Մինչ Անատոլուի զանազան քաղաքներու մէջ տեղւոյն իշխանութիւնները զբօսաշրջական նպատակներով սկսած են մէկ առ մէկ նորոգել հայերէ մնացած հին ու աւերակեալ եկեղեցիները, Եասսըատայի մէջ սկսած հակառակ ուղղութեամբ աշխատանք:
«Ճումհուրիյէթ» կը հաղորդէ, որ որոշ շրջանակներ գաղտնի ու ապօրէն աշխատանք կը տանին Եասսըատա կղզին զբօսաշրջութեան բանալու նպատակով: Անոնք, առանց պաշտօնական արտօնութեան, կը փճացնեն կղզիին պատմական հիւսկէնները, արդէն քանդեցին Արեւելեան Հռովմէական կայսրութեան շրջանէն մնացած իշխաններու գերեզմանները եւ եկեղեցին: Քանդեցին այն շէնքը, ուր Ատնան Մենտերեսը բանտարկուած էր:
Նշենք, որ Եասսըատա կղզին Թուրքիոյ պատմութեան մէջ առաջնակարգ տեղ գրաւեց, երբ զինուորական պետական հարուածէ ետք օրուան վարչապետ Ատնան Մենտերես ու անոր գործակիցները այս կղզին տարուեցան ու հոն բանտարկուեցան, ապա շինծու դատավարութեամբ մը մահուան դատապարտուեցան: Բայց այսքան չէ: Այս կղզին ունի նաեւ պատմութեան շատ հին շրջաններէն եկած յուշարձաններ, ու հիմա անոնք մէկ առ մէկ վար կ՛առնուին, ինչպէս եկեղեցի մը, որ հոն կը գտնուի:
Այս մասին «Ճումհուրիյէթ»-ի հարցումներուն պատասխանելով` բողոքի արտայայտութիւն ունեցած է մեր ազգայիններէն Աւետիս Գէորգ Հիլքաթ, որ Ճէ-Հէ-Փէ-էն Կղզիներու եւ Պոլսոյ մայր քաղաքապետութեան խորհուրդի անդամ է: Աւետիս Հիլքաթ ըսած է, որ կղզիին մէջ կատարուած քանդումները կատարուած են առանց քաղաքապետութեան գիտակցութեան, եւ երբ իմացուած է այս մասին, արդէն շատ ուշ էր: Ան պահանջեց, որ այս ապօրէն քանդումները կանգ առնեն, մանաւանդ` խնայուի եկեղեցին:
«Այս աւերակները մարդկութեան ու աշխարհի քաղաքակրթութեան ժառանգութիւններն են, արդէն հոս ափ մը փոքրամասնութիւն մնացինք, մեր եկեղեցիները մեծամասնութեամբ քանդուեցան, գոնէ այս եկեղեցիին ու շրջապատին մի՛ դպչիք: Հնագէտները թող գան ու քննարկեն: Ես եկեղեցիս ու զանգակը կը պահանջեմ», ըսած է Հիլքաթ:
«ՆՈՐ ՄԱՐՄԱՐԱ»
