Յօդուածներ

ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ Ինչպէս ամէն գրասէր մարդ, ե՛ս ալ տանս սա կամ նա անկիւնը ունիմ հին թղթապանակներու բազմաթիւ տրցակներ, որոնք տասնամեակներէ   ի վեր իրարու վրայ կուտակուած թանկագին «մասունք»-ներ կը պարունակեն: Մասունքներ` բացառաբար ինծի՛ համար: Որովհետեւ կասկած չունիմ, որ իմ անմիջական շրջապատին մէջ ոչ ոք անոնցմով պիտի հետաքրքրուէր ինձմէ զատ, ոչ ոք զանոնք գուրգուրանքով պիտի պահէր-պահպանէր այսքան երկար տարիներ` պահարանի մը մէկ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ Վարդան Մատթէոսեանի Դասախօսութիւնը Հայաստանի Ազգային Գրադարանին Մէջ Ուրբաթ, 28 յունիսին, Միացեալ Նահանգներու Արեւմտեան թեմի Ազգային Առաջնորդարանի դիւանապետ` դոկտոր Վարդան Մատթէոսեան, Հայաստանի Ազգային գրադարանի տնօրէնութեան հրաւէրով, հանրային դասախօսութիւն մը տուաւ` «Մեծ Եղեռն եզրոյթը եւ անոր մեկնաբանութիւնները» նիւթին շուրջ: Ան հարցին վերաբերեալ իր ուսումնասիրութիւններն ու դիտարկումները 2022-ին ամփոփած էր «The Politics of Naming the Armenian Genocide: Language, History and «Medz...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Արցախի, Սիւնիքի եւ յարակից շրջաններու հայութեան համար կատարեալ պատուհաս էին թրքական քոչուոր ցեղերը: Անոնց տարեկան զանգուածային տեղափոխութիւնները` հայկական տարածքներու մէջ գտնուող լեռնային արօտավայրերը, աղիտալի հետեւանքներ կ՛ունենային հայութեան համար: Սպառազինուած քոչուոր ցեղերը շարժուն բանակներ էին: Գարնան անոնք իրենց ոչխարներու անհամար հօտերով, ուղտերով, ձիերով եւ էշերով ու ամբողջ ունեցուածքով ձմեռանոցներէն զանգուածաբար լեռնային արօտավայրեր կը բարձրանային եւ ջուրերու եզրին վրաններ կը...

ՐԱՖՖԻ ԱՐՏԱԼՃԵԱՆ Վերջին իրադարձութիւնները մեզմէ շատերը անհանգստացուցած են Հայաստանի անվտանգութեան, ինքնիշխանութեան, ժողովրդագրութեան, տնտեսութեան եւ կառավարման ապագայով։ Աշխարհէն մեկուսացած Հայաստանը ամէն վայրկեան կը գտնուի սպառնալիքի տակ. ներկայիս շատերս արդէն կը գիտակցինք, որ կը գտնուինք հայոց պատմութեան վտանգաւոր խաչմերուկի մը վրայ: Ձեւաւորուող փոքր ազգերը զարգացման եւ ազգային անվտանգութեան համար ընդհանրապէս ռազմավարական որոշ ծրագրումի կարիք ունին: Ցաւօք, Հայաստանի Գ. Հանրապետութիւնը 1991-էն ի վեր...

«Գանձասար» կը հաղորդէ, որ երկուշաբթի, 15 յուլիս 2024-ի առաւօտեան ժամը 7:00-էն սկսեալ սուրիահայութիւնը, իր համայնքապետներով, հայկական կազմակերպութիւններու, բոլոր միութիւններու ներկայացուցիչներով եւ ժողովրդային խիտ շարքերով, Սուրիոյ զանազան նահանգներուն մէջ մասնակցեցաւ Սուրիոյ խորհրդարանի օրէնսդրական 4-րդ նստաշրջանի ընտրութիւններուն: Հալէպի մէջ, Բերիոյ հայոց թեմի առաջնորդ Մակար արք. Աշգարեան, Բերիոյ թեմի կաթողիկէ հայոց առաջնորդ Պետրոս արք. Միրիաթեան, Սուրիոյ Հայ աւետարանական համայնքի պետ վերապատուելի դոկտ. Յարութիւն...

ՅԱԿՈԲ ԼԱՏՈՅԵԱՆ Անցեալները գրասենեակս ներկայացաւ երիտասարդ մը: Ըսաւ, որ ինք երկու օրէն Ամերիկա պիտի երթայ: - Եկած էի հօրս թաղումին, երթալէ առաջ կ՛ուզեմ հօրս գիրքերը քեզի նուիրել, որովհետեւ դրացիները առաջարկեցին քիլոյով ծախել: Ստուգումէ ետք ի յայտ եկաւ, որ 2000-է աւելի հայերէն գիրքերու հաւաքածոյ մը ունի ողբացեալը` տարիներու վրայ հաւաքած ու կոկիկ մը շարած: Յուզիչ էր պահը: Վստահ եմ, որ իւրաքանչիւր...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Միայն Հայաստանի մէջ կրնայ երկրին ղեկավարը ելոյթ ունենալ սահմանադրութեան տարեդարձին առիթով` քննադատելով Սահմանադրութիւնը... Ասիկա կը նմանի անոր, որ երկրին ղեկավարը Անկախութեան օրը քննադատէ իր երկրի անկախութիւնը: Աւելի տեղին կ՛ըլլար, եթէ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան վեց տարի առաջ յայտարարէր, որ կ՛ուզէ փոխել սահմանադրութեան որոշ մասեր: Բազմաթիւ երկիրներ փոփոխութիւններ կը կատարեն իրենց սահմանադրութիւններուն մէջ` իրենց ժողովուրդներուն մէջ տեղի ունեցող փոփոխութիւններուն համահունչ:...

Ա. Ա. Խոչընդոտներ գոյութիւն ունին Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի միջեւ խաղաղութեան համաձայնագիր մը կնքելու դիմաց, մեծագոյնը, ըստ Ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարարութեան բանբերին, Հայաստանի սահմանադրութիւնն է, որուն մէջ նշում կը կատարուի Հայաստանի եւ Արցախի միաւորման անդրադարձող Անկախութեան հռչակագրին: Խաղաղութեան պայմանագրի ճակատագրին շուրջ նախատեսութիւնները բազմաթիւ են: Ոմանք, ինչպէս Քաղաքացիական պայմանագիր խմբակցութեան անդամներ, կը պնդեն,որ համաձայնագիրը գրեթէ պատրաստ է եւ կրնայ մէկ ամսուան ընթացքին...

ԿԻՒԼԷՆ ԳՈՃԱՅԵԱՆ Քանի մը օր առաջ մեր շրջանի խաչմերուկին աղբակոյտը յանկարծ բոցավառած եւ հրդեհ մը բռնկած էր: Շրջանի ակումբի տղաքը հրկիզուած տեղը մաքրեցին եւ, դեղին ժապաւէնով շրջանակաձեւ արգելափակելէ ետք, երկլեզու ազդարարութիւն մը դրին, որ` «Հաճեցէք հոս աղբ չթափել»: Հասկնալի էր, քանի որ աղբամաններն ալ փոխադրած էին փողոցին վերի ու վարի կողմերը: Յաջորդ օրը, իրիկուան ժամը 10:30-ի շուրջ պատշգամբ կանգնած` կը...

ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Երիտասարդական էջ»-ի այս թիւը իր բովանդակութեամբ իւրայատուկ է: Ազգային եւ գաղափարական նիւթերէն անդին ԼԵՄ-ը նաեւ մտահոգ է մարդուժի պատրաստութեամբ: ԼԵՄ-ականը կու գայ ներկայացնելու այն թեզը, որ երիտասարդութիւնը պէտք է պատրաստուի դիմագրաւել ամէն տեսակի մարտահրաւէր եւ յաջողի յաղթահարել զանոնք: Աւելի՛ն, երիտասարդութիւնը ուժեղ է, կարող է եւ զարգացած է: Սակայն, միաժամանակ, մեր երիտասարդութիւնը կարիքը ունի ուղղութեան, քաջալերանքի եւ հոգատարութեան: ՀՅԴ...

Մարդուժի պատրաստութեան ծրագիրը իր տեսակին մէջ իւրայատուկ, սակայն միեւնոյն ժամանակ մեր միութեան գործելադաշտի հիմնական նպատակներէն մէկն է` պատրաստել ՀԱՅ մարդը: Այսօր դաշնակցական երիտասարդութիւնը կը պատրաստուի` դառնալու ապագայի դաստիարակը եւ յաջորդ դաշնակցական սերունդը պատրաստողը: Այսպէս են մեր միութիւնները, ապագայի նկատմամբ լուրջ յանձնառութեամբ կը մօտենան ու կը ծրագրեն, այսպէս ենք մենք, եւ այս ծրագիրը լաւագոյն ապացոյցն է, որ դաշնակցական երիտասարդը  օժտուած ու...

ԳԱՌՆԻԿ ԱՒ. Ք. Գ. Զ.- Ազգ-Պետութիւններ Ի.- Ի՞նչ են ազգն ու պետութիւնը: Նախ` ազգը: «Արմատական բառարան»-ը «ճիւղ» կ՛ըսէ: Ուրեմն իր ծագման մէջ բառը փոխաբերութիւն մըն է: Ազգերը մարդկային ծառին ճիւղեր են: «Նոր բառգիրք Հայկազեան լեզուի»-ն ալ կ՛ըսէ. սեռ, տեսակ, սերունդ, զարմ, տոհմ, ցեղ, ազն, ժողովուրդ, նոյնիսկ` ամբոխ եւ այլն: Հոմանիշները կը պատմեն բառին շփոթիլը: Նախքան Թէօլէօլեանի սահմանումին հասնիլս` փափաքեցայ այստեղ...

Դպրոցներուն մէջ դասաւանդուող «Հայոց պատմութիւն» նիւթը «Հայաստանի պատմութիւն» կոչելու տարեսկզբէն ի վեր բուռն քննարկումի նիւթ հանդիսացող հարցը վերջնականացաւ 11 յուլիսին, երբ կառավարութիւնը իր նիստին որոշեց փոխել անունը: «Հայոց պատմութիւն»-ը «Հայաստանի պատմութիւն» դարձնելու կառավարութեան քայլը անընդունելի նկատեցին` Երեւանի պետական համալսարանի պատմութեան բաժանմունքի նախագահը, «Հայոց Պատմութիւն» դասագիրքին հեղինակը, Պատմութեան հիմնարկի տնօրէնը եւ այլ պատմաբաններ: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան յայտարարած էր, որ  իբր թէ...

Կար ժամանակ, երբ ծնողներ կը մտահոգուէին իրենց զաւակներուն ազգային ինքնութեամբ. հայ պիտի մեծնա՞ն, թէ՞ պիտի ձուլուին, օտարանան: Այսօր ծնողներու մտահոգութիւնը իրենց զաւակներուն սեռային ինքնութիւնն է. հաստատ անոնք մա՞նչ են, թէ՞ աղջիկ, կրնա՞ն միասեռական ըլլալ, կրնա՞ն սեռափոխուիլ... Կ՛ապրինք ընկերային այլանդակութիւններու ժամանակը: Յանուն ազատութեան, ազատամտութեան եւ լայնամտութեան` ամէն տարօրինակութիւն մուտք գործած է մեր ընկերութենէն ներս: Տեղ մը մանչն ու աղջիկը այլեւս բաւարար...

ԼՈՒՍԻՆԷ ԱՌԱՔԵԼԵԱՆ Դաւիթ Մկրտիչի Սարգսեան Պետութիւնն ու Եկեղեցին հակադրելու, իսկ յետոյ Հայ առաքելական եկեղեցու դէմ արշաւ սկսեցին 2018 թ.-ին Հայաստանում իշխանութեան եկածները: «2018 թ.-ից սկսեցի գրել «Առաջնորդը» վէպը: Այն հատուածաբար տպագրւում էր «Իրատես» թերթում, 2020 թ.-ին այն գիրք դարձաւ: Դեռ այն ժամանակուանից սկսած ցանկացած յարմար առիթով ասել եմ` օր առաջ, ժամ առաջ ազատուէք այս տեսակից: Սա վատ, ներդրուած տեսակ է:...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Զարմանալի չէ, որ քաղաքական աշխարհի ուշադրութիւնն ու մեկնաբանութիւններու հեղեղը վերջին շաբաթներուն կեդրոնացած են Մեծն Բրիտանիոյ եւ Ֆրանսայի խորհրդարանական ընտրութիւններուն ու արդիւնքներուն վրայ, մանաւանդ որ Ֆրանսայի պարագային, անակնկալը ցատկեց սպասելիէն յառաջ, աջակողմեան զինակցութիւնը չկրցաւ ունենալ մեծամասնութիւն, մինչդեռ Անգլիոյ մէջ ընդդիմադիր Աշխատաւորական կուսակցութեան յաղթանակը ստոյգ կը նկատուէր նախօրօք: Փորձենք պահ մը աչքէ հեռու պահել այն «մեծ խաղերն ու խաղացողները», որոնք...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Կարօ Գէորգեանին «Ամէնուն տարեգիրք»-երը, 1954-էն 1968, աշխարհի չորս ծագերուն գտնուող հայերու մասին հետաքրքրական դրուագներ, նշանաւոր հայերու կենսագրութիւններ, գաղութային հաստատութիւններու, եղելութիւններու եւ այլնի մասին հայկական սփիւռքի հանրագիտարանային արժէքաւոր հաւաքածոյ մըն է: Ստորեւ 1965-ի տարեգիրքէն, էջ 324, կը ներկայացնեմ դրուագ մը, որուն վրայ կ՛աւելցնեմ յաւելեալ հետաքրքրական մանրամասնութիւններ: Նախ` Գէորգեանին գրածը. «Փարիզ մտնող առաջին զինուորը 1944-ին (1). «Անցեալ տարի (1964*) Փարիզի...

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Երեւանի մէջ 2022-ին լոյս տեսաւ Սերգէյ Վարդանեանի «Բանահիւսական պատումի միջավայրը (Կրօնափոխ համշէնահայերի մի զուարճապատումի տարբերակները)» ուսումնասիրութիւնը, բաղկացած` 352 էջերէ եւ 16 էջ` գունաւոր պատկերազարդ): «Բանահիւսական պատումի միջավայրը» գիրքը իսլամացուած եւ քրիստոնեայ համշէնահայերու բանահիւսութեան համապարփակ քննութեան առաջին փորձն է: Վարդանեան ներկայացուցած է Համշէնի վերջին երեք հարիւր տարիներու պատմութիւնը, ինչպէս նաեւ համշէնագիտութեան առնչուող դէմքերու կենսագրականները: Հեղինակը իր պատմական ակնարկը սկսած...

Եւ այսպէս անցան 40 օրեր Պայծառ Գարագաշեանի ֆիզիքական բաժանումէն: Անունն իսկ կը վկայէ, որ ան պայծառ էր թէ՛ մտքով, թէ՛ հայեցի շունչով: Մանկութեան օրերէն ան յաճախած է Ճեմարան, հասակ նետած է հայեցի շունչով ու դաստիարակութեամբ լի ընտանիքի մէջ եւ նուիրուած է հայ մշակոյթին: Ճեմարանը աւարտելէ ետք Սեն Ժոզեֆ համալսարանէն ստացած է մանկավարժութեան վկայական: Եղած է Թորգոմեան վարժարանի մանկապարտիզպանուհի եւ  Լուսին...

ՍԵԼԼԱ ԹՆՃՈՒԿԵԱՆ Պայծառ Արզումանեան-Գարագաշեանը բազմատաղանդ եւ հանրածանօթ անձնաւորութիւն մըն էր Համազգայինի թատրոնի եւ պարարուեստի կեանքին մէջ, սակայն անոր հետ իմ անձնական առաջին ծանօթութիւնս կու գայ պատանեկութեանս օրերէն: 1960-ական թուականներուն Զաւարեան աշակերտական միութիւնը սովորութիւն ունէր մասնակցելու Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի  կազմակերպած Ֆոլք տենսի միջազգային պարերու մրցումին, ուր բազմաթիւ այլ  խումբեր եւս կը ներկայանային, եւ բոլորը  պարտադիր  կը պարէին նոյն  պարը, նոյն երաժշտութեամբ:...