Յօդուածներ

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Ծանօթ.- Յօդուածի առաջին մասը կու տար հրթիռաշինութեան պատմականը` մինչեւ Բ. Աշխարհամարտի աւարտ: Տե՛ս «Ազդակ»,  8 դեկտեմբեր 2025: Յետ «Սփութնիք» սիրողական հրթիռներու «ցունամի»-ն.- Պաղ պատերազմը սկսաւ Բ. Աշխարհամարտէն անմիջապէս ետք: Ստալինեան Խորհրդային Միութիւնը ընդարձակուած էր դէպի արեւելեան Եւրոպա: Չինաստան եւ Քուպա նոյն ճակատին կը պատկանէին, թէեւ` տարբեր երանգներով: Միացեալ Նահանգներու մէջ տիրեց «Մաքարթիզմը», ուրեմն եւ` Պաղ պատերազմը: Այդ «պատերազմ»-ի...

ՍԱՐԳԻՍ ՔԷԼ ԽԱՉԵՐԵԱՆ Երեկոյեան ժամը ութ է: Հաղորդավարին  ձայնը կը լեցնէ սենեակը - պատերազմ, փողի անկում, յայտարարութիւններ, բայց ո՛չ մէկը կը դիտէ: Հայրս` բազկաթոռին մէջ, երկա՜ր ձմեռ մը անցուցած, հանգչող գարունի պէս քնացած: Մայրս հին շալ մը կը նորոգէ յուշ մը վերակենդանացնելու մարմաջով: Իսկ ես լռութեամբ կը լսեմ իմ ներսէն բարձրացող հարցերը: Հեռուստացոյցը կը շարունակէ իր մենախօսութիւնը: Մենք` նոյն սենեակին...

ՅԱԿՈԲ ՃԱՆՊԱԶԵԱՆ 37 տարիներ առաջ, 1988 թուականի դեկտեմբեր 7-ին տեղի ունեցաւ Հայաստանի պատմութեան մէջ սարսափազդու եւ աւերիչ երկրաշարժը, որ աւելի քան 25 հազար հայորդիներու կեանքը խլեց եւ տասնեակ հազարաւոր հայեր անտուն ու անօթեւան ձգեց: Այսօր դեկտեմբեր 7-ը թուանշան մը չէ միայն օրացոյցին վրայ. ան հայուն ցաւի ու ողբի տարեթիւն է, տարեթիւ մը` նաեւ վերարժեւորումի ու հաշուետուութեան: 1988 թուականին Հայաստանը խորտակուեցաւ...

Ազգին Եւ Հայրենիքին Անսակարկ Նուիրումով Ծառայած Կուսակցութիւնը Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը Հայ յեղափոխական դաշնակցութիւնը կը բոլորէ իր հիմնադրութեան 135-ամեակը: 135 տարի ամբողջ` անսակարկ եւ անսահման նուիրում ու ծառայութիւն ազգին եւ հայրենիքին: Դաշնակցութիւնը եղաւ մտքի, հոգիի եւ արեան հրաշագործ ստեղծագործութիւն մը, որ` հայ ժողովուրդի պատմութեան ամէնէն դժնդակ ժամանակաշրջանին ծնունդ առնելով, դարաւոր ստրկութենէ եւ թմբիրէ ետք փոթորկեց հայոց աշխարհը, ներշնչեց բազմութիւնները, բոցավառեց միտքերը...

ՄՈՎՍԷՍ ԾԻՐԱՆԻ Սառան եւ Արան Գուցէ աւելի ճիշդ եւ արդար պիտի ըլլար, եթէ այս յուշագրութիւնը խորագրէի «Սառան եւ Արան» եւ ոչ թէ` «Արան եւ Սառան», նախ` առ ի յարգանս կին էակներուն եւ ապա ես Սառայի միջոցով է, որ ծանօթացած էի իր կողակիցին` Արային: Սակայն «Արան եւ Սառան» թէ՛ աւելի հնչեղ է եւ թէ՛ մեղանչած չեմ ըլլար մուսալեռցիական մեր աւանդութեան... Ուրեմն...

ՀՐԱՉ ՊԱՐՍՈՒՄԵԱՆ Բնախօսական.- Հրթիռները կը մղուին արձակուած կազերու «հակ-ազդակ» (re-action) ուժով: Ծովային առնուազն 7 սեռեր, որոնց շարքին` ծովամայրը, ոստրէն եւ մելանաձուկը (Squid), այդ ձեւով կրնան արագ հեռանալ վտանգէ մը: Ծովամայրը, օրինակ, իր շօշափուկներու ետին գտնուող թաղանթապատ ծաւալը սեղմելով ջուրը դուրս կը մղէ: Ազդակ-Հակազդակ.- Պատանի Ճէյմս Ուաթի թրթռացող կափարիչով թէյնիկի հեքիաթի յօրինումէն ամբողջ մէկուկէս հազարամեակ առաջ Աղեքսանդրիոյ մէջ գործող գիտնական Հերօ...

ՆՈՐԱ ԲԱՐՍԵՂԵԱՆ Տառապած ազգ ենք ու կը շարունակենք տառապիլ, երբեմն ալ մեր նոր տառապանքները կու գան մոռացութեան գիրկը նետելու հիները, կամ` երկրորդական կարգի վրայ տեղադրելու զանոնք: Սակայն անհատական եւ հաւաքական յիշողութիւնը կարեւոր է ոեւէ մարդու ու ազգի, ա՛ն է, որ կը թրծէ ինքնութիւնը, պատմութենէն դասեր կը փոխանցէ եւ կը յուշէ, որ անցեալը մնայուն մաս է պատմութեան, ուստի նաեւ` ապագային: 37...

ՀՕՄ-ի «Զոհուած հերոսներու զաւակներ» ծրագիրը տարեկան դրութեամբ կը հովանաւորէ զոհուած հերոսներու զաւակներ, որոնք Հայ օգնութեան միութեան մնայուն հոգածութիւնը կը վայելեն: Այս ծրագիրը նախապէս կը կոչուէր «Որբախնամ», որ հաստատուած էր հովանաւորելու համար 1988-ի Սպիտակի աւերիչ երկրաշարժին պատճառով որբացած երեխաներ, ինչպէս նաեւ` արցախեան գոյամարտի նահատակներու զաւակներ: Յասմիկ Ջլուտեան այն բարեգործ հայուհին է, որ որոշ գումար մը կտակեց ՀՕՄ-ին` փափաք յայտնելով, որ կտակին...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Եթէ ամերիկացիք, իրենց հետ նաեւ` ամբողջ, աշխարհը, եթէ պահ մը իրենց աչքերը հեռացնեն Սպիտակ տան պետին շուրջ մերթ ընդ մերթ բարձրացող փոթորիկներու դաշտէն (արհամարհելի բաներ չեն, բայց չափի սահման մը կայ, չէ՞), պիտի նկատեն, որ քարոզչական մեքենաները ո՛չ միայն ապուշութեան կը տանին աշխարհի բնակիչները, այլ նաեւ կը քողարկեն ցաւցնող իրականութիւններ, որոնք ընդհանրապէս կը կորսուին յիշեալ եւ այլ` նմանօրինակ...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Նախորդ շաբաթ արձանագրուեցան քանի մը կարեւոր զարգացումներ, որոնք առաւել եւս սրեցին առճակատումը Հայոց եկեղեցւոյ եւ կառավարութեան միջեւ: Յունիսէն ի վեր վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան կը փորձէ հեռացնել Գարեգին Բ. Ամենայն Հայոց կաթողիկոսը եւ զայն փոխարինել աւելի հնազանդ հոգեւորականով` խախտելով Եկեղեցւոյ եւ պետութեան սահմանադրական բաժանումը: Թէեւ Փաշինեան կը յայտարարէ, որ իր նպատակը Եկեղեցւոյ մաքրագործումն ու բարեփոխումն է, սակայն իրական նպատակը...

ԱՐՇՕ ՔԷԼ ԽԱՉԵՐԵԱՆ Կիրակնօրեայ վարժարանը քրիստոնէական դաստիարակութեան լաւագոյն վայրերէն է, ուր նորահաս սերունդներ կը ստանան եկեղեցական համառօտ գիտելիքներ, տիպար հայու արժանիքներ, կը ծանօթանան հայ առաքելական ուղղափառ դաստիարակութեան` զինուելով ճշմարիտ քրիստոնեայի յատկանիշներով: Սրբոց Քառասնից Մանկանց կիրակնօրեան հիմնուած է 1930-ին, Լիբանան, Պուրճ Համուտի մէջ: Ան 95 տարիէ ի վեր իր առաքելութիւնը կը շարունակէ անվարան եւ վերանորոգ թափով, իր աշխուժ եւ նուիրեալ ուսուցչական...

Շաբաթ, 22 նոյեմբեր 2025-ը այսուհետեւ իր յատուկ տեղը պիտի ունենայ ՀՄԸՄ-ի տօնացոյցին մէջ` իբրեւ եւրոպական ցամաքամասի ՀՄԸՄ-ական մեծագոյն կեդրոնի բացման փառաշուք հանդիսութեան թուական: Այդ օր սերունդներու եւ տասնամեակներու երազ մը իրականացաւ ՀՄԸՄ-«Ֆրանս»-ի Իսի լէ Մուլինոյի մարզաշակութային կեդրոնին բացումով: Կեդրոն մը, որուն հողաշերտին ապահովման եւ կառուցման աշխատանքները երկարեցան աւելի քան վեց տարուան վրայ, ՀՄԸՄ-«Ֆրանս»-ի եւ Իսի լէ Մուլինոյի քաղաքապետութեան նախնական համաձայնութենէն`...

ԳԷՈՐԳ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ Քաղաքական գիտութիւնների թեկնածու, ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ Դատի Կեդրոնական գրասենեակի յատուկ ծրագրերի պատասխանատու Երբ պատրաստում էինք այս յօդուածը, նկատեցինք, որ հետաքրքիր զուգադիպութեամբ, ուղիղ մէկ տարի առաջ այս օրերին «Հորիզոն»-ում տպագրուեց մեր` «Ղարաբաղեան հակամարտութեան ներկայ հանգրուանի միջազգայնացումը» վերնագրով յօդուածը, որտեղ հաշուի առնելով դրան նախորդող ժամանակահատուածի որոշ զարգացումներ` կարծիք էինք յայտնել, որ նշմարւում է ղարաբաղեան հակամարտութեան, դրա հետեւանքների ու դրանց յաղթահարման...

ՏԻԳՐԱՆ ՊԷՕՃԷՔԵԱՆ Թիրօ հիւղաւանէն եւ Նոր Մարաշ շրջանէն ետք, 1930-1940 երկարող տարիներուն կը կազմուի Նոր Սիսի շրջանը` 57 հազար քառակուսի մեթր տարածութեան վրայ: 1500 օսմանեան ոսկիի վճարումով փոքր հողաշերտեր կը գնուին սիսեցիներուն կողմէ, եւ կը սկսի շինութիւնը թէկուզ փոքր հիւղակներու: Հոն բնակող ժողովուրդը ջուր կը կրէր մարաշցիներուն շինած ջրամբարներէն եւ Նապաայի շրջանի ակերէն: 1931-ին կը կառուցեն թիթեղաշէն եկեղեցի մը, որ...

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԱԼ ՄԽՍԵԱՆ Սուրիա Աւանդութիւններու Նուիրուած Ձեռնարկ Կազմակերպութեամբ ՍՕԽ-ի «Սեւան» մասնաճիւղի վարչութեան, վերջերս տեղի ունեցաւ «Բուռ մը աւանդութիւն` մեր հայրենի գաւառներէն» խորագիրով ձեռնարկ մը, որ կը նպատակադրէր հայկական գաւառներու աւանդութիւնները կեանքի կոչել: Օրուան բեմավար Մարալ Գզիրեան բարի գալուստի խօսքէն ետք ելոյթ ունեցաւ մասնաճիւղի ատենապետ Սեւան Ազարիկեան-Պարմաքսզեան: Ան դիտել տուաւ, որ հայ մշակոյթն ու լեզուն եղած են եւ կը մնան հայ ժողովուրդի...

Պոլսոյ հայոց պատրիարքութեան դիմատետրեան էջը կը հաղորդէ, որ կաթողիկէ եկեղեցւոյ հոգեւոր պետ Լեւոն ԺԴ. սրբազան քահանայապետը, որ Նիկիոյ Տիեզերական Ս. ժողովի 1700-ամեակի նշման առիթով Պոլիս այցելած էր, կիրակի, 30 նոյեմբեր 2025-ի առաւօտեան այցելեց Ս. Աստուածածին աթոռանիստ մայր տաճար: Սրբազան քահանայապետը ժամը 9:15-ին մայր տաճարին առջեւ զանգակներու ղօղանջին ներքեւ դիմաւորուեցաւ Սահակ Բ. պատրիարքին կողմէ, որուն կողքին էին Կրետէի հոգեւոր տեսուչ Եզնիկ...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ 1929-ին, ՀՅԴ 11-րդ ժողովին մասնակցելու համար Նիկոլ Աղբալեան կը գտնուէր Փարիզ (Ֆրանսա): Սիմոն Վրացեանի պնդումով ան գրի առած է հակիրճ ինքնակենսագրական մը: Ինքնակենսագրականի աւարտին իբրեւ եզրակացութիւն կը գրէ հետեւեալը. «Կոչումս ի՞նչ է- ես էլ չգիտեմ: Ոմանք ասում են քննադատ եմ: Ուրիշներու կարծիքով մատենագիր եմ: Ուրիշ բաներ էլ են ասում: Իմ գիտցածովս ես էլ շատերի պէս ամէն բան եմ...

ՅԱԿՈԲ ՀԱՒԱԹԵԱՆ 1930-ին կը հիմնուի Համազգայինի Ճեմարանը, եւ անկէ մէկ տարի ետք Պոլիսէն կը բերուէին փունթօ բոլորագիր, արամեան եւ յոբելեան տարրեր եւ հիմը կը դրուէր Ճեմարանի կողքին Համազգայինի տպարանին: Սակայն առաջին փուլին տպարանը տպագրական մամուլ չունէր: Տողաշարական եւ սրբագրումի աշխատանքները աւարտելէ ետք տպագրութիւնը կ՛իրագործուէր այլ տպարանի մէջ: Ճեմարանի սահմանափակ պիւտճէն չէր արտօներ, որ տպագրական մարզի ամբողջական կազմածները ապահովուին: Ճեմարանի օրուան...

 ՀՈՒՐԻ ՂԱԶԱՐԵԱՆ Երբեմն ազգի պատմութեան մէջ կան այնպիսի անձնաւորութիւններ, որոնց կեանքը անցած դարու էջերուն մէջ չի մնար, այլ կը դառնայ լոյս մը` լուսաւորելու նոր սերունդներու ուղին: Նիկոլ Աղբալեան այդպիսի մեծերէն մէկն է: Անոր անունին կը կապուին` մեր մշակոյթի զարթօնքը, մեր միտքին ու հոգիին զարգացումը եւ այն անսասան հաւատքը, թէ հայ մարդը կրնայ կերտել իր ապագան, եթէ պահէ իր ինքնութեան շունչը:...

ՐԱՖՖԻ ՏԷՄԻՐՃԵԱՆ «Կոչումս ի՞նչ է – ես էլ չգիտեմ. ոմանք ասում են` քննադատ եմ: Ուրիշների կարծիքով` մատենագիր եմ: Ուրիշ բաներ էլ են ասում: Իմ գիտցածովս ես էլ, շատերի պէս, ամէն բան եմ եւ ոչինչ եմ: Այս է հայ մտաւորականի ճակատագիրը: Գլխի՞ ես» ՆԻԿՈԼ ԱՂԲԱԼԵԱՆ 150 տարի առաջ, 24 մարտ 1875-ին հայաշխարհը լուսաւորուեցաւ Նիկոլ Աղբալեանի ծնունդով: Գործիչ մը, որ ամէն տեղ...