Անդրադարձ

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ 33 տարի առաջ, այսօր, 21 սեպտեմբեր 1991-ին կատարուեցաւ անկախութեան հանրաքուէ, որուն հիմամբ որոշուեցաւ Խորհրդային Միութեան կազմէն դուրս գալ եւ անկախութիւն հռչակել: * * * Խորհրդային Միութեան տնտեսական եւ քաղաքական կառոյցներու փլուզումը կանխելու առաջադրանքով Համայնավար կուսակցութեան Կեդրոնական կոմիտէի գլխաւոր քարտուղար Միխայիլ Գորբաչով 1986-ին ձեռնարկեց էական փոփոխութիւններու, որոնք կոչուեցան «վերակառուցում» (փերեսթրոյքա) եւ «հրապարակայնութիւն» (կլասնոսթ): Արցախեան շարժումը սկսաւ...

ՎԵՐ. ԴՈԿՏ. ՎԱՀԱՆ Յ. ԹՈՒԹԻԿԵԱՆ Անցնող աւելի քան երեք տասնամեակներուն սեպտեմբեր ամիսը համայն հայութեան համար անխառն ուրախութեան եւ ցնծագին տօնակատարութեան ամիս մըն էր: 1991 թուականի սեպտեմբեր 2-ին Արցախ, ապա նոյն ամսուան 21-ին Հայաստան յաղթանակի սրտառուչ զգացումներով հռչակեցին իրենց անկախութիւնը: Արդարեւ, 1988-ի աւերիչ երկրաշարժէն շուրջ երկուքուկէս տարի ետք ծնունդ առնող Արցախի եւ Հայաստանի հանրապետութիւններու ծագումն ու օրէ օր բարգաւաճումն ու զարգացումը...

Ծնած ու մեծցած ըլլալով Պէյրութ, գոյութենական պայքար մը կը մղէի (թերեւս ալ տակաւին կը մղեմ, ո՞վ գիտէ) ինքնութիւնս պատած բազմաթիւ շերտերու հետ՝ առաւելաբար Պուրճ Համուտի կեանքիս հետ։ Քիւրքճեան 1968-ին արդէն մանրամասնօրէն անդրադարձած է սփիւռքահայու այս տագնապին մասին՝ «Երկրորդ հաւասարում բազմաթիւ անյայտներով» իր կոթողական յօդուածին մէջ։ ԱՐԱԶ ԳՈՃԱՅԵԱՆ Քառասուն օրեր առաջ, 8 օգոստոսին, անժամանակ մահով մեզմէ բաժնուեցաւ մտաւորական, կրթական մշակ, դասագիրքերու...

Տարօրինակ էր այս տարեշրջանի դպրոցական վերամուտը: Դպրոցականին կողքին, արտադպրոցական վերամուտ էր: Արդի աշխարհին մէջ երբեմն զանգի հնչիւնն ալ հանգստեան կոչուած է, ուրեմն, ճշդուած ժամուն աշակերտները դասարան մուտք կը գործեն կամ դասապահէն կ՛արձակուին` առանց զանգի ազդանշանին: Մտահոգիչ երեւոյթ է. կ՛արժէ հարց տալ. երբ զանգ չի հնչեր, ուրեմն նաեւ... չի՞ ղօղանջեր: Պահ մը ցատկենք Հայաստանի դպրոցական վերամուտի օրերուն` դասագիրքերու պատրաստ կամ թերի...

ԼԻՒՍԻ ՄԵԼՔՈՆԵԱՆ Մօտ օրէն կը դիմաւորենք 2024-2025 կրթական տարեշրջանը: Տնօրէնութիւն, ուսուցչական կազմ, աշակերտներ եւ ծնողներ կը մաղթեն ունենալ արդիւնաւէտ եւ յաջողութեամբ լեցուն ուսումնական տարի մը: Դպրոցական վերամուտին անհրաժեշտ է անդրադառնալ  դպրոցի եւ աշակերտներու մաքրութեան  կարեւորութեան` ստեղծելու համար մաքուր, առողջ եւ անվտանգ միջավայր մը աշակերտներուն եւ ուսուցիչներուն համար: Դպրոցի ընդհանուր եւ կանոնաւոր մաքրութիւնը կը կանխարգիլէ մանրէներու եւ հիւանդութիւններու տարածումը: Մաքրութիւնը ոչ...

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ Ժողովուրդներու պատմութիւնը հարուստ է  քաղաքական, հասարակական անթիւ կազմակերպութիւններու անուններով, որոնք չդիմանալով ժամանակի քննութեան` նետուած են  յիշողութեան աղբանոցը: Ուրիշներ, անմխիթար ներկայի մը մէջ, տեսլականի եւ հեռանկարի բացակայութեան, հիւծող հիւանդի մը տուայտանքներով կը սպասեն իրենց օրհասը: Դժբախտ են նաեւ անոնք, որոնք կ՛ապրին անցեալէ եւ ապագայէ զրկուած ներկայ մը: Դժբախտ են անոնք եւս, որոնք մոռցած են իրենց  պատմական անցեալն ու ազգային ...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Ուրբաթ, 13 սեպտեմբեր 2024-ին տեղի ունեցաւ Շուշիի «Վարանդա» մանկապատանեկան երգչախումբին համերգը: Այս երգչախումբի համերգները մի՛շտ տեղի կ՛ունենային, ամէն ամառ, ազատագրուած Շուշիի մէջ: Շուշիի բռնագրաւումէն ետք համերգը կայացած էր Ստեփանակերտի մէջ: Ստեփանակերտի կորուստէն ետք, այս տարի համերգը կայացաւ Երեւանի մէջ: Հայաստանի տարբեր վայրերու մէջ ցրուած արցախցի երեխաներն ու պատանիները` թիւով վաթսուն հոգի, ամբողջ երկու ամիս փորձեր կատարեցին երեք տարբեր...

ՊԱՐՈՅՐ Յ. ԱՂՊԱՇԵԱՆ Սփիւռքի մէջ հայ պատմագրութիւնը, իր զանազան տարբերակներով ու շրջաններով, շերտերով ու ժամանակներով, անտարակոյս կ՛ապրի ու կը գտնուի մտահոգիչ մղձաւանջի մը մէջ: Ինչպէս հայերէնագիտական, կրթական, լրագրական, գրականագիտական ու ստեղծագործական մարզերը, որոնք արդէն իսկ կ՛արձանագրեն անզսպելի նահանջներ ու տատանումներ, պատմագիտական ու բանասիրական հետազօտութիւնները, ուսումնասիրութիւնները, մենագրութիւններն ու պատմագրութիւնները եւս կ՛անցնին տժգոյն ու միապաղաղ փուլերէ: Աւելի բացայայտ. վերոյիշեալները, հայ մտքի ու...

ԴՈԿՏ. ԱԲԷԼ ՔՀՆՅ. ՄԱՆՈՒԿԵԱՆ «Պահը հզօր է, բայց աւելի հզօր է յիշողութիւնը»։ (Եոհան Ֆրիտրիխ Շիլլեր) 2020 թուականի 27 սեպտեմբերէն մինչեւ 9 նոյեմբեր տեւող Արցախեան 44-օրեայ պա­տերազմին, ապա 2023 թուականի սեպտեմբերին իր պապենական հողերէն հայ բնակ­չութեան հայաթափումին պատճառով Արցախի կորուստը կը հանդիսանայ մեր նորա­գոյն պատմութեան մեծագոյն աղէտը։ Ամենացաւալին մարդկային հազարաւոր կեան­քերու դէմ իրագործուած ոճիրն է, իսկ անգնահատելին հայրենի հողատարածքներու կորուստն է,...

Ստորեւ կը ներկայացնենք ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, ՀՅԴ Հայ դատի կեդրոնական գրասենեակի պատասխանատու Կիրօ Մանոյեանին ելոյթը` «Դէպի կայուն եւ երկարաժամկէտ խաղաղութիւն» խորագրով քննարկման: Վերնագրում նշուած մի քանի բառերի, եզրոյթների սահմանումը, աւելի ճիշդ` գաղափարական ըմբռնումի սահմանումը պէտք է կատարել, որպէսզի յետոյ ասուելիքները իմաստ ունենան. Սփիւռքը ընդհանրապէս ընկալւում է որպէս Հայաստանից, եւ ոչ միայն Հայաստանի Հանրապետութիւնից դուրս ապրող հայութիւնը. բայց դա ոչ ամբողջական...

ՎԵՀԱՆՈՅՇ ԹԵՔԵԱՆ Հազուադէպ կը պատահի, որ անձնաւորութեան մը մասին միմիայն բարձր գնահատանք արտայայտուի «բոլոր կողմերէն»: Այդ դասակարգին կը պատկանէր տոքթ. Վազգէն Տէր Գալուստեան: Այնճարէն մինչեւ Մոնրէալ, գաղթի, զոհողութեան ու նուաճումի Հայոց պատմութիւն: Տեսած եմ զինք իբրեւ փեսայ, ներկայ եղած եմ իրենց հարսանիքին, եւ ապա, տասնամեակներ ետք, ամէն անգամ որ ձեռնարկ տեղի կ՛ունենար Քանատայի Համազգային մշակութային միութեան հետ: Զուսպ ազնուութիւն եւ...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ 1. Լոս Անճելըս, 9 սեպտեմբեր (11 սեպտեմբերէն երկու օր առաջ): Պատկերասփիւռի լուրերէն կը հաղորդեն, որ կարգ մը հանրային դպրոցներ փակուած են, կամ կէսօրեայ դրութեամբ կը բանին, որովհետեւ հեղձուցիչ տաք է: Այո՛, շաբաթներէ ի վեր Լոս Անճելըսի (եւ այլ շրջաններու) մէջ «կրակ կը տեղայ» բառացիօրէն: Անտառային հրդեհները դարձեալ ծուխ ու բնակարաններու հրկիզման սպառնալիք կը տարածեն: Լրագրողներ վազեր են դպրոցներ`...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Երկիրները պէտք է տարբեր գործիքներ ունենան իրենց զինանոցին մէջ` իրենց թշնամիներուն հակազդելու կամ զանոնք տկարացնելու համար: Ամէնէն յայտնի միջոցը ուժի կիրարկումն է: Սակայն ռազմական ուժի պակասին պատճառով Հայաստան չի կրնար այդ մէկը յաջող ձեւով գործադրել: Ուրիշ հնարաւոր միջոց մըն ալ թշնամի պետութիւններու ապակայունացումն է` ներքին խռովութիւններ ստեղծելով եւ անոնց ճնշուած փոքրամասնութիւնները հրահրելով: Երրորդ միջոցը թշնամի ազգին եւ անոր...

ՍԻՄՈՆ ԿՈՍՏԱՆԴԻՆԵԱՆ Կը պատահիմ մեր Սարգիսին` Փողոցին մէջ, վրան մայթին: Ուշադրութիւնս կը գրաւեն Կօշիկները զուտ կաշիէ Զոր Սարգիսը կարծես ոտքէն Մի քանի չափ մեծ կը գնէր: Կօշիկները կը պահանջեն Հզօր ջանքեր խեղճ Սարգիսէն` Յար մնալու քայլափոխին Ոտքերուն հետ գէթ միասին: Օր մը ճամբան որոշեցի Հարցում ուղղել մեր Սարգիսին, Բացատրութիւն առնել ճշգրիտ, Հարցումներուս հետաքրքիր, Որոնք կ՛ուղղեմ յանդգնութեամբ, Քիչ մըն ալ կարծես...

ՅԱԿՈԲ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ Այնճարի Երեք Հայ Յարանուանութիւնները Եւ Գործունեայ Միութիւններն Ու Կազմակերպութիւնները Այնճարի Ս. Պօղոս Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի Մուսալեռցիք մեծաւ մասամբ առաքելական համայնքի զաւակներ էին եւ ունէին մէկէ աւելի հոգեւոր հովիւներ: Այնճարի մէջ առաջին տարիներուն, հաւատարիմ` իրենց աննկուն հաւատքին, համայնքը իր եկեղեցական արարողութիւնները կը սկսի կատարել սեւ մեծ վրանի մը տակ, որ կը կոչուի վրան-եկեղեցի: 1939-ին, Այնճար հասնելէն քանի մը ամիս...

ՅԱԿՈԲ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ Անցնող դարասկիզբի Հայոց պատմութեան էջերը լեցնող Ցեղասպանութեան զարհուրանքներն ու արիւնալի կռիւները ունեցան նաեւ իրենց փայլատակումներու ադամանդեայ վայրկեանները` Մուսա Լեռ, Սասուն, Վան, Ուրֆա, Շապին Գարահիսար, Սարդարապատ, Բաշ Ապարան եւ բազում մեծ ու փոքր գիւղեր կեանքի ու մահուան պատմութիւնը հերոսներու արեամբ փորագրեցին յաւերժութեան ապառաժեայ ճակատին վրայ: Եւ այս բոլորը եկան անգամ մը եւս հաստատելու, թէ ինչպէ՛ս հրաշքներ կրնան գործել ժողովուրդի...

ՎԻԳԻ ԳԱՐԱԳԱՇԵԱՆ-ԱՅՆԹԱՊԼԵԱՆ Պատմութեան էջերուն մէջ արձանագրուած յատկանշական դէպքերը կը բնութագրեն տուեալ արարքը կերտած ժողովուրդը` էութիւնը, խառնուածքը, անհատականութիւնը: Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա Լերան 40 օրերը» դիւցազնավէպին եւ հայ ժողովուրդի 20-րդ դարու պատմութեան մէջ կը կարդանք Մուսա Լերան հերոսամարտին մասին: Ի տարբերութիւն շատ մը ուրիշներու, 1915-ին մերժելով օսմանեան բռնակալութիւնը, մուսալեռցիք հերոսաբար կը դիմադրեն ու պատմութեան համար կ՛արձանագրեն Մուսա Լերան հերոսամարտը: Իսկ 1939-ին, դարձեալ...

ՏՈՔԹ. ՆՈՐԱՅՐ ՄԱՆՃԵԱՆ Սոյն մանրապատումը լոկ  մեծ հօրս պամութիւնը չէ, այլ բոլոր մուսալեռցիներու պատմութիւնն է: Արդարեւ, ամէն մէկ մուսալեռցի իր ներդրումը ունի այդ գոյամարտին: 1915-ի մայիսին մուսալեռցիները իմացան թուրք օսմանեան նոր իշխանութեան հայաջինջ քաղաքականութեան մասին: Մուսա Լերան բոլոր գիւղերու  հայ բնակիչներուն հրահանգուեցաւ եօթը օրուան ընթացքին լքել իրենց տուները ու միանալ սուրիական անապատները ուղղուող  կարաւաններուն: Այս պահանջը չկատարելու պարագային` սպաննել զանոնք:...

ԱՐԱ ԳԱԶԱՆՃԵԱՆ Ես քեզ մեղայ՛ Մուսա Լեռ Որ դարերով քեզ գրկած Ձգեցի քեզ առանձին, Եւ չարաշուք թշնամին Քեզ կոխկռտեց ու անցաւ, Ոտքերուն տակ իր մոլի Պատմութիւնդ քարացաւ Ժայռերուդ պէս ամեհի: Ես քեզ մեղայ՛ Լեռ հզօր Որ աստուածները բոլոր Քեզ ձգեցին առանձին, Մայրամուտին տակ մինակ` Տրտում, տխուր, առանձին... 10 Սեպտեմբեր  2015

ՎԵՐ. ԴՈԿՏ. ՎԱՀԱՆ Յ, ԹՈՒԹԻԿԵԱՆ Խաչվերացը համաքրիստոնէական բնոյթ ունեցող տօն մըն է, որ շատ մը եկեղեցիներու կողմէ կը տօնուի սեպտեմբեր 15-ին, իսկ Հայաստանեաց առաքելական եկեղեցին կը տօնէ զայն 11-17 սեպտեմբերի միջեւ ամենամօտ կիրակի օրը: Խաչվերացը, որ նաեւ կը կոչուի Վերացման Ս. Խաչ, բառացիօրէն կը նշանակէ խաչը բարձրացնել, զայն յաղթականօրէն վեր առնել եւ փառաւորել: Պատմականօրէն եղելութիւնը հետեւեալն է. 614 թուականին պարսիկները...