Յօդուածներ

ԶՐՈՅՑԸ ՎԱՐԵՑ` ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Դեկտեմբեր 2025-ին Երեւանի մէջ տեղի ունեցաւ բացումը իրաւարարութեան գրասենեակի նոր կեդրոնի մը, որուն մաս կը կազմէ Լիբանանէն «Eptalex» իրաւաբանական ընկերութեան (Լոու ֆըրմ)  գործընկեր եւ իրաւաբանական բաժանմունքի ղեկավար, ինչպէս նաեւ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ աւելի քան 25 տարուան իրաւաբանական փորձառութիւն ունեցող դոկտ. Ալին Դանիէլեան-Ֆատել: 2007-էն ի վեր անդամակցելով Պէյրութի փաստաբաններու պալատին` դոկտ. Ալին Դանիէլեան յաճախ հանդէս կու գայ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ Էջմիածինի Մայր Տաճարին Մէջ Հոգեհանգստեան Կարգ` Սումկայիթի Ջարդերու Նահատակներու Հոգիներուն 27 փետրուարին, Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին նախագահութեամբ, Էջմիածինի մայր տաճարին մէջ հանգստեան ժամերգութեան աւարտին կատարուեցաւ հոգեհանգստեան կարգ` ի յիշատակ 1988-ին Ազրպէյճանի իշխանութիւններուն կողմէ կազմակերպուած Սումկայիթի ջարդերու նահատակներուն: Եկեղեցականաց դասը եւ ներկայ հաւատացեալ ժողովուրդը աղօթք բարձրացուցին առ Աստուած` կոտորածի ենթարկուած անմեղ հայորդիներու հոգիներու խաղաղութեան եւ հանգստութեան համար:...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Աղէտահար քեսապցիներ Պասիթի ծովափը, աւազներուն վրայ Քեսապի վրայ յարձակած թուրք խուժանը եւ կանոնաւոր զօրքը 10/23 ապրիլ 1909-ին, հայոց ութ ժամուան դիմադրութիւնը ճնշելէ ետք գրաւած էին աւանը: Խուժանը առանց դիմադրութեան հանդիպելու գրաւած էր Տիւզաղաճը, Էսկիւրանը, Սեւ Աղբիւրը, Զինարճըգը, Զագալճըգը, Քէօրքիւնան եւ Էքիզօլուքը: Էքիզօլուքէն ժողովուրդը փախուստ տուաւ դէպի Պաղճաղազ: Թուրքեր Էքիզօլուքն ալ թալանեցին եւ այրեցին: Լեռնային եւ անտառաին արահետներով փախստականները...

ՅԱԿՈԲ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ Առաջին հերթին կը ցաւիմ եւ ձեր ներողամտութիւնը կը խնդրեմ, որ անձամբ չկրցայ ներկայ գտնուիլ այս հանդիսութեան: Լիբանանի քաղաքական վերիվայրումները եւ խորհրդարանական իմ պատասխանատուութիւններս այս օրերուն պարտադրեցին, որ մնան Պէյրութ: Ինծի համար գոհունակութիւն եւ հպարտութեան առիթ պիտի ըլլայ հանդիպիլ ձեզի հետ եւ յաւելեալ ծանօթութիւն ունենալ Մարսէյի մեր գաղութին եւ անոր կառոյցներու գործունէութեան` քաջ գիտնալով անոր տասնամեակներու դերակատարութիւնը մասնաւորաբար Ֆրանսայի...

ՀՐԱՆԴ ՄԱՐԳԱՐԵԱՆ «Բառ - Խորհուրդ - Փիլիսոփայութիւն» Համակարգս Նորութիւն մը ըսած չեմ ըլլար, եթէ ըսեմ, որ իմ գիտցած լեզուներուն մէջ հայերէնը, բառակազմութեան տեսանկիւնէն դիտուած, ամէնէն ճկունն է: Ասիկա պարզ ազգայնամոլական յոխորտանք չէ, այլ` փաստուած եւ հիմնաւորուած գիտական եզրակացութիւն: Մեր լեզուի ընձեռած յատկութիւնները ուսումնասիրելուս ընթացքին բառային համակարգային նոր կառոյցի մը գիւտը զիս հրապուրեց: Որքան խրուեցայ այս համակարգին մանրամասնութեանց մէջ, այնքան անդրադարձայ,...

ԿԱՐՕ Վ. ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ 2025 տարուան նոյեմբեր եւ դեկտեմբեր  ամիսներուն, սփիւռքեան հայաշխարհի բազմաթիւ բնակավայրերուն մէջ, Համազգային Հայ կրթական եւ մշակութային միութեան աշխարհացրիւ մասնաճիւղերէն շատեր տօնեցին Համազգայինի հիմնադիր, մեծ հայ, մեծ մտաւորական Նիկոլ Աղբալեանի ծննդեան 150-ամեակը: Տեղեկատուական բազմատեսակ միջոցներ նշեցին ու ներկայացուցին վերոյիշեալ տօնախմբութիւններուն մանրամասնութիւնները` նկարներով թէ տեսերիզներով: Կեանքի անիւը զիս 1970-ին (մինչեւ 1975) տարաւ Լիբանան` ուսանելու Նիկոլ Աղբալեանի եւ Լեւոն Շանթի...

ՀԱՄԲԻԿ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ Ազնի՛ւ ընթերցող, Ազգովին կ՛ապրինք փոթորկաշատ ժամանակաշրջան մը, երբ նոյն ատեն աշխարհի վրայ տեղի կ՛ունենան աներեւակայելի վերիվայրումներ, անհաւատալի անցուդարձեր, ուր տրամաբանութիւն, խիղճ, զգացում, կարգ ու կանոն եզրերը դժբախտաբար վերացած են աշխարհի երեսէն, եւ կամայականութիւնը, բիրտ ուժը եւ դրամը գերակշիռ են փոխելու համար երկրագունդին, երկիրներուն, պետութիւններուն եւ ժողովուրդներուն ճակատագիրը եւ առօրեան` ըստ քմահաճոյքի: Տիրող ահութոփին մէջ շահողը միշտ գերուժն է,...

1988-ին Արցախի ժողովրդի օրինական պահանջին Ազրպէյճանի պատասխանը եղաւ բռնութիւնը: Փետրուարի 27-29 Սումկայիթում կազմակերպուեցին հայերի զանգուածային ջարդեր` պետական մարմինների թողտուութեամբ եւ խրախուսմամբ: Սումկայիթի ոճրագործութեանը յաջորդեցին արիւնալի դէպքերը` Պաքւում, Կիրովապատում, Շամխորում եւ այլուր, ինչի հետեւանքով շուրջ 350.000 հայեր բռնի տեղահանուեցին Ազրպէյճանից: Այդ օրերին հայութիւնը հասկացաւ, որ իր գոյութեան իրաւունքը պաշտպանուած չէ օրէնքով, եւ այն պէտք է նուաճել համազգային դիմադրութեամբ: Սումկայիթի եւ այլ...

ԱՐԱՄ ՉԱՓԱՐԵԱՆ Կրինլանտի մասին խօսակցութիւնները վերսկսան 2019-ին, երբ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Տանըլտ Թրամփ նախագահական իր ընտրական արշաւին ընթացքին դրսեւորեց զայն գնելու իր փափաքը` կղզին նկարագրելով իբրեւ «Մեծ եւ գեղեցիկ սառոյցի կտոր մը»: Հակառակ յայտարարութեան ցուցադրական բնոյթին, այդ կղզիին հանդէպ հետաքրքրութիւնը ունի աւելի քան 150 տարուան պատմութիւն` տրուած ըլլալով, որ Ուաշինկթըն փորձեց զայն գնել 1867-ին, 1910-ին եւ 1946-ին: Ատիկա կը բացայայտէ...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Միացեալ Նահանգներու փոխնախագահ Ճէյ. Տի. Վանս նախորդ շաբաթներուն այցելեց Հայաստան եւ Ազրպէյճան: Ասիկա Փաշինեանի, Ալիեւի եւ Թրամփի ի նպաստ քարոզչական հնարք մըն էր, որուն ընթացքին արձանագրուեցան շարք մը կոպիտ սխալներ եւ աղմկայարոյց իրադարձութիւններ: Սկսելու համար, Վանս իր կնոջ հետ անակնկալ այցելութիւն տուաւ Հայոց ցեղասպանութեան յուշահամալիր եւ ծաղկեպսակ զետեղեց` յարգանքի տուրք մատուցելով 1,5 միլիոն նահատակներուն յիշատակին: Անմիջապէս ետք Վանս...

ԳԱՌՆԻԿ Աւ. Ք. Գ. Տարաշխարհ... Ըսի արդէն, թէ սփիւռքին համար Քիւրքճեանի նախընտրած անունը «Տարաշխարհ»ն է: Ի՞նչ կամ ինչե՞ր կը թելադրէ այս անունը: Գիտենք, որ բառը կար մեր լեզուին մէջ 5-րդ դարէն եւ կը նշանակէր «հեռաւոր աշխարհ», կ’ըսէ «Նոր բառգիրք»-ը: Թէեւ Քիւրքճեան «Սփիւռք» անունը գործածած է, եւ 2022-ին ալ լոյս տեսած իր յօդուածներուն ժողովածուն անուանած` «Սփիւռք եւ ինքնացում», սակայն կը կարծեմ,...

ՆԺԴԵՀ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ Գիտականօրէն անկարելի է փշաքաղուիլ ամբողջ երկու ժամ: Եւ բնականաբար յօդուածիս վերնագիրը զարմանք յառաջացուց ձեզմէ շատերուն մէջ: 22 յուլիս 2025-ին ես «երկու ժամ փշաքաղուեցայ»: Եւ անոնք, որոնք այդ օր Երեւանի Կարէն Դեմիրճեանի անուան մարզահամերգային համալիրին մէջ կը գտնուէին, կրնան համաձայն  գտնուիլ վերնագիրին հետ: Սէրուժ Պաղտասարեանի կողմէ մշակուած եւ Հայաստանի պետական սիմֆոնիք նուագախումբին կողմէ մեկնաբանուած ստեղծագործութիւնները ամբողջ երկու ժամ կրցան...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Լիբանան, 1983, ձմեռ Հրայր Տիարպեքիրեան Այդ տարիներուն Զաւէն Խտըշեանն ու իր կինը սովորութիւն ունէին Պելվիուի իրենց առանձնատան մէջ տարբեր առիթներով հրաւէրներ կազմակերպելու: Այս հրաւէրներուն ներկայ կ՛ըլլային առաւելաբար` արուեստագէտներ, լրագրողներ արուեստաբաններ, ինչպէս նաեւ` որոշ արուեստասէրներ... մեծամասամբ իրենց կողակիցներով, ինչպէս` Փոլ Կիրակոսեան, Կիւվտէր, Թորոս Տէր Յակոբեան, Պերճ Ֆազլեան, Ժոզեֆ Թարրապ, Վարուժան Խտըշեան, Գր. Նորիկեան, Սեզար Նամմուր, Լիւսի Թիւթիւնճեան, Սոնիա Նիկոլեան,...

Ազրպէյճանի պետական քաղաքականութիւնը Արցախի հարցին շուրջ կարելի չէ ընկալել իբրեւ ներկայ պահու զարգացումներէն թելադրուած վարքագիծ: Հետեւողական եւ տասնամեակներու վրայ կառուցուած ռազմավարութիւն մըն է, որուն հիմքը կը կազմէ հայատեացութիւնը` որպէս պետական գաղափարախօսութիւն, եւ անոր զուգահեռ` միջազգային հանրութեան ուղղուած «խաղաղասիրական» կեղծ դիմագիծի մը ամրապնդումը: Վերջին տարիներուն Պաքուի բռնապետին կողմէ համակարգուած քաղաքականութիւնը թեւակոխած է նոր փուլ մը, ուր ռազմական յաղթանակը կը փորձուի հաստատել...

ՊԱՐՈՅՐ Յ. ԱՂՊԱՇԵԱՆ Որքան ուրախալի ու բերկրալի է, որ լիբանանահայ գաղութին մէջ տակաւին կան մշակութային հնչուն արձագանգներ, որոնք այս կամ այն ձեւով կը յիշեցնեն ու կ’աւետեն երանելի եւ փառքի օրերն ու ժամանակները, երբ մշակութային կեանքը իր զանազան դրսեւորումներով, արտայայտութիւններով ու դերակատարութիւններով, ոչ միայն կը մնար պատնէշի վրայ, այլ նաեւ կենդանութիւն ու շունչ կու տար լիբանանահայ մշակութասէր հասարակութեան: Ճիշդ է` եղան...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Ամենաերջանիկ ժողովուրդները անոնք են, որոնք իրենց անցեալի պատմութենէն կը հեռանան: Ճիշդ կ՛ըլլար, եթէ երբեք գիտնայինք, թէ Միացեալ Նահանգներու նախագահը ե՞րբ արտասանած է այս տողը եւ ինչպիսի՞ պարունակի մէջ, որպէսզի լաւագոյնս ըմբռնէինք անոր միտք բանին, կամ, այսպէս ըսած` «պատգամ»-ը: Ճիշդ է նաեւ այն, որ թրամփեան արտասովոր ու միքամածային մտքերու մէկ հերթական արտայայտութիւնն է վերեւի հաստատումը, այդուհանդերձ, նմանատիպ հասարակաց մտայնութեան...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Արցախը Հայաստանի վերամիաւորելու նպատակով սկսած շարժումը կանխելու առաջադրանքով Ազրպէյճան որոշեց արիւնալի գործողութիւններով, ջարդերով ու տեղահանութիւններով ահաբեկել հայութիւնը: Սումկայիթի մէջ 26 փետրուար 1988-ին տեղի ունեցաւ Ազրպէյճանի համայնավար կուսակցութեան քաղաքային կոմիտէին կազմակերպած հանրահաւաքը: Սումկայիթ կը գտնուի Պաքուէն հիւսիս` Կասպից ծովու ափին, ունէր 224 հազար բնակչութիւն, որուն 18 հազարը հայեր էին: Սումկայիթի մէջ կիրքերը բորբոքելու համար հակահայ տրամադրութիւններ հրահրուեցան եւ ստայօդ...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Հայաստանի մէջ տիրող աղիտալի իրավիճակը բարելաւելու եւ հայրենիքի անվտանգութիւնը ամրապնդելու փոխարէն` վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան զբաղած է հայկական սփիւռքը վանելով: Նախորդ շաբաթ Փաշինեան իր երկու բարձրաստիճան պաշտօնեաները` գլխաւոր խորհրդական եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ Հայաստանի նախկին դեսպան Լիլիթ Մակունցը եւ աշխատակազմի ղեկավար Արայիկ Յարութիւնեանը ուղարկեց Լոս Անճելըս` իբր թէ «հակազդելու ապատեղեկատուութեան», զոր կը տարածեն Միացեալ Նահանգներու մէջ ապրող հայերը: «Ապատեղեկատուութեան»...

ԶԵՓԻՒՌ ՈՍԿԵՐԻՉԵԱՆ-ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ Քառասուն օրեր առաջ մեզմէ առյաւէտ հեռացաւ կեանքն ու մարդիկ սիրող մայրս: Համեստ ընտանիքի մը զաւակն էր, ծնած Հալէպ: Հայրը` ուսուցիչ եւ թղթակից «Արեւելք» օրաթերթի, հետագային ձեռնադրուած քահանայ` Վահան աւագ քահանայ Գրիգորեան: Մայրը` Սիրանուշ, որբանոցի մէջ հասակ առած  էր եւ յաճախ կը պատմէր մեզի տեղահանութեան իր դառն յիշողութիւնները: Ժամանակ մը ընտանիքը ապրած է Լաթաքիա, ապա վերադարձած է Հալէպ, ուր...

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Շատ կը խօսուի արհեստական բանականութեան (ԱԲ) օգուտներուն մասին, որոնց մէկ կարեւոր մասը անշուշտ առօրեայ մեր կեանքին մէջ աւելի քան նշմարելի է եւ կը գործածուի: Սակայն կը նշուին նաեւ անխուսափելի վտանգներ, սպառնալիքներ, որոնց դէմ պէտք է համակարգուած պայքար: Այս առնչութեամբ «Պի.Պի. Սի.» հրապարակած է քանի մը նիւթեր: Ն.    Արհեստական բանականութեան սպառնալիքներու դէմ պայքարելու համար անհրաժեշտ են անյապաղ հետազօտութիւններ «Արհեստական...