Գիտութիւն

ՀԱՅԿ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ Թուրքիայի միջնակարգ կրթութեան (դպրոցի) 10-րդ դասարանի պատմութեան դասագրքի` Ա. Համաշխարհային պատերազմին նուիրուած հատուածի մէջ յատուկ անդրադարձ կայ հայերին եւ Հայկական հարցին: Անդրադարձը վերնագրուած է «Հայկական հարցը Համաշխարհային պատերազմի տարիներին»: Ուշագրաւ է, որ դասագրքի հեղինակները այստեղ եւս պարբերաբար յիշեցնում են, որ եւրոպական որոշ տէրութիւններ եւ առաւելապէս Ռուսաստանը, իրենց շահերը առաջ տանելու նպատակով մշտապէս սադրել եւ օգտագործել են հայերին ընդդէմ...

ԶԱՆԱ ԱՔՍՈՒ Անցեալում հայերով հոծ բնակեցուած քաղաքներից մէկում` Սղերդում այժմ, մշակութային ժառանգութիւնից բացի, ոչինչ աչք չի զարնում: Թուրքական միութիւնները կամ էլ որոշ քրտական զինեալներ հայերին սպաննեցին կամ էլ բռնի իսլամացրեցին: Որոշ աղբիւրներում Սղերդը յիշատակւում է որպէս «Սեերդ (երեք վայր)»: Շեմսէտտին Սամիի բառարանում նշուած է նաեւ «Տիղրակերտ» ձեւը: Որքան էլ որ ասեն, թէ Սամի արմատից է, կարծիք կայ, որ հայերէն Տիղրակերտը...

ՀԱՅԿ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ Հայոց ցեղասպանութիւնից 100 տարի անց Թուրքիայի հասարակութեան ճնշող մեծամասնութիւնը շարունակում է ժխտել Ցեղասպանութեան փաստը: Հասարակութեան այդ ստուար հատուածը Հայոց ցեղասպանութիւնը ժխտում է իր կամքով, իր իսկ համոզմունքների համաձայն, չի անում դա ստիպողաբար` որոշակի ճնշումների ազդեցութեամբ: Այս իրողութիւնը ձեւաւորուել է մի շարք հանգամանքների թելադրանքով: Բուն պատճառը, կարծում ենք, Թուրքիայի ազգային կրթութեան նախարարութեան կողմից  հաստատուած պատմութեան դպրոցական դասագրքերի բովանդակութիւնն է:...

«ՆՈՐ ՄԱՐՄԱՐԱ» «Պիրկիւն» լրատուական կայքէջի վրայ Ֆերիտուն Նատիրի ստորագրութեամբ հրատարակուած է յօդուած մը, որուն մէջ յօդուածագիրը կը յիշեցնէ, թէ Սեւան Նշանեան երկար ժամանակէ ի վեր բանտը կը գտնուի պարզապէս անոր համար, որ 60 մեթր քառակուսի հրաշալի շէնք մը կառուցած է Մաթեմաթիկ գիւղի Փիլիսոփայութիւն թաղամասի մէջ: Որքան ալ անհաւատալի ըլլայ, Նշանեանի բանտարկութեան պատճառը այս է, մինչ Թուրքիոյ մէջ անհաշիւ շէնքեր կը...

Մինչ Անատոլուի զանազան քաղաքներու մէջ տեղւոյն իշխանութիւնները զբօսաշրջական նպատակներով սկսած են մէկ առ մէկ նորոգել հայերէ մնացած հին ու աւերակեալ եկեղեցիները, Եասսըատայի մէջ սկսած հակառակ ուղղութեամբ աշխատանք: «Ճումհուրիյէթ» կը հաղորդէ, որ որոշ շրջանակներ գաղտնի ու ապօրէն աշխատանք կը տանին Եասսըատա կղզին զբօսաշրջութեան բանալու նպատակով: Անոնք, առանց պաշտօնական արտօնութեան, կը փճացնեն կղզիին պատմական հիւսկէնները, արդէն քանդեցին Արեւելեան Հռովմէական կայսրութեան շրջանէն մնացած...

Չենգիլլիի եկեղեցին գտնւում է Կարսի Քաղըզման (Կաղզուան, «Ակունք»-ի խմբ.) գաւառի կազմում գտնուող Չենգիլլի գիւղում: Այս գիւղն իր անունը ստացել է եկեղեցու զանգից: Գիւղացիներն իրենց մէջ գիւղն անուանում են Չեհնի, Չենգլի, Չանգլը: Եկեղեցի կարելի է գնալ Կարս-Քաղզըման ճանապարհի 15-րդ քմ-ից դէպի հիւսիս-արեւմուտք 30 քմ առաջ ընթանալով: Եկեղեցին գտնւում է Չենգիլլի գիւղում` բարձր բլրի վրայ: Գիւղը ծովի մակարդակից 1900 մ բարձրութեան վրայ...

«Նիուզ» կայքէջը կրճատումներով ընթերցողին ուշադրութեան կը յանձնէ քանատական «Օյէ Թայմզ» պարբերականին մէջ հրապարակուած յօդուածը իրաքցի գրող Լէյլա Քասարանիի, որ վերջերս այցելած` է Թուրքիա` Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակը յարգելու եւ ըլլալու այն վայրերուն մէջ, որոնց մասին յիշատակած էր վերջին վէպին մէջ: Արաբական ասացուածքին համաձայն, ճանապարհորդը հինգ առաւելութիւն ունի: Ոչ ոք հաւանաբար գիտէ, թէ ի՛նչ առաւելութիւններ են, բայց ես շատ բան ստացայ...

«ՆԻՒԶ» Ժամանակակից աշխարհի մէջ փախստականներուն հետ կը վերաբերին, ոչ թէ որպէս մարդ, այլ` ելլելով անոնց ցեղային, կրօնական պատկանելիութենէն: Այս մասին ըսուած է բրիտանացի լրագրող Ռոպըրթ Ֆիսքի «Տի Ինտիփենտընթ» պարբերականի կայքին մէջ հրապարակուած յօդուածով: Ան կը յիշեցնէ, թէ ինչպէս ժամանակին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները եւ քրիստոնէական այլ ժողովուրդներ որոշեցին, որ 1915-ին Հայոց ցեղասպանութենէն վերապրածները պէտք է վերադառնան Արեւմտեան Հայաստանի իրենց տուները: «Հարիւր...

«ՆՈՐ ՄԱՐՄԱՐԱ» Գարապուրունի մէջ 2-6 սեպտեմբեր թուականներուն պիտի կայանայ Գարապուրունի Գիտական համագումարը: Այս տարուանը այս ձեռնարկին տասներորդն է եւ այս անգամ նուիրուած է դրամագլուխի այլասերումին ու դրամագլուխի պայքարի պատճառով մարդկութեան ապրած մեծ ողբերգութիւններուն: Գարապուրունի քաղաքապետութիւնը ամէն տարի զօրավիգ կը կանգնի այս համագումարին, բայց այս տարի ան վերջին վայրկեանին ետ քաշեց իր զօրակցութիւնը, որովհետեւ համագումարի կազմակերպիչները իրենց հրաւէր-կոչին մէջ յիշած էին...

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ Յուլիս 14-ին Վիեննայում Իրանի եւ «վեցեակ»-ի միջեւ կնքուեց երկար սպասուած համաձայնագիրը, որը կարող է նոր էջ բացել միջազգային քաղաքականութեան վերափոխումների համար: Դա յաջողուեց առաջին հերթին Իրանի ճկունութեան, զիջումների գնալու կամքի ցուցաբերման շնորհիւ: Խնդիրն այն է, որ Իրանը համաձայնել է 15 տարուայ ընթացքում իւրանիումը 3.67 տոկոսից բարձր չհարստացնել, այն դէպքում, երբ Թեհրանի նկատմամբ բոլոր պատժամիջոցները չէ, որ հանուելու են:...

Հարցազրոյց Սան Ֆրանսիսքոյի Ու Շրջակայքի «Հայթեք»-ի Տիտաններէն` Ցեղասպանութեան 100-Ամեակի Հանգանակային Մարմինի Ատենապետ Ադամ Գափլանեանի Հետ Ադամ Գափլանեան Ամէն անգամ, երբ դէմ յանդիման կը գտնուինք միջազգային ճանաչման հասած հայորդիի մը, մեր սիրտերը հպարտութեամբ կը լեցուին: Այս պարագային, կը խօսինք մեր բարեկամներէն, մեր շրջանէն «Հայթեք» բարձր արհեստագիտութեան լաւագոյն ներկայացուցիչներէն Ադամ Գափլանեանի մասին: Ադամ Գափլանեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Ան նախնական ուսումը ստացած...

ՀԱՐՑՈՒՄ.- Կրնա՞նք ձեզի դիմել Խանչելեան-Սփիր անունով: Ճ. ԽԱՆՉԵԼԵԱՆ-ՍՓԻՐ.- Այո՛, խնդրեմ այդպէս դիմեցէք: Հ.- Քոնկրեսական Խանչելեան-Սփիր, դուք Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսի այն եզակի անդամներէն էք, որոնք ունին հայկական ծագում: Այդ փաստը ձեր վրայ յաւելեալ պատասխանատուութիւն կը դնէ՞: Ճ. Խ. Ս.- Մայրս ազգութեամբ հայ էր: Ան կեանքէն հեռացաւ 94 տարեկան հասակին, սակայն ան ինծի կը պատմէր Հայոց ցեղասպանութեան մասին, եւ ամբողջ կեանքիս ընթացքին...

Գրեց` ՕՐՀԱՆ ՔԵՄԱԼ ՃԵՆԿԻԶ Ստորեւ կը հրատարակենք Թուրքիոյ «Ռատիքալ» եւ «Զաման» օրաթերթերու աշխատակից Օրհան Քեմալ Ճենկիզի յօդուածը: Ականաւոր անձնաւորութիւն մըն է Ճենկիզ, որ նաեւ փաստաբան եւ մարդկային իրաւանց ջերմ ջատագով է: Այս յօդուածը լոյս տեսած է «Զաման»-ի 7 յուլիս 2015-ի թիւին մէջ: Նախապէս այս կապը չէի հաստատած: Անգարայի Մտածումի ազատութեան նախաձեռնութեան (Տիւշիւնճերէ օզկիւրլիւք կիրիշիմի) հրապարակած հանրագրութիւնը կարդալէն ետք է, որ...

ԴՈԿՏ. ԱՐԱ ՍԱՅԵՂ   Հայկական սփիւռքը ներկայիս կը կազմեն հայ ժողովուրդի այն համայնքները, որոնք կ՛ապրին Հայաստանի ու Արցախի հանրապետութիւններու սահմաններէն դուրս: Ժամանակակից հայկական սփիւռքի մեծ մասը ստեղծուեցաւ որպէս հետեւանք Հայոց ցեղասպանութեան, որ իրագործուեցաւ 1915 թուականին Օսմանական կայսրութեան մէջ, Համաշխարհային Ա. պատերազմի տարիներուն, թրքական կեդրոնացած ու ծրագրուած բնաջնջումի ծրագիրով` բնիկ ողջ հայ բնակչութեան դէմ: Հայութեան ընդհանուր թիւը ամբողջ աշխարհի մէջ ներկայիս...

Ջամալեան «Ազրպէյճանական պաշտպանական գերատեսչութեան ներքին ցուցումների արտահոսքը, որի հիմնական ուղերձն այն է, որ ցանկացած պահի կարող է պատերազմ սկսուել, աւելի շատ Հայաստանի Հանրապետութեան ու Լեռնային Ղարաբաղի հանրութիւնն ահաբեկելու, անառողջ մթնոլորտ ստեղծելու, այսինքն` քարոզչական տողատակ ունի», «Թերթ»-ի հետ զրոյցում ասաց Հայաստանի պաշտպանութեան նախարարի խորհրդական Դաւիթ Ջամալեանը` բացատրելով, թէ ինչո՛ւ է այդպէս կարծում: «Որպէս կանոն` պատերազմի նախապատրաստուելիս այդ մասին բացէիբաց չեն յայտարարում:...

ԼԻԼԻԹ ՅԱԿՈԲԵԱՆ Ազրպէյճանի կողմից պետականօրէն իրականացուող հակահայկական քարոզչութիւնը շարունակում է ծաւալուել ու զարգանալ` հնարաւոր նոր միտումները պարբերական հետազօտութիւնների միջոցով դիտարկելու անհրաժեշտութիւն առաջացնելով: Հակահայկական լրատուական քաղաքականութեան ուսումնասիրման առաւել յարմար միջոց է ազրպէյճանական լրատուամիջոցների բովանդակութեան ուսումնասիրութիւնը, յատկապէս քարոզչութեան համար նշանակալից առիթներին, ինչպիսին են, օրինակ, Խոջալուի մէջ մահացածների յիշատակի օրը` փետրուար 26-ը եւ դրան նախորդող ու յաջորդող օրերը: Այդ օրերին ազրպէյճանական կայքերն ու...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Մարդկային կեանքը բացարձակ արժէք է` հոս թէ այլուր, Փարիզ թէ Շանկհայ, Վան թէ Ուաշինկթըն, Սիս թէ Մեմֆիս, Քոսովօ թէ Շուշի: Երբ մարդը կը դառնայ գայլ, ո՛ր երկինքին տակ ալ այդ ըլլայ, գայլը գայլ պէտք է կոչել: Եուկոսլաւիոյ անհետացման պատերազմը աւարտած է, այդ միացեալ հանրապետութիւնը պատմութեան կը պատկանի, ծնունդ առած են նոր երկիրներ, Սերպիան, Պոսնիա-Հերցեկովինան, Մակեդոնիան, Խրուաթիան: Արիւնալի կռիւներ...

ՍԱՄԻՄ ԱՔԿԷՕՆԻՒԼ Այս յօդուածով թուրք պատմաբան եւ քաղաքագէտ Սամիմ Աքկէօնիւլ կ՛անդրադառնա՛յ Ֆրանչիսկոս Ա. պապի` Հայոց ցեղասպանութեան մասին ըրած վերջին յայտարարութիւններուն, որոնք Թուրքիոյ կառավարութենէն ներս խուճապ յառաջացուցին: Ան նաեւ սրամիտ կերպով կը թուարկէ բազմաթիւ անձերու հակազդեցութիւնները, որոնք տակաւին 2015 թուականին կը շարունակեն  յամառօրէն չօգտագործել «ցեղասպանութիւն» եզրոյթը` յայտնի «Ց»-ով բառը, երբ կը խօսին զանգուածային կոտորածներու եւ տեղահանութիւններու մասին, որոնց ենթարկուեցան հայերը 1915-ին:...

Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին առիթով ընդարձակ գրութիւն մը լոյս ընծայեց յունական «Փոքրասիական յուշեր» միութեան պարբերաթերթը: Խմբագրական գրութեամբ մը, ինչպէս նաեւ լման երկու էջի վրայ ծաւալող Մաննիկ Աշրեանի յօդուածով եւ յաւելեալ տեղեկութիւններով, յունական Քաւալայի պարբերաթերթի հրատարակութիւնը յարգանքի տուրք էր Հայոց ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակին: «Առանց պատիժի ոճիր» խորագիրով Մաննիկ Աշրեանի գրութիւնը, պատմական փաստերէն անդին, կ՛անդրադառնայ Թուրքիոյ պետական ժխտումի քաղաքականութեան եւ ուրացման ճիգերուն, որ...

ՊՈՏԻԼ ՊԻՈՌՆ Լուսանկարից անհոգ ու անմեղ աչքերով նայող երեխաները Մուշի որբանոցի հայ սանուհիներն են իրենց ուսուցչուհու Մարգարիտի հետ: Լուսանկարն արուել է «Կանանց առաքելութեան աշխատողներ» սկանտինաւեան կազմակերպութեան անդամ, նորվեկիացի միսիոնարուհի Պոտիլ Կատարինէ Պիոռնի կողմից: Մինչեւ 1915 թուականի ողբերգական իրադարձութիւնները Պոտիլ Պիոռնն աշխատել է Մուշի եւ Մեզրէի որբանոցներում: 1915 թ. ամրանը` Մուշի հայ բնակչութեան կոտորածների ժամանակ, քաղաքը հրկիզուեց թուրքական բանակի կողմից. հազարաւոր...