայ Կեդրոնական Պէյրութի «Սըրսոք» թանգարանէն ներս: Անիկա կը կոչուի «Տիւազ» («Divas») եւ կը ներկայացնէ Միջին Արեւելքի 1920-ական թուականներէն մինչեւ 1980-ականներուն յայտնի դերասանուհիներու եւ երգչուհիներու կեանքը: Արական գերակայութենէ ու ճնշումէ ազատագրուած եւ ֆեմինիստ շարժումներու կողմնակից` խիզախ գործունէութեամբ կիներ են, որոնք շրջած են ժամանակի սլաքը եւ ճամբայ հարթած` դէպի այսօրուան աւելի ազատ ու անկախ...

«Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան Նախաձեռնութիւնը` Անդրադառնալու Հայկական Հիմնահարցերու «Սփիւռքեան հեռանկարներ»-ը (Diasporan Perspectives) վերլուծական հարթակ մըն է` հիմնուած 2025-ին, «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան կողմէ. անոր կեդրոնացումն են հայկական սփիւռքը եւ Հայաստանը: Նախաձեռնութեան պաշտօնական մեկնարկը տեղի պիտի ունենայ ուրբաթ, 5 դեկտեմբեր 2025-ին, Լոնտոնի ժամով 17:30-ին: Ձեռնարկին կարելի պիտի  ըլլայ հետեւիլ  ուղիղ  հեռարձակումով: «Սփիւռքեան հեռանկարներ» հարթակին նպատակն է հասարակական գիտութիւններու ոլորտին մէջ նոր հետազօտութիւններ հրապարակել`...

ՀՐԱՆԴ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ Հաւատամք` Ի մի հայրենիք` կոչեալ Հայաստան Եւ` Ի մի հայութիւն` կոչումով յաւերժութիւն: Հաւատամք` Ազատ եւ անկախ պետականութեան Եւ` Արդար ու հաւասար ընկերութեան: Հաւատամք` Բանին, ազատ եւ անկաշկանդ Եւ` Կարգին ժողովրդավարական: Հաւատամք` Հաւաքատիրութեան Եւ ո՛չ մենատիրութեան, Ազգերու համակայութեան Եւ ո՛չ գերակայութեան: Հաւատամք` Հայութեան պատմական Դատին` Ահազանգ խղճի եւ արդարութեան: Հաւատամք` Հայ մշակոյթին` Խարիսխ գոյութեան Եւ փարոս փրկութեան: Հաւատամք` Հայ...

ՅԱԿՈԲ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ Աշխարհի ժողովուրդներուն մօտ բերքահաւաքն ու գոհաբանութիւնը հնադարեան արմատներ ունեցող արարողութիւններ են, որոնք կապուած են մարդ արարածի ամէնէն խոր զգացումներուն հետ։ Երբ հողին ընծայաբերած բերքը կը լեցնէ շտեմարանները, հողագործին սիրտը կը լեցուի խոնարհ երախտագիտութեամբ, իսկ մարդը կը կանգնի Արարիչին առջեւ՝ շնորհակալական աղօթքով։ Գոհաբանութեան օրը այս հոգեւոր կեցուածքի կենդանի արտայայտութիւնն է, օր մը, որուն մէջ կը հանդիպին հողը, քրտինքը, օրհնութիւնը...

ԹԱԼԹՈՍ Կան մարդիկ, որոնք ի ծնէ կը կրեն ամբողջ ժողովուրդի մը ճակատագիրը իրենց մտածումներուն մէջ: Անոնք չեն ապրիր սովորական մահկանացուի մը նման. անոնք կը շնչեն միտք, կ՛ապրին իբրեւ գաղափար ու կը ծաղկին որպէս գաղափարախօսութիւն: Այդպիսին էր ու աւելին Նիկոլ Աղբալեանը` ո՛չ միայն գրող, ուսուցիչ կամ կուսակցական գործիչ, այլ` կենդանի խիղճը հայոց մտաւոր կեանքի: Անոր մէջ միաձուլուած էին բանասիրական նրբութիւնը, քաղաքական...

ՄԻՀՐԱՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ Վերջերս Պէյրութ գտնուած օրերուս «Ազդակ»-ի անխուսափելի սուրճը կ՛ըմբոշխնէի, երբ խմբագրատուն այցելեց Սեդա Մարկոսեան-Խտըշեանը եւ իր հեղինակած գիրքէն օրինակ մը մակագրելով` ինծի նուիրեց: Կողքին վրայ կարդացի «ՄԵՐ ՏՈՒՆԸ»: Առաջին մտածումս եղաւ այն, թէ ինչպէս ուրիշներ, չոր ու յաճախ անհամ նկարագրութիւն մը պիտի ըլլայ   իր ընտանիքին կենսագրութեան մասին: Յուշագրութիւն մը` իբրեւ խղճի պարտք: Ինչ որ է, խորհեցայ, թէ վերադարձի ճամբուս`...

Հարցազրոյցը վարեց` ՍԷՐԼԻ ՆԵՄՇԷՀԻՐԼԵԱՆ Այնճարի մէջ ծնած ու հասակ նետած Պարոյր Ղուկասեան, որուն մասնագիտութիւնը ճարտարապետութիւն է, եւ այս տարի Լիբանանի պետական համալսարանէն ստացաւ ճարտարապետութեան մագիստրոսական աստիճանի վկայականը, իր աւարտաճառի նիւթը ընտրած է  Մուսա Լերան հերոսամարտի հետ կապուած թանգարան-յուշահամալիրի մը ստեղծումը: «Ծրագիր մը, որ կը փորձէ համախմբել հայկական պատմական, մշակութային եւ յիշատակութեան արժանի բոլոր այն տարրերը, որոնք միասին կը մարմնաւորեն մեր...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Միացեալ Նահանգներու Ներկայացուցչական տունը երեքշաբթի, 18 նոյեմբերի կանուխ յետմիջօրէին գրեթէ միաձայնութեամբ որոշում տուաւ, որ կառավարութեան պատկան բաժանմունքները հրապարակեն «Ճեֆրի Էփսթինի թղթածրար»-ը: Քուէարկութեան արդիւնքն էր մէկի դէմ 427 ձայն, 5 ձեռնպահ: Որոշումը վերջակէտի մը կը հասցնէ ամիսներ, աւելի՛ն, տարիներ տեւած բանավէճ մը, որուն կիզակէտը եթէ այժմ անդի աշխարհ գացած Էփսթինն է, սակայն բազմագլուխ ճիւաղին բազմաճիւղ պոչերը կը հարուածեն բազմաթիւ...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Վաղարշապատ եւ Խոյ խոշորացուած համայնքի ընտրութեան յաջողութենէն ետք Նիկոլ Փաշինեան մեկնաբանութիւն մը գրեց իր դիմատետրի էջին վրայ, ուր ի միջի այլոց արձանագրեց, որ այս յաղթանակը պիտի դիւրացնէ Ամենայն հայոց կաթողիկոսը վեհարանէն հեռացնելու գործընթացը: Համայնքային ընտրութեան յաղթանակը կը պարտէին բազմաթիւ գործօններու. Խոյ գիւղական համայնքին միացումը Վաղարշապատին, նոյն համայնքի նախկին ղեկավարին նշանակումը իբրեւ քաղաքապետի թեկնածու խոշորացուած նոր համայնքին, ընտրարշաւէն Նիկոլ...