Առողջապահական - Բժշկագիտական

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Յարգելի՛ ընթերցողներ, այսօր ձեզի հետ եմ, որովհետեւ առողջ եմ: Բայց ի՞նչ է առողջութիւնը: Առողջ ըլլալ` կը նշանակէ ունենալ մարմնի, մտքի եւ հոգիի ներդաշնակ գործունէութիւն եւ կարողութիւններու լրիւ վայելում. այսինքն` ողջ մնալ, երկար, ուրախ եւ արդիւնաւոր կեանք ունենալ: Առողջ ապրելու համար պէտք է մշակենք մեր ֆիզիքական,  մտային, հոգեկան  ե զգացական կարողութիւնները: Ժողովրդային առածը կ՛ըսէ` «Առողջ միտք` առողջ մարմնի...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Մեզմէ իւրաքանչիւրը իր լեզուին տակը ի ծնէ ունի պզտիկ, աննշան, բարակ խլնաթաղանթային մաշկ մը (band), որ կը կոչուի սանձ-սանձիկ (frenulum):  Այս կապը ոչ մէկ պաշտօն ունի եւ ոչ մէկ ձեւով արգելք կը հանդիսանայ լեզուի շարժումներուն: Ընդհանրապէս սանձիկը ամբողջութեամբ եւ կամ մասնակի կ՛անյայտանայ ծնունդէն քանի մը ամիս ետք: Բնական պայմաններու մէջ  սանձիկի ներկայութեան լեզուն ազատօրէն կը շարժի, կը...

ՏՈՔԹ. ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Ամիս մը առաջ հեռաձայնով հետս խօսեցաւ ազնուափայլ ընկերուհի մը` շուարած, մտահոգ եւ տխուր տրամադրութեամբ. «Կը ներէք, տո՛քթ. Հարպոյեան, կը խանգարեմ ձեզ, սակայն միայն դուք կրնաք օգտակար դառնալ ինծի: Քոյրս երեք օրէ հիւանդանոց կը գտնուի, անգիտակից է, չի խօսիր, թեւերը չի կրնար շարժել, շնչառութիւնը տկար է, ուղեղային կաթուած ունեցած է` ըսին բժիշկները, եւ հիմա խնամող բժիշկը իմացուց, որ ...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Համախտանիշ (syndrome)` կը նշանակէ մէկէ աւելի ախտանշաններու համակցութիւն-զուգակցութիւն. այլ խօսքով, մէկէ աւելի ախտանշաններ կը յայտնուին որպէս մէկ ամբողջութիւն կամ հիւանդագին վիճակ: Բժշկութեան մէջ գոյութիւն ունին հազարաւոր համախտանիշեր: Այս համախտանիշերէն մէկն է OPD Syndrome-ը: OPD Syndrome-ը կրճատումն է Auto-Palatօ-Digital syndrome-ին, որ հայերէնով թարգմանաբար կը նշանակէ` ականջ-քիմք-մատնային համախտանիշ եւ կրճատումով` ԱՔՄ համախտանիշ: ԱՔՄ համախտանիշը շատ հազուադէպօրէն պատահող համախտանիշ մըն...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Խոռոչատապը քիթի խոռոչներու (sinuses ) բորբոքումն է: Այս խոռոչները կը գտնուին գլխուն որոշ վայրերուն մէջ, յատկապէս` քիթին շրջապատը, եւ անոնք  հաւաքաբար կը կոչուին քիթի խոռոչներ: Մեզմէ իւրաքանչիւրը ունի քիթի խոռոչներու չորս խմբաւորումներ, որոնք կ՛անուանուին` ըստ իրենց ձեւին  կամ իրենց գտնուած վայրին: Խոռոչներու չորս խմբաւորումներն են` Ծնօտային (maxillary) խոռոչներ, որոնք երկու հատ են եւ կը գտնուին քիթին աջ...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Աղմուկը տարբեր ձայներու խառնուրդ մըն է, որ ունի բարձր ուժգնութիւն եւ զանազան ու անկանոն ելեւէջներ: Այն ձայները, որոնք չեն գնահատուիր մարդոց կողմէ եւ ենթակայական անհանգստութիւն կը պատճառեն, կը կոչուին աղմուկ: Բարձր, երկար եւ ընդհատուած ձայները աւելի անհաճոյ են, քան` մեղմ, կարճ եւ շարունականները: Անակնկալ եւ բացառիկ ձայները նուազ գնահատուած են ամէնօրեայ մեր շրջապատին մէջ գտնուող ձայներէն: Այն...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Ընկճուածութիւնը կամ ընկճախտը յաճախակիօրէն տեսնուած հոգեբանական հիւանդութիւն մըն է, որ կը յատկանշուի անտարբերութեամբ (apathy) եւ անտրամադրութեամբ: Ան կ՛ազդէ անհատին մտածողութեան, վարք ու բարքին եւ զգացումներուն վրայ: Ան դարմանելի հիւանդութիւն մըն է: Չդարմանուելու պարագային կը դառնայ վտանգաւոր: Ընկճախտը կ՛ունենայ զանազան պատճառներ, մասնաւորապէս` երկարատեւ հիւանդութիւններ, մահացու եւ անդարմանելի հիւանդութիւններ, ինչպէս նաեւ` քաղցկեղային հիւանդութիւններ: Մնայուն եւ երկարատեւ ցաւ, անքնութիւն, քնանալու...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Սրտականգառ կը նշանակէ` սրտի աշխատանքի, այլ խօսքով` բաբախումի անակնկալ կանգ-դադար: Սիրտը կը դադրի բաբախելէ եւ գործելէ: Սրտականգառ կը պատահի ոչ միայն նախօրօք սրտի հիւանդութիւն ունեցողի մը պարագային, այլ նաեւ` առողջ անձի մը: Ընդհանրապէս սրտականգառը ազդանշանն է անակնկալ եւ արագ մահուան, որ կը պատահի անմիջապէս եւ երբեմն` որոշ ախտանշաններու յայտնուելէ ետք: Սրտի մկանները կը գործեն սրտի ելեկտրական դրութեան...

Բժիշկ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Շնչադադար կամ շնչականգառ կը նշանակէ` շնչառութեան դադրիլը, կենալը, կասեցումը, կանգ առնելը: Շնչականգառի մասին խօսելէ առաջ անդրադառնալու ենք շնչահեղձութեան (dyspnea), որ  կը նշանակէ շնչառութեան դժուարութիւն: Ան ենթակայական ախտանշան մըն է: Շնչականգառը ընդհանրապէս տեղի կ՛ունենայ շնչահեղձութենէ ետք: Շնչահեղձութիւն կը պատահի բնականօրէն` ֆիզիքական ծանր աշխատանքէ, յոգնութենէ եւ մարզանքէ ետք: Անիկա մտահոգիչ կը դառնայ, երբ պատահի վերոյիշեալ պայմաններէն դուրս եւ  կը...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ «Cutaneous Leishmaniasis»-ը մորթի բորբոքումային հիւանդութիւն մըն է: Հայերէնով պիտի անուանեմ` «մորթային լէիշմանախտ» կամ «լէիշմանիա մորթավէրք»: Անոր յարուցիչը «Լէիշմանիա» միաբջիջ մակաբոյծն է (parasite):  Ան կը փոխանցուի մարդոց Ֆլեպոթոմըս (Phlebotomus) կոչուած էգ աւազաճանճի (sandfly) խայթուածքով: Անոնք ընդհանրապէս կը խայթեն գիշերուան ժամերուն: Այս աւազաճանճը պզտիկ, 2 միլիմեթր մեծութեամբ ճանճ մըն է, որ կրնայ պարզ ցանցերու ծակտիկներէն անցնիլ: Այս ճանճերը կ՛ապրին...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Հին Յունաստանը Հիփնոս անունով քունի աստուած մը ունէր, որմէ` յունարէն լեզուին «քուն» բառը: Ուրեմն, hypnosis-ը դիցաբանական անունէն կու գայ: Անիկա արհեստականօրէն յառաջ բերուած քնանման դրութիւնն է, որ կարելի է «արհեստաքուն» կոչել, իսկ արհեստաքունի յառաջացման գործընթացը` «արհեստական քնաբերութիւն»: Արհեստաքունը արթնութեան եւ քունի միջեւ պահ մըն է: Անիկա բնական քունին կը նմանի, սակայն ենթագիտակցական է: Արհեստական քնաբերը կամ հիփնոսացնողը...

Հովանաւորութեամբ ԼՕԽ-ի Շրջանային վարչութեան, կազմակերպութեամբ դաստիարակչական յանձնախումբին, 27 նոյեմբեր 2017-ին, առաւօտեան ժամը 10:30-ին ԼՕԽ-ի «Արաքսի Պուլղուրճեան» ընկերաբժշկական կեդրոնի «Թնճուկեան» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ դասախօսութիւն մը` «Արթ թերափի» (Art Therapy - արուեստի միջոցով դարմանում) նիւթով, որ  ներկայացուց դոկտ. Անիթա Թութիկեանը: ՀՕՄ-ի քայլերգի ունկնդրութենէն ետք, յանձնախումբին անունով Վարդի Մարտիրոսեան ողջունեց ներկաները` ըսելով, որ դաստիարակչական յանձնախումբը կը ձգտի պահպանել հայութեան մշակութային ինքնուրոյնութիւնը, կը...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Խօսելէ առաջ մարմնի ջրանուազումի մասին` կ՛ուզեմ որոշ տեղեկութիւններ տալ ընթերցողներուն ջուրի կարեւորութեան եւ դերակատարութեան` մարմնի առողջութեան պահպանման մէջ: Մեր մարմնին 72-75 %-ը կազմուած է ջուրէ, որ կը գրաւէ մարմնին ներբջիջային (intracellular) եւ արտաբջիջային (extracellular) տարածքները: Ներբջիջային ջուրի քանակը արտաբջիջայինին կրկինն է: Արտաբջիջային ջուրին մեծ մասը կը գտնուի անօթներու (vessels) մէջ, իսկ մնացեալը` անօթներէ դուրս եւ կը շրջապատէ...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Ականջացաւը (otalgia, earache) յաճախակի երեւցող ախտանշան մըն է, որ կը պատահի որեւէ մէկ տարիքի եւ առանց սեռի ու ցեղային խտրութեան: Անիկա ականջին շուրջը զգացուած ցաւն է: Ականջացաւը լաւապէս հասկնալու համար պէտք է գիտնանք, նախ եւ առաջ, ականջի կազմուածքը: Ականջը կազմուած է երեք մասերէ` արտաքին ականջ, միջին ականջ եւ ներքին ականջ: Արտաքին, միջին եւ ներքին ականջ Ա. Արտաքին...

ՔԱՐԼԱ ԵԱՐՏԸՄԵԱՆ Ա. Քաղցկեղը փոխանցիկ հիւանդութիւն մը չէ: Ան մարմնի բջիջներու անհաւասարակշիռ եւ անհամաչափ աճն է, որ կը գրաւէ կողքի հիւսկէնները եւ կը կազմէ ուռեցքներ: Բջիջներու անհաւասարակշռութեան պատճառները շատ են, ինչպէս` դիմադրականութեան համակարգի տկարացումը, ժառանգական տուեալները, կամ անհատին ենթարկումը թունաւոր նիւթերու, ըլլայ ան օդէն, ուտելիլքէն, ծխախոտէն թէ այլ: Մասնագէտներ, ուսումնասիրելէ ետք այս հիւանդութիւնը, գտած են զայն յառաջացնող պատճառները եւ յանձնարարած...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Լեարդը մարմնի կարեւոր օրկաններէն մէկն է: Անիկա ամէնէն մեծ գեղձն է մարմնին մէջ եւ ունի մօտաւորապէս 1500-1750 կրամ ծանրութիւն: Տղամարդոց լեարդը աւելի մեծ է, քան կիներունը, իսկ մանուկներու մօտ լեարդը աւելի մեծ կ՛ըլլայ` համեմատաբար անոնց մարմնի չափին: Լեարդը ունի սրճագոյն-կարմիր գունաւորում: Անիկա կակուղ է եւ առաձգական: Լեարդի բջիջները ունին կարեւոր յատկութիւն մը: Անոնք դիւրաւ կը վերանորոգուին (regenerate),...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ Այս հիւանդութեան մասին գրած էինք երեք տարի առաջ: Սակայն կարդալէ եւ լսելէ ետք հայրենի բժիշկ Հայկ Մանասեանի «Հայկական պարբերական հիւանդութեան աշխարհագրութիւնը»  ուսումնասիրական տեսասալը եւ հոգեբուժ Արմէն Ներսիսեանի հոգեբանական վերլուծումները Հայոց ցեղասպանութեան եւ «Հայկական պարբերական հիւանդութեան» կապակցութեան նկատմամբ, որոշեցինք դարձեալ գրել այս հիւանդութեան մասին` հիմնուելով մեր նախորդ յօդուածին եւ բժիշկ Մանասեանին ու հոգեբուժ Արմէն Ներսիսեանի ներկայացուցած խիստ հետաքրքրական...

ԲԺԻՇԿ ԿԱՐՊԻՍ ՀԱՐՊՈՅԵԱՆ ՍԱՇՀ-ը շնչառական համակարգի հիւանդութիւն մըն է, որ կը յառաջանայ քորոնա (corona) ժահրի որոշ մէկ տեսակով վարակուելով: Հարբուխը կը յառաջանայ քանի մը տեսակ քորոնա ժահրերով: ՍԱՇՀ-ի ժահրը քորոնա ժահրերու յատուկ մէկ տեսակն է: ՍԱՇՀ-ը առաջին անգամ ախտաճանաչուեցաւ 2002-ին, Չինաստանի մէջ, երբ տեղի ունեցաւ ՍԱՇՀ-ի համաճարակը: Արձանագրուեցան 8096 վարակումներ եւ 774 մահեր, որոնց մեծամասնութիւնը պատահեցաւ Հոնկ Քոնկի մէջ: ՍԱՇՀ-ը...

Կազմակերպութեամբ Լիբանանահայ օգնութեան խաչի Շրջանային վարչութեան առողջապահական յանձնախումբին եւ «Ա.Պուլղուրճեան» ընկերաբժշկական կեդրոնի նախազգուշական բաժանմունքին, չորեքշաբթի, 25 յունուար 2017-ին, առաւօտեան ժամը 10:30-ին կեդրոնի «Թնճուկեան» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ «Միզային համակարգի հիւանդութիւններ» նիւթով դասախօսութիւն, զոր ներկայացուց ընդհանուր մարմինի բժիշկ տոքթ. Էլի Թաշճեան: Առողջապահական յանձնախումբին անունով բացման խօսքը արտասանեց տոքթ. Սիրուն Վարդապետեան, որ նշեց, թէ մեր մարմինը կազմուած է զանազան օրկաններէ, որոնք  հաւաքուելով`...

Կազմակերպութեամբ Լիբանանահայ օգնութեան խաչի Շրջանային վարչութեան առողջապահական յանձնախումբին եւ «Ա. Պուլղուրճեան» ընկերաբժշկական կեդրոնի նախազգուշական բաժանմունքին, չորեքշաբթի 11 յունուար 2017-ին, առաւօտեան ժամը 10:30-ին կեդրոնի «Թնճուկեան» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ «Յետվիրաբուժութեան խնամք» նիւթով դասախօսութիւն, զոր ներկայացուց հիւանդապահ Վիքի Հերկելեան: Առողջապահական յանձնախումբին ատենապետ Սիրուն Վարդապետեան բացատրեց, որ առողջութիւնը իւրաքանչիւրիս պիտի ընկերանայ մինչեւ մահ: Ան դիտել տուաւ, որ առողջութիւնը կրնայ խախտիլ, վատթարանալ, ուստի պէտք...