Գիտութիւն

Թուրքիա դիմած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ին` Վանի բերդը համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ ընդգրկելու համար, կը յայտնէ News.am: Թրքական «Ռատիքալ» օրաթերթին համաձայն, Վանի մշակոյթի եւ զբօսաշրջութեան վարչութեան պետ Մուզաֆեր Աքթուղ յայտնած է, որ եթէ Վանի բերդը մտնէ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ, ապա ատիկա Վանին մեծ ճանաչում եւ օգուտ պիտի բերէ: Նշենք, որ Թուրքիան ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ին ուղղուած դիմումին մէջ շեշտած է Վանի բերդը եւ...

«ՀՈՐԻԶՈՆ» Թուրքիոյ մէջ 20-րդ դարուն տեղի ունեցած քրտական ապստամբութիւններէն կը տարբերի 1930-ի Արարատի յեղափոխութիւնը: Այս ըմբոստութիւնը իր բնոյթին մէջ տարբեր էր 1921-ի Քոչկիրիի եւ 1925-ի շէյխ Սայիտի ապստամբութիւններէն: Տարբեր էր, որովհետեւ առաջին անգամ ըլլալով քրտական ազատագրական պայքարին մէջ իբրեւ գաղափարախօսութիւն` տեղ կը գտնէր անկախութեան գաղափարը եւ ինքնավար ու ազատ պետութիւն կերտելու ձգտումը: Արարատի 1926-1930 ապստամբութիւնը քիւրտ ժողովուրդի ազգային-ազատագրական պայքարի այն...

ԱՐՓԻՆԷ ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ «Եկէ՛ք, եկէ՛ք, սա հայի տուն է, հայի տնկած խաղողի որթեր են», այսպէս է իր տանը դիմաւորել Թուրքիայի բնակիչներից մէկը Հայաստանից Մուշ մեկնած «Խօսելով միմեանց հետ» ծրագրի հայ մասնակիցներին, ովքեր ճանապարհ էին ընկել` տեսնելու, ճանաչելու եւ վերականգնելու Մուշի պատմութիւնը` տեղում աշխատելով եւ գրանցելով մարդկանց յիշողութիւններ: Սեպտեմբերի 17-ին Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Թալին քաղաքի Գեղարուեստի դպրոցում այդ այցելութեան արդիւնքն էր ցուցադրուած...

Թարգմանութիւնը` ԱՐԱԶ ԳԱՅՄԱԳԱՄԵԱՆԻ Օրեր առաջ ներկայիս Թուրքիայի քրտաբնակ Ճիզրէ (հայկական` Գզիրա) քաղաքում գայթակղեցուցիչ միջադէպ էր տեղի ունեցել: IMC հեռուստաընկերութեան հրապարակած տեսանիւթում ականատես եղանք, թէ ինչպէս է զայրացած թուրք ոստիկանը քրտերին անպատուելու համար նրանց հայ անուանում:  «Հայերը ձեզանով հպարտանում են: Բոլո՛րդ հայ էք: Հա՛յ էք», ասում էր նա: Ոստիկանի յայտարարութիւնը շարունակում է մեծ արձագանգ ունենալ: T24-ի սիւնակագիր Նուրճան Պայսալն ուշագրաւ յօդուած...

Թուրք լրագրող Ամպերին Զաման «Ալ-Մոնիթըր» քաղաքական վերլուծողական կայքէջին վրայ հրապարակուած իր յօդուածին մէջ կը գրէ, որ մինչ ՔԱԿ-ն (Քրտական աշխատաւորական կուսակցութիւն, PKK) ու թրքական իշխանութիւնները կրնան շարունակել զիրար այպանել 31-ամեայ քրտական հարցի լուծման ամէնէն յուսալի փորձի տապալման համար, Թուրքիոյ քրտաբնակ հարաւարեւելեան շրջանէն եկող լուրերը կը վկայեն, թէ Ժողովուրդներու ժողովրդավարական կուսակցութեան (ԺԺԿ) համանախագահ Սելահաթթին Տեմիրթաշի այն խօսքը, թէ «Թուրքիա քաղաքական պատերազմի...

Ըստ հայրենի «Նիուզ» լրատու գործակալութեան, թրքական պետական «Անատոլու» լրատու գործակալութեան թղթակից Մուսթաֆա Ույկիւնը կոչ ուղղած է անխնայ կոտորելու քիւրտերը: Դիմատետրի իր էջին վրայ Ույկիւնի այս մասին գրութիւնը մեծ աղմուկ բարձրացուցած եւ լայն արձագանգ գտած է: Ան հետեւեալը գրած է. «Զոհուածին նկատմամբ մեր վերջին պարտականութիւնը ոչ թէ անոր դագաղը տանիլն է, այլ` արիւն հեղելը, արեամբ պէտք է լեցուին այդ լեռները: Մեր...

Սեպտեմբեր 14-ին Երեւանի մէջ տեղի ունեցած քննարկումին ընթացքին պոլսահայ «Ակօս» շաբաթաթերթի հայկական բաժինի խմբագիր Բագրատ Էսթուքեան յայտարարած է, որ ներկայիս Թուրքիոյ հայերը, նախորդ տարիներուն հետ բաղդատելով` աւելի քաղաքականացած են: Անդրադառնալով Թուրքիոյ հայ համայնքին այսօրուան իրավիճակին` Էսթուքեան նշած է, որ հայերը սովորաբար միշտ ալ կը քուէարկեն աջ կուսակցութիւններուն օգտին: «Սակայն այս ամբողջ գործընթացին ատեն կարեւոր փոփոխութիւն արձանագրուեցաւ: Հայ համայնքի ներկայացուցիչներուն մեծամասնութիւնը...

ԿԱՐՕ ԱՐՄԵՆԵԱՆ Թրքական շրջափակման ենթակայ քրտաբնակ Ճիզրէն նոյնինքն հայոց Գզիրա աւանն է, ուրկէ 1915 թուին 1049 հայորդիներ տեղահանուեցան եւ բնաջինջ եղան Տէր Զօրի ճամբաներուն վրայ: Մեծ եղեռնէն ետք Գզիրան այլեւս դադրեցաւ իր հայկական ինքնութիւնը պահպանելէ: Ըստ «Հայաստանի եւ յարակից շրջանների տեղանունների բառարան»-ին, 1890-ին Գզիրան ունեցած է 4750 հայ բնակիչ: Քաղաքն ու նոյնանուն գաւառակը իրենց անունը առած են արաբերէն «ժազիրա» բառէն,...

ԳԱՅԵԱՆԷ ՊՕՂՈՍԵԱՆ Երեք զինուորները նստել են կողք կողքի շարուած աթոռների վրայ ու պատրաստակամ նայում են ինձ: Սիրում եմ զրուցել երիտասարդների հետ, հասկանալ նրանց ապրումները, մտքերը, մտահոգութիւնները, հպուել նրանց ազատութեանն ու ըմբոստութեանը, լաւատեսութեանն ու խիզախութեանը: Անթաքոյց սիրով հայեացքս սահում է մէկից միւսին. տղաները ժպտում են: - Եղբայրնե՞ր էք,- մէկ անգամ էլ եմ ճշդում, որովհետեւ այնքան տարբեր են ժպտում... ու արտաքինով էլ...

Այնթապ նահանգին մէջ կ՛ապրի 2 միլիոն քաղաքացի, որուն միայն 5 առ հարիւրը բնիկ այնթապցի է: Եւ այդ 5 առ հարիւրի գրեթէ կէսը (այսինքն` 50 հազարը) կը կազմեն իսլամացած հայերը: Սակայն անոնց մեծ մասը, ըստ մտաւորականի, կը մերժէ իր հայկական ծագումը` ըսելով. «Մենք իսլամ թուրք ենք»: Շուրք 25 հազար իսլամացած հայ կ՛ապրի Այնթապի կեդրոնը, իսկ Նիսիպի եւ Պերեճիկի բնակչութեան մէկ երրորդը...

Հայոց ցեղասպանութեան թանգարանի կայքէջը կը հաղորդէ, որ կարելի եղած է ձեռք բերել 1915 թուականին պատկերահանուած անյայտ լուսանկարի մը բնօրինակը: Լուսանկարը կը պատկերէ Տիգրանակերտ քաղաքի փողոցներուն մէջ թափառող անօթեւան հայ որբերն ու անոնց հաց տուող աւստրիացի զինուորները: Այդ մասին կը փաստէ լուսանկարին վրայ կատարուած գերմաներէն գրութիւնը: Ամենայն հաւանականութեամբ, որբերը լուսանկարուած են գերմանացի զինուորներու կողմէ, որովհետեւ լուսանկարը յայտնաբերուած է Գերմանիոյ մէջ: Լուսանկարչական...

«ՆՈՐ ՄԱՐՄԱՐԱ» Սերտար Գորուճու «Թարաֆ» թերթը նախանցեալ շաբաթ օրուան իր թիւին մէջ, հիմնուելով Սերտար Գորուճուի մէկ թղթակցութեան վրայ, դիտել կու տար, որ դպրոցներու մէջ աշակերտներուն առջեւ դարձեալ պիտի դրուին դասագիրքեր, որոնց մէջ ատելութիւն կը սերմանուի հայերու ու յոյներու նկատմամբ, այս երկու ժողովուրդները դաւաճան կը հռչակուին: Աւելի՛ն. հիմնովին կը ժխտուի 1915-ը ու կը պնդուի, որ հայերը տեղահանուեցան իրենց իսկ ապահովութեան համար,...

«ՆՈՐ ՄԱՐՄԱՐԱ» Ատհայի տօնի արձակուրդի օրերուն մեր ուշադրութիւնը գրաւեց «Ճումհուրիյէթ»-ի հինգշաբթիի թիւին մէջ Այշէ Եըլտըրըմի յօդուածը, որ կը վերաբերէր Էրզրումի մէջ կատարուած դատավարութեան մը ընթացքին կին դատաւորի մը կողմէ քիւրտերու ու հայերու դէմ արտասանուած խօսքերուն: Այս կին դատաւորն ալ, հակառակ որ հոն բազմած էր արդարութիւն ու իրաւունք բաշխելու համար, անօրինակ զայրոյթով մը խօսեր է քիւրտերուն դէմ ու զանոնք նախատել կարծեր...

Սփիւռքի մէջ ապրող հայ փաստաբաններու ստեղծած միութեան` Հայ իրաւաբանական միութեան ներկայացուցիչները դատապարտած են Թուրքիոյ մէջ վերջին շրջանին հայերուն հանդէպ տարածուող  եւ ատելութիւն սերմանող խօսքերն ու «Արմէն» որբանոցին վրայ իրականացուած յարձակումները, կը գրէ «Ակօս»: Այդ մասին միութեան ներկայացուցիչները նամակ հրապարակած են: Թուրքիոյ դեսպանատուներուն ու հիւպատոսարաններուն ուղարկուած նամակին մէջ անոնք կոչ կ՛ուղղեն խստօրէն դատապարտել նման երեւոյթները: Սփիւռքի մէջ ապրող հայ փաստաբաններու ստեղծած...

Սեպտեմբեր 20-ին, Մոնրէալի «Փլաս տէ զար» համերգասրահին մէջ, Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին առիթով, Մոնրէալի սիմֆոնիք նուագախումբին հետ հանդէս եկաւ աշխարհահռչակ յօրինող Քրիստոֆ Փենտերեցքի, որ անձամբ ղեկավարելով երգչախումբը` ունկնդիրներուն հրամցուց Մեծ եղեռնի զոհերուն յիշատակին նուիրուած «Սաղմոս Գ.» ստեղծագործութիւնը: Համերգի ընթացքին նուագախումբը նուագեց նաեւ Պախէն, Պրամսէն եւ Պըռնըշթայնէն երաժշտական կտորներ: Համերգը կազմակերպուած էր Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակի Քանատայի միացեալ մարմինին կողմէ: Նշենք, որ Փենտերեցքիի...

Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկի կողմէ նոր հրապարակուած հրատարակութիւններէն է «Արեւմտահայութեան թուաքանակի հարցը 1878-1914 թուականներին» գիրքը, որուն հեղինակն է  Ռոպերթ Թաթոյեանը: Թրքական ժամանակակից պատմագրութիւնը եւ իշխանութիւնները կը ժխտեն Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ հիմնուելով օսմանեան վիճակագրութեանց վրայ` օսմանահպատակ հայերու թիւը կը գնահատեն 1,300,000 անձով: «Փորձել եմ վերլուծել այդ ժամանակ հրապարակի վրայ եղած երկու կարեւորագոյն մարմինների տուեալները` Օսմանեան կայսրութեան եւ Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքարանի ունեցած տուեալներով,...

ԲԱԳՐԱՏ ԷՍՏՈՒԿԵԱՆ Փակ սահմանի առկայութեան պարագայում հայ-թուրքական յարաբերութիւններում որեւէ առաջընթաց ակնկալելը սխալ է: «Արմենփրես»-ի հետ զրոյցում նման կարծիք է յայտնել Պոլսի հայկական «Ակօս» պարբերականի հայերէն բաժնի պատասխանատու խմբագիր Բագրատ Էստուկեանը` անդրադառնալով Հայաստանի նկատմամբ Թուրքիայի որդեգրած քաղաքականութեան պատճառներին եւ հայ-թուրքական յարաբերութիւնների ապագայի խնդրին: Խօսելով Հայաստանի անկախացումից յետոյ Թուրքիայի կողմից սահմանը փակելու որոշման մասին` Էստուկեանը նշել է. «Փակ սահմանը սխալ է: Թուրքիայում...

«ՆՈՐ ՅԱՌԱՋ».- Հայերը ի՞նչ թիւ կը կազմեն Կիպրոսի մէջ: ՎԱՐԴԳԷՍ ՄԱՀՏԵՍԵԱՆ.- Ներկայիս հոն կը բնակին 3.500 հայեր, որոնք մեծ մասամբ կեդրոնացած են Նիկոսիոյ մէջ: Հակառակ իր փոքրաթիւ ըլլալուն` հայութիւնը պահած է իր ինքնութիւնը: Գաղութին մէջ տեղի ունեցան յատկանշական ձեռնարկներ` Հայոց ցեղասպանութեան 100-ամեակին առիթով` ցուցահանդէսներ, դասախօսութիւններ եւ այլն, եւ մանաւա՛նդ, ինչպէս տեղեակ էք, Կիպրոսի նախագահը ապրիլ 24-ին մասնակցեցաւ երեւանեան ոգեկոչումներուն: Աւելի՛ն....

ԳԱՅԵԱՆԷ ՊՕՂՈՍԵԱՆ ՀԱՐՑՈՒՄ.- Պարո՛ն զօրավար, մեր այս զրոյցը նպատակ ունի պատասխանելու ժողովրդի մէջ շրջանառուող մի շարք հարցերի: Ու ես պիտի հնչեցնեմ նաեւ այն հարցերը, որոնց պատասխանները ես գիտեմ` որպէս զինուորական, բայց կ՛ուզենայի, որ մարդիկ այդ պատասխանները լսէին հէնց սպառազինութեան վարչութեան պետից: ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Խնդրե՛մ: Սիրո՛վ: Ես հասկանում եմ, որ հարցազրոյցը ժողովրդի համար է, եւ լրագրողի հարցերը ժողովրդի մտահոգութիւնների շրջանակից են: Պատրաստ...

Ումիթ Քիվանչ Թուրքիոյ մէջ քրտական հարցը կապուած է Հայոց ցեղասպանութեան: Չկայ հարց մը,  որ ասոր հետ առնչուած չըլլայ, ասիկա մեր ազգային ոճն է: «Ուըրլտ Չըրչ»-ի մէջ հրապարակուած յօդուածով այս մասին գրած է թուրք լրագրող, գրող, վաւերագրող եւ «Ռատիքալ»-ի սիւնակագիր Ումիթ Քիվանչը: Թուրքիոյ մէջ իսլամ մեծամասնութեան` սիւննիներու իւրայատուկ գիծերէն մէկը, ըստ լրագրողին, ոստում կատարելու նկատմամբ հակուած ըլլալու հանգամանքն է: «Ոստում` մէկ...