Անդրադարձ

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Հազուագիւտ պատմուածք մը` 1914-1918 տարիներուն լիբանանցիները սովամահ ընելու օսմանեան թուրքերու ծրագիրէն: Ինը գիրքերու հեղինակ, Ամերիկա ծնած, լիբանանեան ծագումով Կրեկորի Օրֆալէա 1984-ին գրած է զայն, եւ լոյս տեսած է «Իմեճինինկ Ամերիքա» պատմուածքներու հաւաքածոյին մէջ` անգլերէն եւ ութ անգամ վերհրատարակուած է(1): Թարգմանաբար կը ներկայացնեմ պատմուածքը` կրճատելով սովին հետ կապ չունեցող մանրավէպին բեմական-գրական նկարագրութիւնները *: Սովահար լիբանանցիներ (1) Ժըպրան Խալիլ Ժըպրան...

ԱՆԻ ԱՊԱՃԵԱՆ Սպասեցի օրեր շարունակ Վերադարձիդ, բայց` ապարդիւն: Այս գիշեր բոլոր` Հետդ եմ սիրելիս, Եւ  կը փորձեմ մէկտեղել Պատառ-պատառ Յիշատակներն մեր անցեալին: Յիշատակները մեր, Որոնք մերթընդմերթ Շրթներուս վրայ Անյայտ ժպիտ կ՛ուրուագծեն: Կը յիշեմ առաջին հանդիպումը մեր Ի՜նչ ժպիտներ, խօսքեր ու խօսքեր, Ի՜նչ երդումներ, ի՜նչ խոստումներ Մաղթեցինք ըլլալ մէկտեղ... Ամէն ինչ գեղեցիկ ու վարդագոյն: Բայց սիրելի՛ս, Լաւը ընդմիշտ չէ երբեք: Հիմա...

Միացեալ Նահանգներու արտաքին գործոց նախարարին յայտարարութիւնը, թէ Թուրքիան մեծ դեր ունի սուրիական տագնապի լուծման հարցին մէջ, անպայման Անգարայի դերակատարութիւնը տագնապի հանգուցալուծման մէջ դրականօրէն չ՛երանգաւորեր: Նախ պարզ այն պատճառով, որ յայտարարութիւնը ունի երկրորդ բաժին, որ կ՛ակնարկէ թուրք-ամերիկեան այսօրուան լարուած յարաբերութիւններուն: Ընդգծուած լարուածութեան պատճառներուն մասին չի խօսիր Թիլըրսըն: Քաղաքագիտական յատուկ հմտութեան անհրաժեշտութիւնը չի զգացուիր ենթադրելու համար, թէ ի՛նչն է բուն պատճառը ակնարկուած...

ՏԻԳՐԱՆ ՊԱՊԻԿԵԱՆ Երեւան հասնելուս առաջին օրն էր։ Ըստ սովորութեանս՝ առտու կանուխ հանդիպեցայ մեր տան դիմացի նպարատունը՝ թարմ հաց առնելու: Ինչպէս միշտ, Նարինէն մօտեցաւ, իր քաղցրաբարոյ ժպիտով «բարի վերադարձ» ըսաւ եւ իր օգնութիւնը առաջարկեց: Շնորհակալութիւն յայտնելով, ես ալ իմ կարգիս՝ անկեղծ հետաքրքրութեամբ հարցուցի իր որպիսութիւնը եւ ակնարկելով իր մշտական ժպտուն եւ հաճելի անհատականութեան՝ ըսի. «Նարինէ՛ ջան, ուրախ եմ, որ միշտ բարձր...

ՄԵԹՐ Գ. ՏԷՐՏԷՐԵԱՆ Էրտողանի` 15 տարիներ առաջ խոստացած «Չափաւորական իսլամի դեմոկրատիա»-ն, խոստումին յաջորդած առաջին իսկ հնգամեակի վերջին, արդէն հասած էր իր մտադրած վախճանական փուլին` միապետութեան, ոչ թէ` դեմոկրատիայի... քանի որ ան ըսած էր իր մտերիմներուն, որպէս կանխազգուշացում, թէ` «Դեմոկրատիայի շոգեկառքին ճամբորդներէն իւրաքանչիւրը որոշած կ՛ըլլայ վար իջնել շոգեկառքէն` իր մտադրած կայանին, եւ միայն քիչերն են, որ կը շարունակեն մնալ մինչեւ վերջին...

ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ Ո՞վ Կրնար Գրել Տարօնի Պատմութիւնը… Տարօնի աշխարհի լիակատար ու գիտական պատմութիւնը ո՞վ կրնար գրել ու ինչպէ՞ս պիտի գրէր: Հարցում մըն էր ասիկա, որ դեռ 30-ական թուականներուն կը պտտկէր մտքերու մէջ ու օրակարգի նիւթ դարձեր էր Տարօն-Տուրուբերանի հայր. միութեան Կեդրոնական վարչութեան համար: Արդարեւ, Տարօնի պատմութիւնը այնքա՜ն ընդարձակ էր ու ծաւալուն, դարերու վրայ տարածուած, որ անոր գրառումը կը պահանջէր մեծ...

Օգոստոս ամիսը կը յատկանշուի միութիւններու տեղական եւ համահայկական մակարդակներու վրայ կազմակերպած տարեկան խայտաբղէտ բանակումներով` սկաուտական, պատանեկան, երիտասարդական, ուսանողական եւ այլն: Բանակումին դերը անփոխարինելի է, որովհետեւ դաստիարակչական ծրագիրներու գործադրութեան, հաւաքական աշխատանքի, խմբային զրոյցներու եւ ընկերային առողջ մթնոլորտի ստեղծման կարեւորագոյն միջավայրն է բանակումը: Միութիւններու տարեկան գործունէութեան ամէնէն կարեւոր աշխատանքն է բանակումը, որովհետեւ  մասնակիցները 10 օր շարունակ նոյն յարկին տակ ապրելով` ընկերային կեանքի...

ՍԱՐԳԻՍ Ն. Գ. ՍԷՖԷՐԵԱՆ Բացէ՛ք հայկական կամ օտար որեւէ օրաթերթ կամ պարբերաթերթ եւ հոն պիտի տեսնէք մահազդներու  շարք մը, որ կը գուժէ այս կամ այն մարդուն մահը` ցաւ պատճառելով թէ՛ մահացեալի պարագաներուն եւ թէ՛ անոր բարեկամներուն: Մահը որքան ցաւալի է, նոյնքա՛ն ալ` սոսկալի, որովհետեւ ան վախճանն է անցաւոր կեանքի: Ան կու գայ մեզ բաժնելու հերթով եւ երբեմն ալ առանց հերթի`...

ՊԵՏԻԿ Քանի մը օր է, որ այս երկու բառերը զիս կը չարչարեն... «Հայ ընտանի՞ք...» այնքան պարզ եկրու բառեր, որոնք իրենց պարզութեան մէջ այնքա՛ն խորիմաստ են ու հայուն համար այնքա՛ն ճակատագրական: Նախորդ յօդուածի մը մէջ զայրոյթս յայտնած էի մեր մանուկները օտար անուններով կոչելու գաղափարին դէմ... բայց հիմա, որ այս երկու բառերը կառչած են ու զիս հանգիստ չեն ձգեր, կ՛ըսեմ` այո՛, հարցը...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻԱ ԱՐԱՊԱԹԼԵԱՆ Արցախի մշակոյթի եւ երիտասարդութեան հարցերու նախարարութեան եւ «Ապագայ սերունդներու հիմնադրամ»-ի միացեալ նախաձեռնութեամբ, 1 յուլիսէն սկսեալ Շուշիի մէջ սկիզբ առած էր «Յակոբ Գիւրճեան» քանդակագործութեան 5-րդ միջազգային սիմփոզիումը: «Արցախփրես»-ի թղթակիցին հետ ունեցած զրոյցի ընթացքին Շուշիի կերպարուեստի պետական թանգարանի տնօրէն Լուսինէ Գասպարեանը նշած է, որ «Յակոբ Գիւրճեան» քանդակագործութեան 5-րդ միջազգային սիմփոզիումին Հնդկաստանէն, Եգիպտոսէն, Սերպիայէն, Հայաստանէն եւ Արցախէն մասնակցած է 10...

ԳՐԻՇԱ ԲԱԼԱՍԱՆԵԱՆ Կանուխ առաւօտեան կ՛երթանք Արարատի մարզի Քաղցրաշէն համայնք: Գիւղացին դաշտին մէջ կ՛աշխատի մինչեւ արեւին շիկանալը: Պէտք էր հասնէինք գիւղացիին հետ զրուցելու իր իսկ հողամասին մէջ: Վարորդը կը նկատէ, որ պարտէզին մէջ մարդիկ կ'աշխատին: Կը քալենք անոնց ուղղութեամբ: Քանի մը տղամարդ դոյլերով դեղձ կը տեղափոխէին եւ կը լեցնէին ծառերէն մէկուն տակ փռուած սաւանին վրայ, իսկ երիտասարդ կին մը դեղձերը կը...

Օ­գոս­տո­սի այս օ­րը, 99 տա­րի ա­ռաջ, ­­Պա­քո­ւի հա­յու­թիւ­նը կե­նաց-մա­հու կռիւ կը մղէր Անդր­կով­կաս ար­շա­ւած թրքա­կան զօր­քե­րու եւ ա­նոնց զի­նակ­ցած տե­ղաբ­նակ մու­սա­ւա­թա­կան թա­թար­նե­րուն դէմ։ Թէեւ Ա­ռա­ջին Աշ­խար­հա­մար­տը մօ­տե­ցած էր իր ա­ւար­տին, բայց ­­Պա­քո­ւի նաւ­թա­հո­րե­րուն տի­րա­նա­լու հա­մար կա­տա­ղի ու վեր­ջին պայ­քար մը ծա­ւա­լած էր մէկ կող­մէ թուրք-գեր­ման զի­նա­կից­նե­րուն, իսկ միւս կող­մէ՝ ռուս-անգ­լիա­ցի դաշ­նա­կից­նե­րուն մի­ջեւ։ 1917ի ­­Հոկ­տեմ­բե­րին պոլ­շե­ւիկ­նե­րու իշ­խա­նու­թեան գլուխ գա­լով եւ ռու­սա­կան...

ՎԱՐԱԳ ԳԵԹՍԵՄԱՆԵԱՆ եւ ՐԱՖՖԻ ԱՐՏԱԼՃԵԱՆ Այս յօդուածին անգլերէն բնագիրը լոյս տեսած է «Արմինիըն ուիքլի»-ի մէջ: Այս յօդուածը հայոց պետականութեան 100-ամեակին  նուիրուած շարքին առաջին յօդուածն է: Անցաւ մայիս 28 մը եւս,  եւ հայերը նշեցին  Հանրապետութեան տօնը` այն օրը, երբ Հայաստանը դարձաւ հանրապետութիւն եւ ստեղծուեցաւ 1918 թ. ժամանակակից հայկական պետութեան նմուշ` 1375 թ. հայոց պետականութեան կորուստէն ի վեր: Այս տարի լրացաւ Հայաստանի...

ԵՂԻԱ ԹԱՇՃԵԱՆ Պատմութեան մէջ Հարաւային Կովկասը միշտ ալ եղած է մեծ կայսրութիւններու ռազմադաշտը: Շրջանը վերջին 200 տարիներուն դարձաւ Ռուսիոյ, Օսմանեան կայսրութեան (Թուրքիոյ) եւ Իրանի հակամարտութիւններուն կեդրոնը: Անիկա ո՛չ միայն նշանաւոր է իր քարիւղի հանքերով, այլ նաեւ ունի ռազմավարական նշանակութիւն, որովհետեւ կը միացնէ Միջին եւ Փոքր Ասիաները: 1828-ին վերջ գտաւ ռուս-պարսկական պատերազմը, եւ Թուրքմենչայի դաշնագիրով շրջանը անցաւ ցարական Ռուսիոյ տիրապետութեան տակ:...

Յ. ԼԱՏՈՅԵԱՆ Հրեայ նախկին երեսփոխան Ալեքսանտր Ցինկերը իր մէկ հարցազրոյցին ընթացքին հաստատեց, որ անցնող տասնամեակներուն Իսրայէլի իրերայաջորդ իշխանութիւններուն վարած քաղաքականութեան շնորհիւ` հայրենադարձութիւնը եղած է հրեաներուն գլխաւոր օրակարգերէն մէկը: Կրթական, տնտեսական, մարտական, ռազմավարական բոլոր ճգնաժամերուն ալ հայրենադարձութեան եւ հրէական սփիւռքի օրակարգը չէ կորսնցուցած իր առաջնահերթութիւնը: Այսօր փաստօրէն ոչ թէ Միջին Արեւելքի, այլ նաեւ աշխարհի վրայ միակ պետութիւնն է, որ, իր սփիւռքով...

«Արմէնփրես»-ի մամուլի սրահին մէջ կայացած ասուլիսին ընթացքին Ֆրանսայի Հայկական կազմակերպութիւններու համակարգող խորհուրդի համանախագահ եւ ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ Մուրատ Փափազեանը նշեց, որ կը նախատեսեն ընդլայնել Արցախի շուրջ համախմբուած միջազգային գործիչներու թիւը, աւեցնելով, որ Ֆրանսայի հայ համայնքը աշխուժ աշխատանք կը նախատեսէ Արցախի ճանաչման ուղղութեամբ: «Ինչպէս գիտէք, Ալֆորվիլ քաղաքը ստորագրեց համաձայնագիր` Արցախի Բերձոր համայնքի հետ: Ասիկա կը նշանակէ, որ ֆրանսական քաղաքը կը ճանչնայ...

ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ Շատերուս ծանօթ է ՀՅԴ Ընդհանուր ժողովին կողմէ համայն հայութեան ուղղուած «Դէպի երկիր» կոչը, որ Դաշնակցութեան ծրագիրին մէջ բնութագրուեցաւ հետեւեալ տողով. «Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը կը ձգտի Հայ դատի լուծման. ամբողջական հայութեամբ` ամբողջական հայրենիքի կերտումին»: «Դէպի երկիր» կարգախօսը հասարակ երազային նպատակ մը չէ, այլ, ընդհակառա՛կն, անիկա տրամաբանական գաղափար մըն է, որ կը բխի հայ ազգային-ազատագրական շարժումի եւ համայն հայութեան վեհ...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Արդէն տասը օրեր անցած են Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս ԱՐԱՄ Ա.ի հրաւիրած հայու ինքնութեան եւ ինքնահասկացողութեան նուիրուած խորհրդաժողովէն: Խորհրդաժողովը աւարտած է: Հարցին տագնապը կը մնայ: Հարկ է այդ հարցով տագնապիլ, կրաւորական չըլլալ, եթէ պատմութեան բեմին վրայ պիտի մնանք` որպէս ինքնուրոյն ազգ, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ): Այդ օրերուն «Ազդակ» օրաթերթի մէջ կարդացի Յովէլ Շնորհօքեանի ինծի ուղղած «բաց նամակ»-ը: Շատ ալ...

ՄԱՐԶՊԵՏ ՄԱՐԿՈՍԵԱՆ 1922 յունիսի 14-ին հրապարակ հանուած «Երեքի դեկլարացիա»-ն ի շարս այլոց, կը ժխտէր Վահան Տէրեանը եւ կը յայտարարէր, թէ հայ բանաստեղծութիւնը հիւանդ էր, թոքախտաւոր եւ պէտք էր զայն ազատագրել:  Տարբեր տեղ մը կը քննադատէր նացիոնալիզմը, ռոմանթիզմը, փեսիմիզմը եւ սեմպոլիզմը եւ կը ջատագովէր պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմը: Բաւականին յանդուգն եւ նոյնքան թեթեւսոլիկ էր յայտարարութիւնը, որուն յաջորդեցին Չարենցի շարք մը փորձառական գործեր, եւ...

ԲԱԳՐԱՏ ԷՍԴՈՒԳԵԱՆ Տիեզերքի եւ այդ տիեզերքի մէջ աշխարհի կազմութեան նախորդող շրջանը կ՛ընդունուի իբրեւ քաոսային շրջան: Քաոս, ուր կը տիրապետէ խառնաշփոթութիւն: Այս հաստատումը ծագեցաւ հազիւ այն ատեն, երբ մարդու միտքը յաջողեցաւ ընկալել ու դասաւորել աշխարհի ընթացքը: Այժմ գիտենք, որ աշխարհ կը պտտի արեւին շուրջ,  եւ այդ պտոյտը կ՛իմաստաւորուի ժամանակի հաշուարկութեամբ: Երկրագունդի` արեւին շուրջ պտոյտը կը հաշուենք տարիով: Երկրագունդը նաեւ կը պտտի...