Յօդուածներ

Պատրաստեց՝ ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ Դպրոցներու ապագային մասին աւելի յաճախ սկսաւ խօսուիլ համակարգիչներու, լեփթոփներու, համացանցի եւ հաղորդակցութեանց նորանոր միջոցներու ստեղծումէն եւ արագ որդեգրումէն ետք: Արդէն իսկ կարգ մը դպրոցներու մէջ դասագիրքերու գործածութիւնը դադրած է, իսկ հիմա, մարդամեքենաներու, արհեստական բանականութեան եւ «Քորոնա» համաճարակի ժամանակաշրջանին ոմանք սկսած են խօսիլ առանց ուսուցիչի դպրոցներու մասին: Արդեօ՞ք պիտի գայ այն օրը, երբ դպրոցները անհրաժեշտ պիտի չնկատուին:  «Տիպէյթ.օրկ»...

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ Ամերիկացի նշանաւոր վիպասան Ուիլիըմ Ֆոլքնըր իր «Ձայնը եւ ցասումը» վէպին մէջ կը գրէր (The Sound and the Fury)` «միմիայն ապուշ մը ցաւ չի զգար, միմիայն ապուշ մը կրնայ մոռնալ զայն», եւ Նոպէլեան մրցանակը ստանալուն առթիւ իր խօսքին մէջ կը շեշտէր մարդու դիմանալու յատկութիւնը: Այս յղումը կը կատարեմ, որովհետեւ այս օրերու հայ-թրքական յարաբերութիւններու երկխօսութեան կամ բանակցութիւններու ծիրին մէջ կարգ...

Չզարմանա՛ք, եթէ յառաջիկայ ամիսներուն հայոց բանակէն հարիւր զինուոր գործուղուի արեւմուտք` Մերձդնեստր (Մոլտովայի արեւելեան շրջանը, որ` իբրեւ ինքնավար մարզ, կը նախընտրէ մաս կազմել Ռուսաստանի դաշնութեան), ծառայելու իբրեւ խաղաղապահ զօրքի մէկ մասնիկը: Հաւանաբար մակերեսային եւ երեւակայական նախատեսութիւն մըն է սա, սակայն կարելի չէ դառն երգիծանք բուրող նման «մեկնաբանութիւն» կատարել` ի տես այն զարգացումներուն, որոնք ծայր առին 2022-ի առաջին օրերուն: Խորքին մէջ եղածը...

Սուրիոյ մէջ տեղեկատուական մասնագիտական ուսումնառութիւնը սկսած է Դամասկոսի մէջ, երբ 1969-ին լրագրողներու պատրաստման ուսումնարան հաստատուած է: Ապա` 1987-ին տեղեկատուական ուսումնառութիւնը բարելաւելու միտումով հաստատուած է Դամասկոսի պետական համալսարանի մամլոյ եւ տեղեկատուութեան բաժինը, որ սակայն սահմանափակ եղած է ե՛ւ դասաւանդման նիւթերով, ե՛ւ դասախօսներով: Սուրիոյ մէջ մամլոյ եւ տեղեկատուութեան ուսումնառութիւնը նոր փուլ թեւակոխած է 2011-ին, երբ Դամասկոսի համալսարանին կից մամուլի եւ տեղեկատուութեան սեփական...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Սիմոն Վրացեանի «Կեանքի ուղիներով» վեց հատոր վկայութիւն-յուշերուն առաջին հատորէն «Ռուս ժանդարմ բարեկամս» (1) խիստ այժմէական արժէք ներկայացնող դրուագը կը ներկայացնեմ ամփոփ եւ արեւմտահայերէն. «... Ո՞վ ըսես չէր յաճախեր տրապիզոնցի Խաչիկի Ռոստովի (Նոր Նախիջեւան, հարաւային Ռուսիա*) Սադովայես կեդրոնական պողոտայի «Արմենիա» կաթնատունը. անօթի ուսանողներ, անօթի վարժապետներ, անօթի դերասաններ, անօթի մտաւորականներ, ապագայ հերոսներ, գիշերաշրջիկներ... Այստեղ կարելի էր հինգ կոպեկով գաւաթ մը...

ՎԵՀԱՆՈՅՇ ԹԷՔԵԱՆ Յասմիկին ու Արմինէին «Չգիտեմ երբ, չեմ յիշում ո՜վ Անցնում էր լուռ այս աշխարհով»: Խորհուրդ էր խոր ու մեծասքանչ, Տիեզերքի ձեռքը բռնած Ան լուռ չանցա՛ւ այս աշխարհէն: Ծննդավայրն էր ծիածան, Ծիածանը` կախարդական պարեգօտ, Հայոց աշխարհը` հոգետուն, Սփիւռքը լայն առագաստ` Ամենակուլ հողմի դիմաց կուրծքը պարզած Իր վայրն ու դերը երկնող: Հացը շաղեց մեղր ու շողով, Քաշեց կեղեւը անցեալի Առասպելի, դիցութեան,...

Համազգայինի Քանատայի Շրջանային վարչութիւնը հրճուանքով կը յայտնէ, որ լոյս տեսած է իր հրատարակութիւններու շարքին նորագոյնը` Souls on Fire: Selected Poems եւ «Հրավառ հոգիներ» խորագիրներով, որոնց տակ կը ներկայացուի Եղիշէ Չարենցի բանաստեղծութիւններէն ընտրանի մը: Երկլեզու հատորին մէջ մէկտեղուած են Չարենցի հայերէն բնագրերը եւ անոնց անգլերէն թարգմանութիւնները: Հատորը խմբագրած է դոկտ. Վիգէն Թիւֆենքճեան, իսկ թարգմանութեան հսկայ աշխատանքը կատարած է Թաթուլ Սոնենց-Փափազեան: Գիրքի...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ  Սուրիա Գամիշլիի Մէջ Հանդիսաւոր Տօնակատարութեամբ Նշուեցաւ ՀՅԴ 131-Ամեակը Հանդիսապետութեամբ Բերիոյ հայոց թեմի առաջնորդ  Մասիս եպս. Զօպուեանի, նախագահութեամբ Ճեզիրէի առաջնորդական փոխանորդ Լեւոն վրդ. Եղիայեանի, կազմակերպութեամբ ՍԵՄ-ի «Նիկոլ Դուման» մասնաճիւղին, վերջերս  Գամիշլիի «Կիւլպէնկեան» սրահին մէջ հանդիսաւոր կերպով նշուեցաւ ՀՅԴ-ի 131-ամեակը` «Յաւերժական պայքար» խորագիրով: Օրուան հանդիսավարներ Յարութ Մելքոնեան եւ Լուսին Մելքոնեան ներկաները հրաւիրեցին մէկ վայրկեան յոտնկայս յարգելու անմահ նահատակներուն յիշատակը: Բացման...

ՆԱԹԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ «Դժուար է հայ ըլլալ Թուրքիոյ մէջ, կամ` քիւրտ, կամ` ալեւի, կամ` միասեռական, կամ` զինուորական ծառայութենէ կրօնական համոզումներու համար հրաժարող, կամ` հրեայ, կամ` կին, կամ` մէկը, որ պարզապէս համաձայն չէ այն ամէնուն հետ, ինչ տեղի կ՛ունենայ երկրին մէջ: Եթէ պատահի այնպէս, որ դուք թուարկուածներէն մէկէն աւելիին կը համապատասխանէք, կեանքն ա՛լ աւելի կը դժուարանայ: Ցանկը կարելի է անվերջ շարունակել: Բազմազանութիւնը...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ ...Պոլսոյ 14-րդ դատարանը Հրանդ Տինքի սպանութիւնը վերագրած է Կիւլենի «Հիմզեթ» շարժումին` մասնաւորաբար ոստիկանութեան նախկին բարձրաստիճան կարգ մը սպաներու: («Ազդակ», 16-7-2021)   Իր նահատակութենէն ասդին, հայ մամուլը մօտէն հետեւեցաւ, քննութեան առարկայ դարձուց եւ համապարփակ լրատուութիւն թէ վերլուծութիւններ լոյսին բերաւ, պարզապէս մոռացութեան չտալու Հրանդ Տինք անունը, անոր դատական գործընթացը, իր կատարած գործին մեծութիւնն ու սերունդներու յիշողութեան մէջ անոր թողած ժառանգը:...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Տօնական օրերը արդէն մեր ետին են. 2022-ի բացումէն ի վեր աշխարհի տարածքին ու մասնաւորապէս մեր հայրենիքը` Հայաստան-Արցախը շահագրգռող գօտիներու մէջ տեղի ունեցան եւ կը շարունակուին այնպիսի իրադարձութիւններ, որոնք կարգ մը մեկնաբաններու կողմէ կը դիտուին (իբր թէ) «աշխարհը դէպի նոր համակարգ կ՛ուղղուի» բնորոշումով: Կարծէք թէ աշխարհը որեւէ օր, որեւէ շաբաթ կամ ամիս-տարի դադրած ըլլար «նոր համակարգ»-երու որոնումէ, այդ նպատակով`...

ՍԱԳՕ ԱՐԵԱՆ Ամիս մը առաջ էր, որ Ամերիկայէն Երեւան հասած բարեկամիս հետ Հայաստանի ծանր դրութեան մասին կը խօսէի: Լուռ,  մինչեւ վերջ լսեց, աչքերը անթարթ պահեց, բայց ամէն անգամ որ եղած ծանր դէպքերուն  նկարագրականը ընել փորձեցի, երկա՜ր շունչ մը քաշեց... Նոր աշխարհէն կու գար հայրենակիցս, հոգիին մէջ` յոյսի վահան եւ մեծ սիրտ մը, որ կը բաբախէր մեր արեան, ցաւի, կորուստներու մեծ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ Վերահրատարակուած Է Ռուբէն Տէր Մինասեանի Յոյժ Արդիական Աշխատութիւններէն Մէկը Վերահրատարակուած է Ռուբէն Տէր Մինասեանի յոյժ արդիական գիրքերէն մէկը` «Հայաստանը միջցամաքային ուղիներու վրայ» աշխատութիւնը: Գիրքը կարեւոր է յատկապէս աշխարհաքաղաքական կողմնորոշումներու առումով եւ ամբողջական պատկերացում կու տայ մեր տարածաշրջանի եւ Հայկական Լեռնաշխարհի պատմաքաղաքական անցեալին եւ ընթացող իրադարձութիւններուն մասին: Աշխատութիւնը հասկնալի եւ մատչելի դարձնելու նպատակով հրատարակուած է աբեղեանական ուղղագրութեամբ: Ստորեւ կը...

Ջալալ Բէկ Եւ Դանիէլ Բէկ Հասան Ջալալեաններու Սպանութիւնները Հայերը Նովոռոսիա Տեղափոխելու Ծրագիրներ   Պլը Պուղի ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Սարգիս եպիսկոպոսի եւ անոր եղբայրներու ու միաբանակից հոգեւորականներու Արցախէն հեռանալէն ետք Գանձասարի վանքը մնաց աւեր ու ամայացած: Սարգիս եպիսկոպոս նոյն տարին` 1791-ին իր եղբայրներ Դանիէլ բէկը եւ Ջալալ բէկը Գանձասար ուղարկեց, որպէսզի վանքին թաքցուած հարստութիւնները դուրս հանեն եւ Գանձակ բերեն: Դանիէլ բէկ եւ...

2022 տարին Արամ Ա․ վեհափառ Սփիւռքի տարի հռչակեց, յոյս եւ հաւատ ներշնչեց, որ հայաշխարհը երկունքի ճամբան կրնայ բռնել։ Սփիւռքը անյայտ թիւով հայեր ընդգրկող աշխարհ է, որ յարաբերաբար արտաքին աշխարհին՝ տեղքայլի մատնուելով, կորստեան վտանգ կը դիմագրաւէ։ Հայկական սփիւռքը, անզէն աչքով, Ծայրագոյն Արեւելքէն Մերձաւոր Արեւելք, Եւրոպա եւ Հիւսիսային ու Հարաւային Ամերիկաներ, ներառելով Ռուսիան եւ Կեդրոնական Ասիան, առնուազն չորս անգամով կը գերազանցէ Հայաստանի...

Հայ-թուրք երկխօսութեան  մեկնարկային հանգամանքներուն մասին պաշտօնական Երեւանի  ներկայացուցիչին Ազգային ժողովին ներկայացուցած բացատրողականը հետեւեալն էր. «Եթէ կը յիշէք, դեռեւս նախորդ տարի Ռուսաստանի Դաշնութեան արտաքին գործերի նախարարութեան պաշտօնական ներկայացուցիչը յայտարարեց, որ կայ գործընթաց, եւ հայկական կողմը խօսել է ռուսական կողմի հետ Թուրքիայի հետ հնարաւոր գործընթաց սկսելու վերաբերեալ, որը հետագայում հաստատեց Հայաստանի արտաքին գործերի  նախարարութիւնը, որից յետոյ Թուրքիան յայտարարեց յատուկ ներկայացուցչի նշանակման մասին,...

Նամակներ Սիրելի հերո՛ս մայր, 2022 տարուան սեմին աղօթքս ու մաղթանքս է, որ հայ մայրը ա՛լ արցունք չթափէ ու ո՛չ մէկ հայ ալ ցաւ չտեսնէ, հող ու տուն չկորսնցնէ ու պանդուխտ չդառնայ... Թող յաւերժ ապրին մեր հերոսները, որոնք իրենց թանկ արիւնը նուիրեցին հայրենիքին, որպէսզի մենք խաղաղ կեանք մը ապրինք: Ձեզի զօրավիգ` ՄԷՅՐԻ ՆԵՐՍԷՍԵԱՆ Սիրելի հերոսի՛ ընտանիք, Կը համբուրեմ «արդարութեան մարտիկ» կամ...

ՀՐԱՅՐ ՏԱՂԼԵԱՆ Հինցող իւրաքանչիւր տարի «երնէ՜կ»-ներով ու յոյսերով մեզ կ՛առաջնորդէ նորի մը, որ նոյնպէս տարի մը ետք հին դառնալով այլ նորերու կ՛առաջնորդէ մեզ` անփոփոխ պահելով «երնէկ»-ներն ու յոյսերը: Այս մէկը քանիերրո՞րդ «երնէ՜կ»-ը պիտի ըլլայ` չեմ գիտեր, սակայն վստահ եմ, որ իւրաքանչիւր հինցող նորին հետ նոյն այդ «երնէ՜կ»-ը դուրս պիտի գայ հայու շուրթերէն: Բարձրացող այդ «երնէ՜կ»-ները անցեալի ափսոսանք մը չե՛ն, այլ...

7.- Սփիւռքը տարբեր մտածողութիւններու հանդիսարան է, երբեմն` զիրար հակասող ու երբեմն համընկնող, յաճախ պայմանաւորուած` թէ՛ ներհայաստանեան եւ թէ՛ տեղական ընկերաքաղաքական ազդակներէ: Սա անխուսափելի երեւոյթ է: Անհրաժեշտ է, սակայն, սփիւռքի գաղութները իրենց տեղայնական, ինքնակեդրոն ու բաժանարար մտածողութենէն դուրս բերել եւ համասփիւռքեան մտածողութիւն հունաւորել: Արդարեւ, անցնող տարիներուն Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան նախաձեռնութեամբ գումարուած համասփիւռքեան, երբեմն նաեւ համահայկական, կրթական, մշակութային, պատմական, պահանջատիրական, տեղեկատուական...

(Մարդկային Քաղաքակրթութիւններու Վերելքի Ժամանակ Այս Հիւանդութիւնները Հարուածեցին Զանոնք) Պատրաստեց` ՔՐԻՍՏ ԽՐՈՅԵԱՆ Վարակիչ հիւանդութիւններու ոլորտին մէջ համաճարակը ամենավատ սենարիոն է: Երբ տեղաճարակը (endemic) կը տարածուի երկրի սահմաններէն դուրս, այդ ժամանակ հիւանդութիւնը պաշտօնապէս կը դառնայ համաճարակ (pandemic): Վարակիչ հիւանդութիւնները գոյութիւն ունէին մարդկութեան որսորդ-հաւաքողներու (hunter-gatherer) ժամանակ, սակայն 10.000 տարի առաջ գիւղատնտեսական կեանքի փոխանցումը ստեղծեց հասարակութիւններ, որոնք աւելի հնարաւոր դարձուցին համաճարակները: Այս շրջանին առաջին անգամ...