Անդրադարձ

ՅԱՐՈՒԹ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ Ընկերոջ մը հետ հանդիպումի մը ընթացքին, տեղեկութիւն մը, որուն ցարդ անծանօթ էի, գրգռեց յիշողութիւնս եւ տարաւ զիս մօտաւորապէս 40 տարի ետեւ: 1970-ականներու երկրորդ կէսն էր: Մեր խանութը կը գտնուէր Պուրճ Համուտի Արաքս փողոցին վրայ: Դիմացը կային խանութներ, որոնցմէ մէկը «Caroline Shoes»-ն էր, որ կօշիկ կը ծախէր: Նոյն փողոցին վրայ, մօտաւորապէս 150-200 մեթր հեռաւորութեան վրայ, կար արաբ մսավաճառ մը`...

Յ. ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ 41 օր ետք` մայիս 6-ին լիբանանցի քաղաքացին պիտի ընտրէ զինք ներկայացնող նոր խորհրդարանը: Փաստօրէն, այսօր կէս գիշերին կ՛աւարտի ընտրական ցանկերու արձանագրութեան վերջին պայմանաժամը եւ վաղուընէ սկսեալ արդէն իսկ աստիճանաբար սաստկացող ընտրապայքարը աւելիով պիտի թէժանայ: Պիտի բարձրանայ ընտրական հռետորաբանութեան առաստաղը, պիտի ընդլայնի ցեխարձակումներու արշաւը, անձնական վիրաւորանքներն ու լուտանքները պիտի բազմանան, քննադատութեան ենթակայ փոքր երեւոյթները խոշորացոյցով պիտի ներկայացուին, ընկերային ցանցերն...

Ն. ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ Մարտ 22-ը հայոց յուշատետրին մէջ կը բանայ ուսանելի էջը ազերիական բռնագրաւման, եղեռնագործութեան եւ հայաթափումի լուծին դէմ Արցախի հայութեան պատմական առաջին ապստամբութեան: 1920 թուականի մարտ 22-ին Արցախի լեռնային թէ դաշտային բոլոր շրջաններուն մէջ հայութիւնը ընդհանուր ապստամբութեան ձեռնարկեց մուսաւաթական Ազրպէյճանի ձեռնարկած բռնագրաւման ու տիրապետական յարձակողականին դէմ: 1905-ին եւ 1918-ին ալ Արցախի տարածքին արիւնալի ընդհարումներ արձանագրուած էին հայերու եւ ազերի թաթարներու...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Տօներու բարձրախօսային աղմուկին մէջ արդարօրէն կը խօսուի իրենց ժամանակը դրոշմած ծանօթ անուններու մասին: Բայց կարգախօսային աղմուկը յաճախ կը մոռցնէ` դէպքեր, նուաճումներ, որոշումներ եւ դէմքեր, որոնք այսօր ալ կրնան հպարտութիւն պատճառել մեր ժողովուրդին, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ): Միայն հեռաւոր անցեալին չի վերաբերիր խօսքը, այլ նաեւ` մեզի համեմատաբար մօտ օրերու: Հակառակ իր սեղմուած եւ հիւծած վիճակին, 14.000 քառ. քմ տարածութեան սահմաններէն...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Խալիլ փաշան իր առաջին այցելութենէն քիչ ժամանակ ետք, (հոկտեմբեր 1918, ՅՉ) գաղտնի եւ թուագրեալ հեռագիր ուղարկեց: Հեռագիրը կարդացնել տուի, եւ ի յայտ եկաւ, որ ան կ՛ուզէր երկրորդ անգամ այցելել Արամին` Երեւան, բայց անյայտ վայրի մը մէջ եւ բոլորովին գաղտնի, ըսելով, որ Արամին կարեւոր յայտնութիւն մը պիտի կատարէ: Հեռագիրը հաղորդեցի Արամին: Ան շատ զարմացաւ եւ խորհուրդս հարցուց ոչ թէ...

Չորեքշաբթի, 21 մարտին, ՀՅԴ Գերագոյն մարմինի նախաձեռնութեամբ, Առնօ Բաբաջանեանի անուան համերգասրահին մէջ տեղի ունեցաւ ՀՅԴ ակնառու գործիչ Խաժակ Տէր Գրիգորեանի 77-ամեակին նուիրուած յուշ-երեկոյ: Դահլիճը լեցուն էր: Այնտեղ էին ՀՅԴ ղեկավար մարմիններու անդամներ, շարքային դաշնակցականներ, մեծ թիւով երիտասարդներ, Խաժակ Տէր Գրիգորեանի հարազատները եւ հիւրեր: Ձեռնարկը մեկնարկեց Խաժակ Տէր Գրիգորեանի կեանքին ու գործունէութեան նուիրուած ժապաւէնով, որուն մէջ մանրամասնօրէն կը խօսուէր հայրենիքի մէջ...

ԿԱՐՕ ԱՐՄԵՆԵԱՆ Ի վերջոյ պէտք է ընդունիլ, որ աղքատութեան ներկայ ծաւալները չեն կրնար մշտնջենական ըլլալ Հայաստանի մէջ: Անոնք կառավարութեան (կամ մեզի) պիտի չսպասեն «բարելաւուելու» համար: Մենք ունինք ուշիմ, տաղանդաւոր եւ ձեռներէց ժողովուրդ մը, որ ձեռնածալ պիտի չնստի եւ պիտի չսպասէ, որ պետական համակարգը բարեհաճի մաքրել տնտեսութիւնը իր մակաբոյծներէն (մենաշնորհի տէրերէն): Ան դուրս պիտի գայ իր հայրենի տնտեսութենէն եւ պիտի գաղթէ:...

  ՍԵՐՏԱՐ ՔՈՐՈՒՃՈՒ Թարգմանեց ԱՆԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆԸ Տիգրանակերտի Սուր, Մարտինի Նուսայպին (Մծբին) եւ Շըրնաքի Ճիզրէ գաւառները 100 տարի առաջ էլ էին սպանութիւններով յայտնի, Հայոց ցեղասպանութեան պատճառով: Վերջին 1,5 տարուայ ընթացքում Տիգրանակերտի Սուր, Մարտինի Նուսայպին (Մծբին) եւ Շըրնաքի Ճիզրէ գաւառները յիշատակւում են միայն սպանութիւններով: Իսկ պատճառը Անգարայի կողմից որպէս յատուկ գործողութիւն ներկայացուած, սակայն շրջանում միայն աւերում բերած ժամանակաշրջանն է: Սակայն սա առաջին...

ՓԱՆՈՍ ՃԵՐԱՆԵԱՆ Աշնան Ծառերէ Ոլոր-մոլոր տերեւներ Բացիկներու պէս կը թափին. Չեմ գիտեր ինչո՞ւ Ճամբուս վրայ Ոտնաձայնդ լսողի պէս Ատեն-ատեն կանգ կ՛առնեմ... Իմ սրտի մէջ Լուռ ցաւեր կան տակաւին Կէս մնացած ըսելիքներ, շուրթերուս... Ինչ փո՜յթ թէ դուն ալ չկաս, Ոտնաձայնդ լսողի պէս Ճամբուս վրայ Թող քիչ մըն ալ կանգ առնեմ:   Ծաղիկները Ճանապարհիդ Որքա՜ն ծաղիկներ նշմարեցի. Անոնք կարծես Մթնշաղի պահերուն Ափերուդ...

Ն. ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ Մարտ 24ը ծննդեան տարեդարձն է առաքելատիպ մեծ Հայուն՝ Նիկոլ Աղբալեանի։ Բազմաշնորհ ու տաղանդաշատ մտքի մշակ, գրական եւ մշակութային արժէքներու անկաշառ պահապան եւ քարոզիչ, ազգային-հասարակական ու պետական-քաղաքական ղեկավար գործիչ, գաղափարապաշտ յեղափոխականի անբասիր դրօշակիր եւ, ըստ ամենայնի, հայոց հոգեմտաւոր կեանքի անձնուէր առաջնորդ մը եղաւ Նիկոլ Աղբալեան, որ իր կեանքը աւարտեց տարագրութեան մէջ՝ իբրեւ մեծ մանկավարժ եւ հանրային դաստիարակ, իր անունը...

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ 81.- 1 մարտ 1920: Կառավարութիւնը 50 միլիոն ռուբլի կը յատկացնէ գիւղատնտեսութեան: Առաջին անգամ ըլլալով մեքենարօրներ Հայաստան մուտք կը գործեն: 82.- մարտ 1920: Ստեղծուեցաւ երդուեալ ատենակալներու դատարանը: 83.- 1 ապրիլ 1920: Ազրպէյճանցիներ կը կազմակերպեն Շուշիի հայութեան կոտորածը: Բախումներ թուրքերու եւ հայերու միջեւ` Ղարաբաղի մէջ: 84.- ապրիլ 1920: Ստեղծուեցաւ ազգային դրամը: 85.- 18 ապրիլ 1920: Երեւանի մէջ կը բացուի Հայաստանի...

ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ Կազմակերպութեամբ Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան Լիբանանի երիտասարդական միութեան Կեդրոնական վարչութեան դաստիարակչական յանձնախումբին, 17 մարտ 2018-ին տեղի ունեցաւ ազգային վարժարաններու մշակութային օր: Մշակութային այս օրը տեղի ունեցաւ այնպիսի ժամանակի մը, երբ համաշխարհայնացման առաջնորդութեան տակ յառաջացած են օտարացման ու ապազգայնացման հոսանքներ, որոնք կը միտին հեռացնել հայ անհատը հայկական արժէքներէն եւ օրակարգերէն: Համաշխարհայնացումը թիրախ կը դարձնէ հայ պատանիները եւ երիտասարդները` առեւտրական կամ...

ԵՂԻԱ ԹԱՇՃԵԱՆ Քաղաքականութեան մէջ միայն տեսլապաշտ եւ գաղափարապաշտ ըլլալը ամէնէն մեծ սխալն է: Իբրեւ հայեր, մեր պատմութիւնը, մասնաւորապէս` 1918-1920 թուականները, սորվեցուց մեզի, որ աշխարհաքաղաքականութիւնը իրապաշտութեան «աստուածն է»: Սակայն, ըստ երեւոյթին, քիւրտերը, հակառակ` Քերքուքի մէջ իրենց ձախողութեան, իրենց անհեռատես քաղաքականութեան պատճառով անցեալ շաբաթ կորսնցուցին նաեւ Աֆրինը: Աշխարհաքաղաքականութիւնը դարձեալ քրտական երազները կասեցուց, թրքական յարձակումը Սուրիոյ հիւսիս-արեւմուտքը գտնուող Աֆրին շրջանին մէջ յաղթանակ արձանագրեց,...

ՄԵԼԻՆԷ ԱՆՈՒՄԵԱՆ Թուրքիոյ մէջ ապրիլ ամսուան ընդառաջ աւելի յաճախակի կը դառնան հակահայկական խորհրդաժողովներն ու ձեռնարկները: Վերջերս հոն խորհրդաժողով  կազմակերպուած է` «Հայկական հարցը եւ գաւառապետ Քեմալ պէյը» նիւթով։ Այդ մասին կը հաղորդէ «Ակունք»-ը`  վկայակոչելով թրքական «Միլլիյէթ» պարբերականը: Աղբիւրին համաձայն, խորհրդաժողովին ելոյթ ունեցած է Իհսան Քուրթը, որ խուսափած է մինչեւ իսկ թրքական պաշտօնական պատմագրութեան կողմէ ընդունուած «տեղահանութիւն» բառէն` Հայոց ցեղասպանութիւնն անուանելով «տեղափոխում»...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Կարգ մը երեւակայածին կամ իրական շրջանակներու մէջ սկսած են փսփսուքով շրջան ընել զրոյցներ, որոնց սուտ կամ ճշմարիտ ըլլալը չէ ստուգուած, սակայն շահեկան ըլլալը կը նկատուի կասկածէ վեր: Ըստ այդ անորոշ շրջանակներէն սպրդած լուրերու, Սպիտակ տունի, արդարութեան նախարարութեան, Փենթակոնին, ապահովութեան սպասարկութեանց, նախագահին ընտանիքին եւ խորհրդարանի երկու տուներուն ներկայացուցիչներու մասնակցութեամբ, վերջերս կազմուած է գերգաղտնի մարմին մը, որուն վստահուած է գեր-գերգաղտնի...

ԼԷՈՆԻԴ ՄԱՐՏԻՐՈՍԵԱՆ Մարտի 12-ին մեկնարկել է Արցախի Հանրապետութեան պատուիրակութեան աշխատանքային այցն Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ, որը գլխաւորում էր նախագահ Բակօ Սահակեանը: Այցի շրջանակներում տեղի ունեցան հանդիպումներ` հայկական սփիւռքի մի շարք կազմակերպութիւնների ներկայացուցիչների հետ, բացի այդ, ԼՂՀ ղեկավարն այցելել է Քոնկրես, որտեղ արտաքին կապերի գծով յանձնաժողովի մի խումբ անդամների հետ քննարկել է արցախա-ամերիկեան յարաբերութիւնների զարգացմանն ու ամրապնդմանը, ազրպէյճանական-ղարաբաղեան հակամարտութեան կարգաւորմանը եւ տարածաշրջանային...

ՍԻՒԶԱՆ ԽԱՐՏԱԼԵԱՆ Երբ դիտենք հիմնական քաղաքական արժէքները, ձախ եւ աջ կողմերու միջեւ կը տեսնենք մեծ տարբերութիւններ, բայց կան նաեւ երկու արժէքներ, որոնք կարծես համընդհանուր են, առաջինը համայնքն է, երկրորդը` պատկանելիութիւնը, եւ այս երկու արժէքները առնուազն ընդհանուր լեզու կրնան ըլլալ` երկխօսութիւն սկսելու համար մեր հասարակութեան հետ: Արժէքները որեւէ արդիւնաւէտ քաղաքականութեան հիմնաքարերն են: Անոնք կը խօսին այն փաստին մասին, որ մենք հիմնական...

ՄԻՔԱՅԷԼ ՀԱՋԵԱՆ Քաղաքական վերլուծաբան Քսաներորդ դարում հայ ժողովրդի պատմութեան եղերական իրադարձութիւնների շարանում ողբերգականութեան խորքով եւ ահռելիութեամբ առանձնակիօրէն յատկանշւում են 1920 թուականի մարտի 23-26 տեղի ունեցած Շուշիի ջարդերը, որոնց մասին ցաւագին յիշողութիւններն առ այսօր անլռելի ղօղանջով տրոփում, բաբախում են դժոխային այդ արհաւիրքը վերապրած  սերունդների ու նրանց ժառանգների սրտերում: Թւում էր, թէ զարգացման քաղաքակիրթ կացութեան հասած մարդկութեանն ի տես եւ ի շարունակումն...

Այսու կը սկսինք հրապարակել յօդուածաշարք մը (մեծ մասամբ` արտատպումներ)` առնչուած Հայաստանի Ա. Հանրապետութեան եւ արցախեան մշակոյթի տարբեր երեսներուն: Առաջինը կը յատկացնենք Արշակ Ֆէթվաճեանին, որ հեղինակն է Ա. Հանրապետութեան դրամանիշի եւ դրոշմաթուղթի բոլոր տարբերակներուն: 2011-ին Ֆէթվաճեանի ստեղծագործական կեանքի մասին` հայրենիքի մէջ հրատարակուեցաւ պատկերագիրք մը` հեղինակութեամբ եւ խմբագրութեամբ Երեւանի արուեստաբանութեան ամպիոնի հիմնադիր-տնօրէն դոկտ. Լեւոն Չուգասզեանի: Թէեւ ատենին անդրադարձած էինք այս գեղատիպ հատորին,...

ՅՈՎՍԷՓ ՊԱՐԱԶԵԱՆ Սիրուն Սիսեռեան-Հաճէթեանի «Սոֆիա. տարագրութիւն` Սեւ ծովէն դէպի Հալէպ» իրական պատմութիւն մը վկայակոչող գիրքին անդրադարձող «Սթոխասթիս» յունական հրատարակչատան նախաձեռնութեամբ եւ Սերգօ Աղապատեանի կողմէ հայերէնէ յունարէն թարգմանութեամբ գիրքը (150 էջ), աշխարհագրականօրէն եւ աշխարհահայեացքօրէն կը բնորոշուի իր իսկ ոդիսական տեղահանութեան հետեւեալ պատմագիտական տեղանուններով, որոնք ինքնաճանաչօրէն կը յատկանշուին գիրքի բովանդակութեան, այլեւ` յոյն (պոնտոսցի) - հայ Մարիա Տասողլիի հայացած, հետագային ալ ճակատագրի բերումով...