Առողջապահական - Բժշկագիտական

- Հարիւրաւոր Բժշկական Ամսագիրներ Միացած Են Կլիմայի Փոփոխութեան Հրատապ Կոչով- - Պաշտպանական Մեքենականութիւններ(Defense Mechanisms) Պատրաստեց` ՔՐԻՍՏ ԽՐՈՅԵԱՆ Հարիւրաւոր Բժշկական Ամսագիրներ Միացած Են Կլիմայի Փոփոխութեան Հրատապ Կոչով (Նոյնիսկ Ջերմաստիճանի Փոքր Բարձրացումները Կրնան Կործանարար Ազդեցութիւն Ունենալ Համաշխարհային Առողջութեան Վրայ) Բժշկական աւելի քան 200 նշանաւոր  ամսագիրներ, անցեալ ամսուան ընթացքին միացած են կլիմայի փոփոխութեան առնչութեամբ  շտապ գործողութիւններու կոչ ուղղելով: Միացեալ յայտարարութիւնը, որ հրատարակուած է...

- Բժշկական Առասպելներ (Myths) Գերզգայունութեան Մասին - Չօգտագործուած Դեղերէ Ձերբազատիլը.  Այն, Ինչ Պէտք Է Գիտնաք - Բժիշկները Պէտք Է Խուսափին «Իվերմեքթին» Տալու Ճնշման Ենթարկուելէ Պատրաստեց`ՔՐԻՍՏ ԽՐՈՅԵԱՆ Բժշկական Առասպելներ (Myths) Գերզգայունութեան Մասին Գերզգայունութիւնը (ալերժի) անսովոր կամ չափազանցուած դիմադրականութեան հակազդեցութիւն (immune response) է` որոշակի նիւթի մը դրդութեամբ: Ախտանիշները կը ներառեն` աչքերու քերուըտուք, հզզոց(1) (wheeze), փռնգտոց: Շատերու համար գերզգայունութիւնը անյարմար եւ տհաճ է,...

- Ինչո՞ւ Երաժշտութիւնը Յիշատակներ Կ՛արթնցնէ - CDC եւ AAP. Կրիփի Եւ «Քորոնա»-ի Պատուաստանիւթերը Կրնան Տրուիլ Նոյն Օրը - Ի՛նչ Տեղի Կ՛ունենայ Ծխախոտէն Հրաժարելէ Ետք Պատրաստեց`ՔՐԻՍՏ ԽՐՈՅԵԱՆ Ինչո՞ւ Երաժշտութիւնը Յիշատակներ Կ՛արթնցնէ (Անցեալի երգերը կրնան ուժեղ յոյզեր յառաջացնել եւ ժամանակով անցեալ տանիլ մեզ) Բանալի կէտեր. - Որոշ երգեր լսելը որոշակի յիշողութիւններ կրնայ յառաջացնել: - Երաժշտութիւնը կ՛օգնէ ինքնակենսագրական յիշողութիւնը (1) (autobiographical memory) գրելու:...

- Կրնա՞ք Մէկու Մը Հարցնել «Քորոնա»-ի Պատուաստման Իր Կարգավիճակի Մասին - «Քորոնա» Ժահրով Վարակուելէ Ետք Աշխարհի Մէջ Աւելի Քան 4,58 Միլիոն Մարդ Մահացած Է - Անգար (Միկրեն) Ունեցողներուն Նոր Լուծում Մը Եւս` «Թրուտհեսա» - Ընտանի Շուները Կրնան Զգուշացնել Սեփականատէրերը Ընկնաւորութեան (Epileptic) Ջղաձգութենէ (Seizure) (Եւս Մէկ Փաստ, Թէ Ինչո՛ւ Պէտք Է Շուն Ունենաք) Պատրաստեց` ՔՐԻՍՏ ԽՐՈՅԵԱՆ Կրնա՞ք Մէկու Մը Հարցնել «Քորոնա»-ի...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Երկար եւ մանրամասն յօդուած մը գրած էի 8 փետրուար 2021-ին` «Քորոնա» ժահրի համաճարակի մասին, որ լոյս տեսաւ սփիւռքի հայկական շատ մը թերթերուն մէջ: Այդ յօդուածին մէջ անդրադարձած էի` «Քորոնա» ժահրի համաճարակի սկզբնաղբիւրին, անոր տարածման, փոխանցման, տարողութեան, պատճառած հիւանդութիւններուն, կանխազգուշական միջոցներուն, համաշխարհային տնտեսութեան հասցուցած վնասներուն, ընկերային եւ կրթական համակարգի խախտումներուն եւ նորաձեւութիւններուն, ինչպէս նաեւ անոր դէմ տեսակաւոր պատուաստներու...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Ոսկրաթեքութիւնը ոսկորներու հիւանդութիւն մըն է: Ան տեղի կ՛ունենայ, երբ Տէ (vit. D) կենսանիւթը, կրածինը (calcium) եւ ֆոսֆորը (phophoru ) կը նուազին մարմնին մէջ: Այս երեքը շատ կարեւոր ազդակներ են` ոսկորներու առողջ աճման, զօրաւոր կազմաւորման եւ առողջութեան: Ոսկրաթեքութիւն ունեցող անհատը կ՛ունենայ տկար, կակուղ եւ փխրուն ոսկորներ, աճման դանդաղում եւ ոսկորներու տձեւութիւններ: Ոսկրաթեքութիւնը ընդհանրապէս մանկական հիւանդութիւն մըն է, բայց...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Կարելի է ըսել, որ անցնող ամիսներուն, յոռետեսութեան կողքին լաւատեսութեան նշոյլ մը երեւան եկաւ մեր երկնակամարին վրայ: Տարի մը առաջ  թագաժահրի հիւանդութեան դէն պատուաստ գոյութիւն չունէր: Սակայն այսօր,  ինչպէս ծանօթ է բոլորին, շատ մը երկիրներու մէջ դեղաշինութեան զանազան ընկերութիւններու գիտնականներ տքնաջան աշխատանքի լծուեցան, պետութիւններ հսկայական նիւթական ներդրումներ կատարեցին, եւ մեծ թիւով փորձարկութիւններ կատարուեցան կամաւոր անհատներու վրայ, եւ, ի...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Տարի մը առաջ, 26 յունուար 2020-ին, գրած էի թագաժահրի եւ կամ պսակաձեւ ժահրի` Չինաստանի մէջ յայտնաբերումին եւ անոր  վտանգաւոր զարգացումներուն մասին: Այդ գրութեամբ անդրադարձած էի պսակաձեւ ժահրի հիւանդութեան պատմականին եւ անակնկալ, արագընթաց ու վտանգաւոր համաճարակի վերածուելու հաւանականութեան: Նոյնիսկ հաստատած էի, որ մարդկութիւնը կը գտնուի առողջապահական աննախընթաց պատերազմի մը` «Երրորդ համաշխարհային պատերազմի» առջեւ: Այդպէս եղաւ եւ ամբողջ աշխարհ...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ «Ինսթակրամ»-ի, «Ֆէյսպուք»-ի եւ «Թուիթըր»-ի վրայ գտնուող «Armenian Public Health» էջին նպատակն է իրազեկել Հայաստանի ժողովուրդը եւ սփիւռքի հայկական համայնքները` հանրային առողջապահութեան մասին: Էջին հեղինակներն են` Ամերիկայէն, Հայաստանէն եւ Լիբանանէն հանրային առողջապահութեան մասնագէտներ: Վերջերս այս խումբը կ՛աշխատի ընկերային ցանցերու միջոցով սրբագրել «Քորոնա» ժահրին եւ պատուաստներուն մասին տարածուող սխալ տեղեկութիւնները: «Թուիթըր»` @armpublichealth - «Ֆէյսպուք»` Armenian Public Health - «Ինսթակրամ»`...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Յաճախ կրկնած ենք` ըսելով, որ տունը աճող մանուկին առաջին դպրոցն է, իսկ այդ դպրոցին մատակարարը ծնողն է: Ծնողք-զաւակ առողջ փոխյարաբերութիւնը, շատ մը այլ ազդակներու կողքին, մեծ դերակատարութիւն ունի նախակրթարանի աճող աշակերտին կրթական-ուսումնական բնական զարգացումին մէջ: Ծնողք-զաւակ փոխյարաբերութեան առնչութեամբ ծնողներուն մէջ կը տեսնենք երեք խմբաւորումներ, որոնք ունին բոլորովին տարբեր մտածողութիւն եւ մօտեցումներ: Ա.- Ծնողներ,  որոնք ամբողջական եւ բացարձակ...

ՇԱՂԻԿ ԳԱԲՐԻԷԼԵԱՆ Սննդագէտ Օրերս աշխարհը կը տառապի պսակաձեւ ժահրի համաճարակէն: Այս համաճարակին դէմ դնելու համար խիստ կարեւոր է զօրացնել մեր մարմինին դիմադրողականութիւնը։ Կան բազմաթիւ ազդակներ, այլ խօսքով՝ հիւանդութիւններ, որոնք կը նուազեցնեն մարմինին դիմադրողականութիւնը: Կենսանիւթերու նուազումին հետ կապ ունեցող ազդակներուն հիմնականը սխալ սննդառութիւնն է։ Խօսքս կը վերաբերի ոչ միայն շատ նիհար կամ սովէ տառապող շրջաններու մէջ ապրող անձերուն, այլեւ գէրերուն, որոնք...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ «Ճանչնանք «Քորոնա» ժահրախտը կամ թագաժահրախտը» վերնագիրով 26 յունուար 2020-ին իմ ստորագրութեամբ յօդուած մը լոյս տեսաւ Մոնրէալի «Հորիզոն» շաբաթաթերթին մէջ: Այդ օրէն անցած են երկու ամիս: Այս երկու ամիսներու ընթացքին թագաժահրախտը վերածուեցաւ համաշխարհային մտահոգիչ եւ աննախընթաց հիւանդութեան մը: Այսօր ամբողջ աշխարհը մատնուած է առողջական ահազանգային իրավիճակի մը` թագաժահրախտի համաճարակին: Ամէն տեղ եւ ամէն ժամ կը խօսուի անոր մասին:...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Կապոյտ հազ-խեղդահազը (wooping cough-pertussis) սուր վարակիչ (infec-tious) հիւանդութիւն մըն է եւ կը յատկանշուի շնչառական ուղիներու` խռչափողի, շնչափողի եւ ցնցուղներու (bronchi)  լորձնաթաղանթներուն բորբոքումով եւ ջրուռեցքով (edema), ինչպէս նաեւ` ուժգին, սաստիկ, ջղաձգային, անհակակշռելի եւ նոպայական հազով (paroxismal): Կապոյտ հազի յարուցիչը Պորտեթելլա փերթուսիս (Bordetella pertussis) մանրէն է: Ան կը փոխանցուի օդակաթիլային ընթացքով` հազի եւ փռնգտուքի միջոցով: Վարակուող անձը հազալով, փռնգտալով...

«Մոտերնա թերափիութիքս» ընկերութիւնը, որ հաստատուած է Մասաչուսեց նահանգին մէջ, շատ կարճ ժամանակի մէջ (42 օր) ստեղծած է պատուաստ մը` օգտագործելով ծինային արդիական միջոցներ, յուսալով զսպել «COVID 19» տեսակի քորոնա ժահրին տարածումը: Անիկա փորձարկումներու համար արդէն իսկ ուղարկուած է դաշնակցային իշխանութեան: «Մոտերնա թերափիութիքս» ընկերութեան համահիմնադիրը եւ տնօրէնը ամերիկահայ Նուպար Աֆէեանն է:

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Կեղծմաշկը վարակիչ, լուրջ եւ մտահոգիչ հիւանդութիւն մըն է: Անոր յարուցիչը Գորինեպաքթիրիւմ տիֆթերի մանրէն է (Corynebacterium diphtheriae): Ան նաեւ կը կոչուի Քլեպս-Լոֆլեր պասիլըս (Klebs-Loffler bacillus), որովհետեւ ան գտնուած է 1884-ին գերմանացի մանրէագէտներ` Էտուին Քլեպսի (Edwin Klebs) եւ Ֆրիտրիխ Լոֆլերի (Friedrich Loffler) կողմէ: Կեղծմաշկը համատարած հիւանդութիւն մըն է, եւ ան կը յայտնուի ընդհանրապէս 2-8 տարեկան երեխաներուն մօտ` առանց սեռի...

ՏՈՔԹ. ԷԼԻ ԹԱՇՃԵԱՆ Վերջին շրջանին ամբողջ աշխարհին ուշադրութիւնը գրաւած է «Քորոնա» ժահրը, որ արդէն իսկ սարսափի մատնած է համայն մարդկութիւնը, որովհետեւ օրէ օր մահուան պարագաներու թիւը կը բարձրանայ, եւ վարակուած անձեր կը յայտնաբերուին տարբեր երկիրներու մէջ, ինչ որ կը վտանգէ նաեւ տուեալ երկիրները: Բայց տարաձայնութիւններէն եւ ենթադրութիւններէն հեռու մնալով` նախ պէտք է անհրաժեշտ տեղեկութիւններ ունենալ այս ժահրին մասին եւ գիտնալ...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Հիւանդագին ջուրի կորուստը կը յառաջացնէ մարմնական ջրանուազում (dehydration), որ հակակշռուելու է հիւանդին առատ ջուր խմցնելով կամ ներերակային (intravenous) հեղուկ ներարկելով: Ջրանուազումի տարողութիւնը կախեալ է ջուրի կորուստի քանակէն: Չափահասներու մօտ ան կրնայ պատահիլ երեք լիթր ջուրի կորուստով: Ջրանուազումի ախտանշանները հետեւեալներն են` յոգնածութիւն, գլխացաւ, գլխապտոյտ, մարմնական տկարութիւն եւ ցաւ,  բերանի եւ մորթի չորութիւն, յօդացաւ, փորի պնդութիւն, մէզի նուազում եւ...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Երեւակայեցէք աշխարհը` առանց ջուրի: Կարելի պիտի ըլլա՞ր արդեօք կենդանական եւ բուսական կեանքի գոյութիւնը` առանց ջուրի: Աշխարհը ստեղծուած է` հիմնուելով ջուրի կարեւորութեան վրայ: Դարեր շարունակ շատ մը երկիրներ պատերազմած են ի խնդիր ջուրի ակունքներու տիրապետութեան: Այսօր եւս նոյն մտահոգութիւնը կը տիրէ գրեթէ ամէն տեղ եւ ջուրը դաձած է բոլորին համար կենաց-մահու  հարց: Ջուրը կազմուած է թթուածինէ (oxygen) եւ...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Հարսանիթը հանրածանօթ հիւանդութիւն մըն է: Ան գոյութիւն ունեցած է հին ժամանակներուն: 9-րդ դարուն պարսիկ բժիշկ մը մանրամասնօրէն նկարարագրած է հարսանիթը: Հակառակ որ այս հիւանդութիւնը վերջին քսան տարիներուն նկատուած էր անհետացած հիւանդութիւն մը, վերջին քանի մը ամիսներուն միջազգային առողջապահական կազմակերպութիւնները զգուշացումի յայտարարութիւններ կատարեցին շատ մը երկիրներու մէջ հարսանիթի վերայայտնումին մասին: Ուստի որոշեցինք գրել այս հիւանդութեան մասին` նկատի ունենալով...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Կ՛ուզեմ նաեւ անդրադառնալ առողջ սեռային կեանքի, միջավայրի եւ կենսոլորտի մաքրութեան,  ծխելու եւ ալքոլի գործածութեան վնասներուն մասին: Սեռը կը ծառայէ սերնդագործումի, բազմացումի եւ մարդկութեան, ժողովուրդներու եւ ազգերու պահպանման ու գոյատեւման: Անոր հիմնական նպատակն է կեանքի շարունակականութիւնը: Սակայն մարդուն համար սեռը միայն բազմանալու միջոց չէ, այլ ան ունի բնական եւ կարեւոր կենսաբանական, հոգեբանական (psychological) եւ ընկերային ներգործութիւն (effect): Սեռով...