Յօդուածներ

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Ամէն ոք ունեցած է զուարճալի, անհաւանական կամ երբեմն նոյնիսկ սարսափելի փորձառութիւններ: Կը ներկայացնենք հասարակական ցանցերէ քաղուած «փունջ» մը` նախ ճամբորդական, ապա այլազան պատմութիւններու: Ն. … Ես մնացի Միացեալ Նահանգներու իսկապէս գեղեցիկ պանդոկի մը մէջ: Վերջին առաւօտեան, մեկնելէ առաջ որոշեցի արագ լոգնալ մինչեւ օդակայան երթալս: Ես սկսայ ծորակին բռնակը դարձնել հաւանաբար հակառակ ուղղութեամբ: Ես կը շարունակէի այդ ընել, բայց...

ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Տարին աւարտում ենք կեղծիքների եւ շարունակուող անտարբերութեան մէջ մխրճուած: Աւարտում ենք պատմութեան եւ սերունդների առջեւ գլխահակ մեղանչումով: Աւարտում ենք մեր տարածքների անվերադարձ կորստով, տեղահանուած ժողովրդով: Ի՞նչ պատասխան ենք տալու սերունդներին, ինչպէ՞ս ենք արդարանալու մեր կորուստների համար, մի՞թէ հնարաւոր է արդարանալ: Ո՞վ է բացայայտելու, կամ ե՞րբ կը բացայայտուեն, մեր ձեռքով թշնամուն նուիրաբերած այն գործարքների իրական մանրամասները, որով...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Հայ ժողովուրդի պատմութեան մէջ 1988-ին արձանագրուեցան երկու մեծ իրադարձութիւններ` Արցախեան շարժումը եւ Սպիտակի երկրաշարժը: Արցախեան ազատամարտը 1994-ին աւարտեցաւ փայլուն յաղթանակով, որ սակայն 2023-ին յանգեցաւ դրախտանման Արցախի կորուստով: Իսկ Սպիտակի երկրաշարժը` 7 դեկտեմբերին, Խորհրդային Հայաստանի հիւսիս-արեւմտեան հատուածը քանի մը վայրկեանի մէջ աղէտի գօտիի վերածեց: Երկրաշարժին կեդրոնը Սպիտակի մօտակայ Նալպանտ գիւղն էր, որուն բնակչութեան մեծ մասը զոհուեցաւ: Սպիտակի 18,500 բնակիչներէն`...

«Բագին»-ի 60-Ամեակին Առիթով Հարցազրոյց «Բագին»-ի Խմբագիր Սոնիա Քիլեճեան-Աճեմեանի Հետ Հարցազրոյցը վարեց` ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ «Բագին» գրական գեղարուեստական հանդէսին առաջին թիւը լոյս տեսած է յունուար 1962-ին` այդ օրերու ՀՅԴ Բիւրոյի նախաձեռնութեամբ: Իսկ մօտաւորապէս երեսուն տարի առաջ ՀՅԴ Բիւրոյի կողմէ «Բագին»-ի խնամքը փոխանցուած է Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեան: «Բագին» 60 տարիներ շարունակ ստացած է ե՛ւ ՀՅԴ Բիւրոյի, ե՛ւ Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեան անվերապահ աջակցութիւնն ու...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Սուրիա Գամիշլիի Մէջ Հոգեհանգստեան Պաշտօն` ՀՄԸՄ-ի Ննջեցեալներու Յիշատակին 26 նոյեմբերին Գամիշլիի Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ մէջ յաւարտ սուրբ պատարագի տեղի ունեցաւ հոգեհանգստեան պաշտօն` ՀՄԸՄ-ի հին եւ նոր ննջեցեալներու յիշատակին: Պատարագը մատուցեց Բերիոյ հայոց թեմի Ճեզիրէի առաջնորդական փոխանորդ Լեւոն վրդ.Եղիայեանը:  Աւարտին ՀՄԸՄ-ի Գամիշլիի մասնաճիւղի ընտանիքը եկեղեցւոյ գաւիթին մէջ հոգեսուրճ հիւրասիրեց ներկաներուն: Համազգայինի Հիմնադրութեան 95-Ամեակի Եւ Համազգայինի Լաթաքիոյ «Վահան Նաւասարդեան» Մասնաճիւղի ...

Հայկի եւ Բելի օրերէն հայոց պատմութեան էջերուն մէջ յաճախ նշուած է կռուախնձոր բառը, այն, որ Հայաստան կռուախնձոր եղած է դրացի եւ այլ հզօրներու միջեւ: Հաւանաբար «կռուախնձոր» բառին «կռիւ» բաղադրիչը դարաւոր ճամբորդութեան ընթացքին ապրած է բազմաթիւ եղափոխութիւններ եւ յեղափոխութիւններ: Նոյնը կրնանք ըսել... Ադամի եւ Եւայի «խնձոր»-ին մասին, այսինքն խնձոր կոչուած պտուղը, մասնագէտ մշակներու փորձերով, ծնունդ տուած է զարմանազան տեսակներու: Այդ բոլորը`...

ԱՌԱՔԵԼ ԱԲՂ. ԳԱՏԵՀՃԵԱՆ Բոլորիս «սրտին կը խօսի» Նոր տարուան ծառը: Անոր ներկայութիւնը մեր տուները կը լեցնէ  ուրախութեամբ, խաղաղութեամբ, խանդավառութեամբ եւ կեանքով: Անոր տեսքը մեր տան նոր փայլք ու նոր հմայք կը պարգեւէ: Զարմանալիօրէն տօնածառը սիրուած է բոլորիս` թէ՛ մանուկին եւ թէ՛ պատանիին, թէ՛ երիտասարդին եւ թէ տարեցին, թէ՛ աղքատին եւ թէ՛ հարուստին, թէ՛ հոգեւորականին եւ թէ՛ աշխարհականին կողմէ: Սակայն ի՞նչ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ  Նոյեմբեր 18-ին առասպելական ազատամարտիկ, ՀՅԴ կամաւորական 2-րդ վաշտի հրամանատար Մհեր Յարութիւնեան (ՃՈՒՏ) կը դառնար 50 տարեկան: Վերջերս ազատամարտիկին 50-ամեակին առիթով տեղի ունեցաւ անոր յիշատակին նուիրուած յուշատախտակի բացում` Հրազդանի Կ/թ 69 շէնքի բակին մէջ, ուր ապրած է Մհեր Յարութիւնեան: Հանդիսութեան խօսք արտասանեց «Կամաւորական շարժում» ՀԿ նախագահ Հրանդ Մարգարեան: Ան իր խօսքին մէջ նշեց. որ «Այսօր մեր Մհերի, մեր ընկերոջ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ  Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի մէջ տեղի ունեցաւ գիտաժողով` նուիրուած արաբական երկիրներու հայ համայնքներու զարգացման առանձնայատկութիւններուն, արդի հիմնական հարցերուն եւ հեռանկարներուն: Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի Արեւելագիտութեան հիմնարկի արաբական երկիրներու բաժինի վարիչ Լիլիթ Յարութիւնեան նշեց, որ փոխակերպուող տարածաշրջանային միտումներու ծիրին մէջ շատ կարեւոր է Մերձաւոր Արեւելքի հայ համայնքներու հետ կապուած իրողութիւններու ճիշդ գնահատումը, ինչպէս նաեւ` Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան տարբեր ուղղութիւններու մշակումը:...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Աղուանքի հիւսիս¬արեւմտեան կողմը, Կապաղակէն մինչեւ Եղնի գաւառ եւ Զաքաթալա, հայկական շարք մը բնակավայրեր կային: Հայկական այս բնակավայրերը շէն էին մինչեւ Ազրպէյճան կոչուող պետութեան կազմաւորումը: Այնուհետեւ անոնք աստիճանաբար հայաթափուեցան: * * * Խոշկաշէն Խոշկաշէն կը գտնուի Վարդաշէնէն հարաւ, Դուրկան գետի աջ կողմի բարձրութեան վրայ, եւ երկու թաղերէ բաղկացած էր: Բնակիչները Խաչեն եւ Ջրաբերդ գաւառներէն տեղափոխուած էին հոն: Արեւելեան թաղին...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Ճեպազրոյցի մը ընթացքին, պատասխանելով լրագրողի մը հարցումին, Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնեան վրդոված պատասխանած է, որ արդէն ութ անգամ յայտարարուած է, որ Արցախի հարց գոյութիւն չունի Հայաստանի համար: Հայաստան վերջնականապէս ընդունած է Ազրպէյճանի հողային ամբողջականութիւնը, ներառեալ Լեռնային Ղարաբաղը: Աւելի առաջ, նոյն Ալեն Սիմոնեանը յայտարարած էր, որ Արցախի իշխանութիւններու գոյութեան շարունակումը Հայաստանի մէջ կը հակասէ Հայաստանի ապահովութեան, վտանգ...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Եզրակացութիւն. խորագիրին առաջին մասին պատասխանն է այն, որ այժմ քաոսային եւ անձնասպանական գահավէժ ընթացքի մը մէջ կը գտնուինք: Աշխարհաքաղաքական ուղիներու խաղաքարտը պէտք չէ վատնենք, փճացնենք: Հայաստանի այժմու հակահայ, անխոհեմ վարչախումբը գրեթէ փճացուց նաեւ այս` հաւանաբար վերջին փրկարար լծակն ալ: 1.- Հայաստանի եւ Արցախի քաղաքական արժէքը, Աֆղանիստանի նման, խոչընդոտ ըլլալն է(էր) դէպի ռուսական ներքնագաւառը` hinterland թափանցումին եւ Իրանը հիւսիսէն...

ԱՐԱՐԱՏ Մ. ՅԱԿՈԲԵԱՆ Պատմ. գիտ. դոկտոր Բանալի բառեր - ՀՅ Դաշնակցութիւն, բառարան, ծածկանուն, շիֆր, գաղտնաբառ, անուն, տեղանուն, գործիչ, Ռուսաստան, Թուրքիա, ազատամարտիկ, լուծոյթ: Մուտք Վաստակաշատ պատմաբան Երուանդ Փամպուքեանն իր տասնամեակների գիտահետազօտական աշխատանքների ընթացքում տարբեր սկզբնաղբիւրներից` արխիւային փաստաթղթերից, նամակագրութիւնից, յուշագրութիւններից, մամուլից, բարեխղճօրէն հաւաքել եւ  ընթերցողի դատին է յանձնել ինքնատիպ մի աշխատութիւն, որը ՀՅ Դաշնակցութեան գործիչների, կառոյցների ու նրանց գործունէութեան վայրերի ծածկանունների (pseudonyms)...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Գաղտնի՞ք մը ըսած կ՛ըլլանք, եթէ երբեք յայտնենք, որ դաշնակցական կեանքի ու այդ միջավայրին մէջ գործող կուսակցական ընկերոջ համար, անառարկելի երկու բարեմասնութիւն`վաստակն ու գաղափարին նուիրուելու յատկութիւնը, իրենց հզօր ազդուութեամբ լոյսին կու գան, երբ ոեւէ ընկեր թէ ընկերուհի այս աշխարհէն կը հեռանայ` իր դաշնակցականի խիղճն ու պարտքը կատարածի գոհունակութեամբ: Սա արդէն կը կազմէ տուեալ ընկերոջ կենդանագիրը, որով կը հպարտանանք եւ...

ԳՐԻՇ ԴԱՒԹԵԱՆ Ես հեռանում էի օտարութեան ճանապարհով. Մերոնք շշմած էին, անակնկալի էին եկել. Նայում էին բեկուած, անմխիթար ու լացակում. Մայրս իր տրտմութեան արցունքներն էր թափում, Որ լուանամ վէրքերս, Որ կեանքն էր պատճառել ինձ, Եւ կը պատճառի այնուհետեւ... Հրաժեշտիս համբոյրին` ասաց. «Է չեմ տեսնի քեզ»... Կարօտս Դեռ Սրտումս Է... Չգիտեմ հայրս ի՞նչ կ՛ասէր, եթէ լինէր. Նա մահացել էր տարիներ առաջ. Ես...

ՏՈՔԹ. ՎԱՐԴԳԷՍ ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ Այս նախադասութիւնը բազմիցս արտասանուեցաւ տարբեր պետութիւններու քաղաքական պատասխանատուներու կողմէ, սկսելով Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարար Էնթընի Պլինքընէն մինչեւ բազմաթիւ այլ ղեկավարներ, որոնք կը թուին կամ կը ձեւացնեն ըլլալ մտահոգուած` գրաւեալ Պաղեստինի մէջ տեղի ունեցող պատերազմով: Ճիշդ եւ արդար նախադասութիւն մը, որ կ՛արժէ դրուատել: Ազգի մը համար անվտանգօրէն գոյատեւելու իրաւունքը ո՛չ միայն հիմնական կէտ է Միացեալ ազգերու կազմակերպութեան...

Սփիւռքի զարգացման հնարաւորութիւններն ու հեռանկարները քննութեան առարկայ դարձնելուց առաջ հարկ է արձանագրել, որ բազմաթիւ իրողութիւններ ազդել են եւ մշտապէս ազդում են սփիւռքի վրայ: Սփիւռքը յարափոփոխ երեւոյթ է, ենթակայ` հայկական համայնքների ներկայացրած երկրների ներքին գործընթացների քաղաքական, ընկերային-տնտեսական, գաղափարական եւ այլ ազդեցութիւններին: Մտովի կարելի է անդրադառնալ, թէ աշխարհագրական-ժողովրդագրական ինչպիսի՛ պատկեր է ներկայացրել հայկական արտերկիրը 50 տարի առաջ, մէկ դար առաջ, մինչ ցեղասպանական...

Հրապարակուած է ՀՅԴ-ի պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»-ի նոր` 11-րդ թիւը, որ ամբողջութեամբ նուիրուած է սփիւռքի հիմնահարցերուն, վերակազմակերպման եւ զարգացման հարցերուն, ինչպէս եւ` հայրենիք-սփիւռք փոխյարաբերութիւններուն, ընդհանուր ռազմավարութեան եւ նպատակներուն: Յօդուածներուն հեղինակները` ըլլալով Հայաստանէն, Արցախէն եւ սփիւռքի տարբեր համայնքներէն, կլոր սեղանի շրջանակի մը մէջ տեսակէտներ կը յայտնեն առաջադրուած հարցերուն վերաբերեալ եւ կարծիքներ կ՛արտայայտեն այլ հեղինակներու տեսակէտներուն շուրջ: Կլոր սեղանի ձեւաչափով այս քննարկումը տեղի ունեցած...

ԴՈԿՏ. ԱՐԹՈՒՐ ԱՆԴՐԱՆԻԿԵԱՆ Սիրելի՛ պարոն Սնապեան, Ձեզի գրած նամակներու շուրջառումին մէջ մտայղացայ դիմել ձեզ` ըսելու համար, որ ի ցիւ թէ այն օրերուն ապրած ըլլայի` մտերմութեանց մէջ ձեր համախոհ ընկերներուն, ինչ որ ամենայն սրտագին մանրամասնութեամբ կը փայլատակի այս հատորին էջերէն: Հատորի, որ ձեր դստեր` Թամարի մեծագոյն հոգածութեամբ մտայղացուեցաւ, եւ ինչպէս ինք հատորին կազմութեան առիթով գրած է. «Ան, կ՛ակնարկուի ձեր մտերմութեան գրողներու...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Կը պատահի՞, որ մտածենք` ինչպէ՞ս խօսիլ եւ ի՞նչ ըսել նորահաս եւ գալիք սերունդներուն: Չեմ գիտեր, թէ ե՞րբ, ո՞ւր եւ ի՞նչ առիթով առաջին անգամ գործածուեցաւ ներշնչող «եռամիասնութիւն» պոռոտ բառակապակցութիւնը: Միասնութեան եւ անոր հունով հզօրացման մասին եղած հրապարակագրական, հրապարակախօսական, գրական-բանաստեղծական խօսքերը չիրականացող կախարդական ցանկութիւններու եւ երազներու բացակայութիւնը շղարշող աղմուկ են: Հայը միշտ ունեցած է միասնութեան երազ, բայց միշտ բազմապատկած է...