ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Այս օրերին աշխարհի հզօրների ուշադրութիւնը մեր երկրի մի փոքրիկ` 43 քմ հատուածի վրայ է սեւեռուած, որը կրում է «Զանգեզուրի միջանցք» անունը, որի մասին խօսում են ամենայայտնի լրատուամիջոցներից սկսած մինչեւ նորելուկները, մասամբ` առանց հասկանալու, թէ որտե՛ղ է այն գտնւում, ո՛ւմ հողի վրայ եւ ի՛նչ տեսք ունի, առաւել եւս անթաքոյց յայտնում են նաեւ, որ դա լաւագոյն հնարաւորութիւնն է ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ «Ես խնդրում եմ սովետական կառավարութեանը` կրկնապատկել, եռապատկել պահակախումբը Ստալինի շիրիմին, որ Ստալինը վեր չկենայ եւ նրա հետ՛ ստալինիզմը» ԵՒԳԵՆԻ ԵՒՏՈՒՇԵՆԿՕ Այս տողերը Խորհրդային Միութեան ռուս նշանաւոր բանաստեղծ, ժամանակի երիտասարդութեան կուռք Եւգենի Եւտուշենկոն գրել էր 1961թ, երբ Խրուշչովի հրամանով Ստալինի դին դամբարանից հանում, գիշերով թաքուն թաղում են Քրեմլինի պարսպի տակ: Երկրում հաստատւում է հակաստալինիզմի օրէնք, որով ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Չգիտեմ` ո՛վ, ինչպէ՛ս, բայց ես արդէն խեղդւում եմ իմ երկրի եւ աշխարհի քաղաքական այս հեղձուցիչ, անբարոյ մթնոլորտում: Շնչելն այլեւս անհնարին է դարձել համատարած շինծու մեղադրանքների, բացայայտ սուտի քարոզարշաւի այս խելայեղ վազքում: Իրենց ամենակալ հռչակածների կողմից երկրների ու ժողովուրդների անխնայ ոչնչացումը արդէն հասել է այնպիսի չափերի, որ իւրաքանչիւր մտածող անձ անկարող է ընդունել, համակերպուել, շնչել: Մեծ երկրների ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Բոլորս ականատես ենք, թէ ինչպէ՛ս երկար տարիներ Արեւմուտքը եւ Եւրոպան, միասնացած` Իսրայէլի ամէնօրեայ ստայօդ քարոզչութեանը, աշխարհի աչքին շարունակաբար վարկաբեկեցին Իրանի Իսլամական Հանրապետութիւնը, օգտագործեցին ամէն տեսակի արգելք ու պատժամիջոցներ` առեւտրի, նաւթի արդիւնաբերման եւ վաճառման սահմանափակումներից մինչեւ ռազմականը, նոյնիսկ` դեղորայքի եւ նորագոյն արհեստագիտութեան սահմանափակումները: Երկար տարիներ` առանց դադարի, տարբեր միջոցների անյաջող օգտագործումից յետոյ, վերջապէս իրենք իրենց դիմակազրկելով` բացայայտօրէն ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Մեռնում ենք ի զուր ու չենք զարհուրում, Մաշւում ենք ու չենք ստրջում բնաւ: Հատնում ենք անհոգ, անփոյթ, անտարբեր, Գնում ենք անդարձ ու չենք սթափւում, Գերեվարւում ու չենք էլ զգում: Միջնադարում գրուած այս տողերը հանճարեղ Նարեկացուն է պատկանում, որը այսօրուայ մեր վիճակի լիարժէք բնութագրումն է: Իրապէս հանճարների մտքի հեռատեսութիւնը ժամանակ ու սահման չունի: Միջնադարեան մեր այս հսկան, ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Սրտի ծանրագոյն կսկիծով դիտում եմ տեղահանուած պաղեստինցի ժողովրդի կարօտով լի վերադարձը փոշիացած, քարակոյտի վերածած իր երկիրը` Կազա, եւ որպէս նոյն ժամանակաշրջանը իրենց հետ կիսողի, իրենց երկրի աւերումին ու ծրագրուած ոչնչացմանը, սարսափելի տեղահանումին լուրերից ականատես եղածի` ինձ ոչնչացուած, փոքրացած եմ զգում այդ ժողովրդի բարձրագոյն գիտակցութեան, իրենց հողի կապուածութեան առջեւ: Նախանձախնդիր հիացումով խոնարհւում եմ իրենց երկրին, իրենց տառապած ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ «Ոչ ոք ըսաւ-հէք տըղայ Արդեօք ինչո՞ւ կը մըխայ Թերեւս ըլլայ գեղանի, Թէ որ սիրեմ, չմեռնի»: ՊԵՏՐՈՍ ԴՈՒՐԵԱՆ Միամիտ, միամիտ 20-ամեայ, անփորձ, մարդկային յարաբերութիւններին անտեղեակ մեր սիրելի բանաստեղծ Պետրոս Դուրեա՛ն, քո շրջապատից սպասում էիր մարդկային մի փոքր ուշադրութիւն, աննշան հոգատարութիւն, մեղմելու միայնակ կրող քու ծանր բեռդ, քու ներքին ալեկոծումներդ: Շրջապատի, մարդկանց, իրար հանդէպ անտարբերութեան մասին 1870-ականներին դառնութեամբ ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Մինչդեռ աշխարհին թւում է, որ հրեաները` որպէս ցեղասպանութիւն ապրած ազգ, իրաւունք ունեն իրենք իրենց պաշտպանելու համար ոչնչացնել ոչ միայն պաղեստինցիներին, այլ` բոլոր նրանց, որոնցից իրենց վտանգ է սպառնում: Իրաւունք ունեն` ռմբակոծել հարեւան սահմանակից երկիրն անգամ, հիւանդանոցներն ու դպրոցները, մանկապարտէզներն ու ապաստարանները, այն բոլոր վայրերը, որին ուզում է տիրանալ, մէկ սեղմումով ոչնչացնել հազարաւոր անմեղների եւ արդարանալ, որ ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Երկար ամիսներէ չեմ գրում: Իմ իմացած շատ թէ քիչ լեզուներից որեւէ մէկով չեմ կարողանում արտայայտել իմ ցասումն ու ալեկոծումները` մեր երկրում եւ աշխարհում կատարուող իրադարձութիւնների հանդէպ: Չեմ կարողանում յատկապէս հաշտուել այն հաշտուողականութեան հետ, որը շարունակում է որդեգրել մեր ժողովուրդը` կործանում տանող իր ապագայի հանդէպ, որը թւում է հնացած արտայայտութիւն արդէն: Չեմ կարողանում ընդունել նաեւ աշխարհի ժողովուրդների ...
ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Ա՜խ, այս տարիքս... տարիքս... անհաշտ եմ իր հետ: Որտեղի՞ց եկաւ եւ որքան արագ առանց հարցումի տիրոջ իրաւունք ստացաւ մէկից: Ինչպէ՞ս հաշտուեմ, երբ այն զրկել է արագ գործելու, արագ շարժուելու, արագ խորհելու ու մտածելու, նոր վերելքների հնարաւորութիւնից: Որը սանձել է հոգուս ու մտքիս թռիչքներն անսանձ: Ինչպէ՞ս հաշտուեմ, երբ ստիպում է իղձերս սանձել, երազանքներիս անկատար մասը մոռացութեան տալ, նոր ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Շնորհակալ եմ «Դրօշակ»-ի խմբագրութեանը` ինձ նոյնպէս ներառելու հայութեան առաջ ծառացած խնդիրների շուրջ մտքերի փոխանակում կազմակերպելու մէջ, թէեւ խնդիրները գնալով աւելի բարդանում, լեռնանում են մեր առջեւ, յատկապէս վերջին տարիներին` առանց լուծումներ գտնելու, եւ մենք դեռ քննարկումներով ենք ժամանակ վատնում: Որքան էլ սառը դատողութեամբ քննարկուող, առաջարկուող հարցերը տարիներ շարունակ թարմացնում ենք նոր միջոցներով ու անուանումներով` կլոր սեղանների շուրջ ...
ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Յուսանք` սա մեր վերջին կանչը կը լինի, մեր վերջին զարկը: Յուսանք, որ քաղաքներում նոյնպէս կ՛արթնանայ ժողովուրդը եւ կը միանայ Տաւուշից փրկութեան յոյսով առաջնորդուող այս երթին: Ճիշդ է, որ Բագրատ սրբազանն է այս փրկարար շարժման առաջնորդող, շարժիչ ուժը, որի ազգանուէր զոհողութիւնը անգնահատելի է, որին ժողովուրդը ինքնակամօրէն է միանում, սակայն չմոռանանք, որ մեր երկրի ճգնաժամային վիճակը բացարձակապէս քաղաքական է, ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Այո՛, տարբեր է` մեր տարածքային շարունակուող կորուստներով, մեր տեղահանուած ժողովրդով, մեր անստոյգ ճակատագրով, աշխարհում կատարուող բացայայտ ցեղասպանութեամբ... Զարմանալի չէ՞, որ 21-րդ դարի առաջին կէսում ցեղասպանութիւն է գործւում բացայայտօրէն եւ այս անգամ ցեղասպանութեան ենթարկուածն է ցեղասպանութիւն գործում: Նա, որ ոչ միայն լիարժէք հատուցում ստացաւ, այլ իր Ողջակիզումը օգտագործեց` որպէս աշխարհում գործուած միակ հրէշաւորը, արհամարհեց, չընդունեց, թոյլ չտուեց ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Դժուար է հաւատալ, որ հեռախօսի միւս կողմից այլեւս երբեք, երբեք չի հնչելու «Երեւանն է խօսում», զուարթ այն ձայնը, որին սովորաբար յաջորդում էր լիաթոք մի ծիծաղ` տոքթ. Հենրի Աստարճեանի ծիծաղը: Նոյնիսկ չգիտեմ թէ, ինչպէ՛ս սկսեմ հրաժեշտի իմ տողերը` ուղղուած մի անձի, որի հետ մեր ընկերութիւնը ձգուել է երկար տարիներ, լեցուած` փոխադարձ յարգանքով ու իրար հանդէպ ունեցած խորը ...
ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Հայ հեղինակներ.- Այստեղ զանց կ՛առնեմ յուշատօնային-ծիսական բնոյթի ելոյթներ, ինչպէս` Մարի Ռոզ Աբուսէֆեանի «Գրիգոր Զոհրապ, գողգոթայի ճանապարհին» եւ Անահիտ Կիրակոսեանի «Փրկութեան հրեշտակը»: Այստեղ կարելի է յիշել նաեւ Վ. Ատրունիի «Գարնան երեք օրերը» եւ Լիլի Թովմասեանի «Կոմիտաս` Աստուծոյ պարգեւը», որոնց նախապէս հանգամանօրէն անդրադարձած եմ (12, 13): Կը ներկայացնեմ ինծի ծանօթ այն գործերը, որոնք թատերագրական յաւակնութիւն ունին: Ե. «Գտնուած» (Found), Անուշ ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Տարին աւարտում ենք կեղծիքների եւ շարունակուող անտարբերութեան մէջ մխրճուած: Աւարտում ենք պատմութեան եւ սերունդների առջեւ գլխահակ մեղանչումով: Աւարտում ենք մեր տարածքների անվերադարձ կորստով, տեղահանուած ժողովրդով: Ի՞նչ պատասխան ենք տալու սերունդներին, ինչպէ՞ս ենք արդարանալու մեր կորուստների համար, մի՞թէ հնարաւոր է արդարանալ: Ո՞վ է բացայայտելու, կամ ե՞րբ կը բացայայտուեն, մեր ձեռքով թշնամուն նուիրաբերած այն գործարքների իրական մանրամասները, որով ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Ի՞նչ գրել, որտեղից սկսել, կամ շարունակել, ո՞ւր աւարտել... Մի՞թէ այս ամէնին աւարտ կայ, կամ պիտի լինի... Ո՞ր կողմ դառնաս, որտեղի՞ց փրկութիւն, մօտակայ բարելաւում սպասես: Չգիտես` կենտրոնանաս միայն քո երկրի կորուստների՞, կործանմա՞ն, փրկութեան միջոցների՞ն, թէ՞ պաշտպանուես, մէկ անգամ եւս կուլ չգնաս, շնչահեղձ չլինես աշխարհաքաղաքական այս նոր փոթորիկի մէջ, ուր կրկին ներառուած է մեր ժողովրդի թափառական մի հսկայական ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Ինչպէս գիտէք, թուրքերի ձեռքով 1915 թ. մեր դարաւոր, պապենական հողերի բռնագրաւումից, դրանց վրայ ապրող միլիոնաւոր հայութեան գազանաբար բնաջնջումից 33 տարի յետոյ, 1948 թուին իրաւաբան Ռաֆայէլ Լեմքինը ստեղծեց պետութիւնների կողմից ժողովուրդների դէմ իրագործուող մեծագոյն յանցագործութեան` ցեղասպանութեան կանխման եւ պատժման օրէնք, որն ուժի մէջ մտաւ ՄԱԿ-ի կողմից երեք տարի անց, 1951 թուին: Շեշտում եմ` կանխման եւ պատժման օրէնք, ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ Գծանկարը՝ Արին Չէքիճեանի 40 տարի առաջ պէյրութահայ հինգ զարմանահրաշ երիտասարդներ` ՎԱՉԷ ՏԱՂԼԵԱՆ, ՍԻՄՈՆ ԵԱՀՆԻԵԱՆ, ԱՐԱ ՔԸՐՃԸԼԵԱՆ, ՍԵԴՐԱԿ ԱՃԷՄԵԱՆ, ՍԱՐԳԻՍ ԱԲՐԱՀԱՄԵԱՆ, այլեւս յոգնած մեր պահանջատիրութեան, Հայ դատի հանդէպ ցուցաբերած աշխարհի արհամարհական լուռ վերաբերմունքից, որոշում են Լիզպոնում գումարուող թուրքական դեսպանների խորհրդակցութիւնն օգտագործել եւ աշխարհի ուշադրութեան ներկայացնել Թուրքիոյ գործած մեծագոյն Ցեղասպանութիւնը: 40 տարի առաջ յուլիս 27-ին Փորթուգալի Լիզպոն ...
ԴՈԿՏ. ՄԱՐԻ ՌՈԶ ԱԲՈՒՍԷՖԵԱՆ «Երջանկութիւն անոնց, ովքեր պիտի ապրին մեզմէ յետոյ եւ վայելեն վաղուան խաղաղութեան ու ազատութեան քաղցրութիւնը»: Այս հաւատամքը թուրքական ցեղասպանութիւնից որբացած, իր կեանքը Ֆրանսայի ազատագրման համար նուիրաբերած, դիմադրութեան շարժման առաջնորդ, համայնավար, 38-ամեայ հերոս, հայ բանաստեղծ` Միսաք Մանուշեանի 1944 թուականի փետրուար 21-ին, գնդակահարութիւնից առաջ, իր կնոջը` Մելինէին գրած վերջին նամակի տողերն են: Աւելի անձնուրաց հաւատամք իր կեանքը երկրի ազատագրմանը նուիրաբերած մարտիկին ...