Անդրադարձ

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Յակոբ Պարոնեանի գրածներուն մէջ, յաճախ կը հանդիպինք «Առտնին տեսարաններ» խորագրեալ պատկերներու: Փարիզէն լուրեր սպրդած են, որ նման առտնին տեսարան մը տեղի ունեցած է նախագահին տան մէջ: Տիկին Պրիժիթ Մաքրոն իմանալով, որ ամուսինը` Հայաստանի բարեկա՜մ ճանչցուած Էմմանուէլը, զօրակցութիւն յայտներ է Նիկոլ Փաշինեանի խաղաղասիրութեան ու մանաւանդ ժողովրդավարական կիրարկումներուն, շառաչուն ապտակ մը իջեցուցեր է անոր երեսին: Գիտէ՛ք, չէ՞, Պրիժիթը (Պարտոն չէ)...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Սիլվիա Պոլթուք, «Սփեշըլ Եուրէյժա» կայքէջի համահիմնադիր, միջազգային յարաբերութիւններու մասնագէտին 16 յունիս 2025-ի յօդուածին խորագիրն է վերոնշեալը (1): Ստորեւ անգլերէնէ կը թարգմանեմ, իմ կողմէս հարկ եղած ճշդումներով` *շեղագիր. «Գործադիր ամփոփում: «Այս տեղեկագիրը կը  վերլուծէ աշխարհաքաղաքական զարգացող ուժաբանութիւնը, որ կ՛ընդգրկէ Հարաւային Կովկասը, յատկապէս Հայաստանն ու Ազրպէյճանը` Իսրայէլ-Իրան շարունակուող հակամարտութեան խորապատկերին: «Կ՛ուսումնասիրէ Պաքուի հետ Իսրայէլի ռազմական համագործակցութեան պատճառով թէ՛ Հայաստանին եւ...

ՏԻԳՐԱՆ ՃԻՆՊԱՇԵԱՆ Ֆրանսացի նախագահ Էմանուել Մաքրոնի զօրակցութիւնը Հայաստանի իշխանութիւններու կատարած գործողութիւններուն` ժողովրդավարութիւնը պաշտպանելու պատրուակով, ցոյց կու տայ անգամ մը եւս, որ խաղաղութեան խաչմերուկ յորջորջուած քաղաքականութեան ակունքներուն կանգնած է Արեւմուտքը: Ռուսիան զսպելու, զայն տկարացնելու նպատակով վարուած ընդհանուր քաղաքականութեան մէջ, բազմաթիւ այլ երկիրներու կարգին ընդգրկուած է նաեւ Հայաստանը: Բնականաբար, փոքր ու տկար Հայաստանը դարձնելով թատերաբեմ Ռուսիոյ դէմ մղուող պայքարին, Ֆրանսա եւ իր...

ԼԻԼԻԹ ԳԱԼՍՏԵԱՆ ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ, Ազգային ժողովի «Հայաստան» խմբակցութեան պատգամաւոր Համառօտ` Երէկուայ Ֆարսի Մասին 1.- Ընդդիմութեանը «բռնելու» ծանուցումը տրուել էր դեռ երկու շաբաթ առաջ` ԱԺ-ում, ուր երկրի իշխանութեան բոլոր ճիւղերը յափշտակած Փաշինեանը հերթական սրացման պահին բացայայտ յայտարարեց. «Սաղիդ/ընդդիմութեանը/ լցնելու եմ ԱԱԾ պադուալները (նկուղները)»: Որ ուժայիններն են այս իշխանութեան յենարանը, առաւել քան ակնյայտ է: Որ չկայ ուժային, որ չի կատարի իր...

 ՎԱՐԴԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ Ծնունդով լինելով մահկանացու` նրանցից շատերն անմահացան իրենց երկրային գործունէութեամբ, որովհետեւ ողջ գիտակցական կեանքն ապրեցին ու գործեցին ըստ «Մտածումներ»-ում ուրուագծուած չափորոշիչների: Ընդ որում` նաեւ այն ժամանակ եւ յատկապէ՛ս այն ժամանակ, երբ տիպար դաշնակցականի բանաձեւումները դեռեւս չկային, երբ նուիրեալների ամէնօրեայ անձնական վարքով էին ուրուագծւում այդ բանաձեւերի դրոյթները: Նրանցից ոմանք նոյնիսկ ուղղորդեցին պատմութեան անիւը, որքանով դա հնարաւոր էր մի փոքրաթիւ եւ...

ԱՆԻ ԱՍՏՈՒՐԵԱՆ Հսկայ, գեղեցիկ ձի մըն էր. մտաւ սենեակս. առջեւի երկու ոտքերը վեր հանեց ու պատուհանին եզերքէն, դիւրին սահանքով մուտք գործեց երազիս հարթակը: Բաց սրճագոյն բաշերը` օդին, խորո՜ւնկ լիճ-աչքերը յառեց ինծի ու կեցաւ սենեակին ճի՛շդ մէջտեղը: Յետոյ, տարօրինակ այլափոխում մը ապրեցաւ, աջ ոտքը տարաւ կուրծքին եւ «գրպանէն» կլոր ժամացոյց մը հանելով` խօսեցաւ. «Միքայէլ Նալբանդեան. ծնած եմ 1829-ին, մեռած եմ 1866-ին»:...

ԱՐՄԷՆ ԱԲՂ. Պատմութեան էջերուն մէջ կան դէմքեր, որոնց անունները ո՛չ միայն արժանի են յիշուելու, այլ նաեւ` միշտ վերադառնալու եւ անոնց խոնարհումով անդրադառնալու: Դէմքեր, որոնց կեանքը եղաւ ապրող վկայութիւն` ինքնազոհողութեան, նուիրումի եւ անձնուրաց ծառայութեան: Անոնց առաքելութիւնը ժամանակէն վեր է, իսկ պատգամը` անժամանցելի: Եւ մեր նորօրեայ պատմութեան մէջ այդ դէմքը կը հանդիսանայ Արամ Ա. վեհափառ հայրապետը: 1 յուլիս 1995-ին Անթիլիասի մէջ լռութիւնը...

ՅԱԿՈԲ ԼԱՏՈՅԵԱՆ Միջին Արեւելքի, Կովկասի եւ ընդհանրապէս միջազգային քաոսային վիճակին մէջ կարելի չէ ուրիշ բանի մասին մտածել: Իւրաքանչիւր երկիր իր գլուխը փրկելու ճիգին մէջ է: Տակնուվրայութեան եւ իրարանցումին դիմաց ինչպէ՞ս կարելի է հայրենիք փրկել, հայրենիքը ինքնիշխան եւ անձեռնմխելի դարձնել: Միջազգային հեղինակաւոր կազմակերպութիւններ փաստօրէն անզօր են եւ ապարդիւն: Փաստը` Արցախի պարպումը, փաստը` Կազայի ջարդերը, փաստը` Իրան-Իսրայէլ հակամարտութիւնը: Դժբախտաբար ուժը, արհեստագիտութիւնը եւ...

ՎԱՀՐԱՄ ԷՄՄԻԵԱՆ Միջազգային քաղաքականութեան մէջ մեծ տէրութիւնները պետութեան մը հովանաւորութիւնը վայելող խմբաւորումի մը հարուածումը կ՛արտօնեն` նշեալ պետութեան փոխանցելու համար յստակ պատգամ մը. «Եթէ խօսք մտիկ չընես, յաջորդը դուն ես»: Իրաքեան ուժերը 4 հոկտեմբեր 1990-ին գրաւեցին Քուէյթը, եւ մերժեցին այնտեղէն հեռանալ հակառակ միջազգային ընտանիքին, մասնաւորաբար Միացեալ Նահանգներու պահանջներուն: Վերջինս 1990 թուականին Սուրիոյ արտօնեց ներխուժել Լիբանանի այն շրջաններ, որոնք կը գտնուէին լիբանանեան...

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ Ինչ որ տեղի ունեցաւ ուրբաթ, 27 յունիսին Էջմիածնի տաճարի շրջափակին մէջ, ո՛չ անակնկալ էր, ո՛չ ալ աննախընթաց: Միակ աննախընթացը իշխանութեան կողմէ եկեղեցւոյ դէմ արշաւին սաստկացումն էր, նաեւ` ՈՒՂՂԱԿԻ յարձակումը ազգային այս հաստատութեան վրայ: Իշխանապետը գործնապէս ըսաւ, որ ինք պիտի շարունակէ ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ դէմ իր արշաւները, թիրախ պիտի պահէ ԱԶԳԱՅԻՆ ինքնութեան ԲՈԼՈՐ ԽԱՐԻՍԽՆԵՐՆ ՈՒ ԽՈՐՀՐԴԱՆԻՇՆԵՐԸ, բիրտ ուժով պիտի աշխատի քայքայել...

ՎԱՐԴԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ Այսօր կարող է դժուար ընկալելի լինել, որ Ա. Հանրապետութեան տարիներին ուժի կիրառումով թուրք բնակչութեան տեղահանութիւնը մենք համարում ենք ոչ միայն դրական երեւոյթ, այլեւ` դրանց կազմակերպիչների եւ իրագործողների կենսագրութեան շատ կարեւոր բաղկացուցիչը, սակայն այդ իրողութիւններն իրենց ժամանակի մէջ գնահատելու դէպքում, կարծում ենք, նման հարցեր չեն առաջանայ: Իսկ նշուած ժամանակաշրջանի նոյնիսկ թռուցիկ ուսումնասիրութիւնից ակնյայտ է դառնում հետեւեալը. Ա) հայկական բոլոր...

Ազրպէյճանի մէջ Ֆրանսայի դեսպան Անն Պուայոնի 21 յունիսի պաշտօնական այցելութիւնը Շուշի խոր հարցականներ կը ստեղծէ Արցախի նկատմամբ պատմական յիշողութեան եւ ֆրանսական դիւանագիտութեան դիրքորոշումին մասին: Այս դիւանագիտական քայլը ուղղակի հարցականի տակ կը դնէ այս հողերու բազմադարեան հայկական պատկանելիութիւնը եւ հայ բնակչութեան դէմ գործուած ազրպէյճանական յանցագործութիւնները: Այս խորհրդանշական հողին վրայ Ֆրանսայի դեսպանը ուղղակի գիծ քաշած ըլլալ կը թուի` հազարամեայ հայկական ժառանգութեան, բնիկ...

ՎԱՐԴԱՆ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ Նիկոլ Աղբալեանը 20-րդ դարու առաջին կէսի այն նշանաւոր հայերից է, որի գործունէութիւնը խոր հետք է թողել մեր ազգային կեանքի միանգամից մի քանի բնագաւառներում: Նա` 1) Յ. Թումանեանի, Լ. Շանթի, Ա. Իսահակեանի, Դ. Դեմիրճեանի եւ ժամանակի միւս երեւելիների հետ միասին հայ գրական կեանքի կազմակերպիչներից էր եւ այն բացառիկ գրաքննադատը, որ եղաւ ոչ միայն յիշեալ գրողների երկերի առաջին արժեւորողը, այլեւ...

ՊԱՐՈՅՐ Ծ. ՎՐԴ. ՇԷՐՆԷԶԵԱՆ Տեսուչ դպրեվանուց Դպրեվանեան կեանքը տեսուչի դիտանկիւնէն դիտելը բոլորովին տարբեր եւ իւրայատուկ պատկեր կը պարզէ: Դիտանկիւն մը, ուրկէ դպրեվանեան կեանքը կը պարզուի աւելի ընդարձակ եւ խորունկ պատկերի մը ընդմէջէն: Մտածեցի այդ «պատշգամէն» երեւցող համայնապատկերէն քանի մը երեւոյթ առանձնացնել եւ զանոնք բաժնել ընթերցողներու հետ: Տարուէ տարի աւարտականներ դուրս կու գան դպրեվանքի ծառայութեան դարպասէն: Որքա՜ն հետաքրքրական է այս մէկը,...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Յաճախ կը պատահի, որ սեփական գրադարանիդ ակնարկ մը նետս եւ իսկոյն ամօթխածի զգացումը պատէ քեզ, որովհետեւ տարիներու ընթացքին հաւաքուած եւ իրենց պատշաճ տեղը գտած հարիւրաւոր գիրքեր տակաւին կը սպասեն հոգեկան հպումի մը, մտային յափշտակութեան: Ճիշդ է, որ բազում գիրքեր արժանացած են ընթերցման, գնահատանքի ու  գէթ մարդկային վերաբերումի, բայց եւ այնպէս միւս կողմէ ալ մատեաններու ստուար թիւ մը ակնապիշ...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ «Յաճախ Արեւմուտքին կողմէ կիրարկուող իբր թէ երկիրներուն քաղաքական փոփոխութիւններ պարտադրելու գործիք` պատժամիջոցները չկրցան հասնիլ իրենց նպատակներուն» (1): Այս է խորագիրն ու ենթախորագիրը լիպիացի ակադեմիկոս, մրցանակակիր լրագրող եւ վերլուծաբան Մուսթաֆա Ֆեթուրիի 19 մայիս 2025-ի «Ռաշա Թուտէյ»-ի յօդուածին, որ ստորեւ անգլերէնէ կը թարգմանեմ, իմ կողմէս կարգ մը նշումներով` աստղանշանով եւ *շեղագիր: Ըստ «Ուաշինկթըն Փոսթ»-ի ուսումնասիրութեան, Միացեալ Նահանգները աշխարհի տարածքին ցարդ ...

ՆՈՐԱ ՊԱՐՈՒԹՃԵԱՆ Ֆրանսագիր աֆղան գրող Աթիք Ռահիմին ֆրանսախօսութեան նուիրուած փարիզեան գրական հաղորդումի մը ընթացքին նամակ մը կարդաց` ուղղուած կեանքէն վաղուց հեռացած իր մօրը: Սրտաբուխ նամակ մը, ուր կը խոստովանի, որ կը դաւաճանէ մօրը եւ ներողութիւն կը խնդրէ անկէ, քանի որ կը գրէ լեզուով մը, որ ո՛չ իրն է եւ ո՛չ մօրն է եղած, բայց եւ այնպէս, պիտի շարունակէ գրել որդեգրուած...

ԱՒԵՏԻՔ ՎՐԴ. ՏԷՐ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ Թուաբանութեան մէջ երեսունը պարզապէս թիւ մըն է` սեղմ եւ սահմանափակ: Բայց մարդկային կեանքին մէջ թիւերն իրենց զուտ թուաբանական արժէքէն անդին կը գտնուին: Հոն տարիքը հաշիւ չէ, այլ ապրուած արժէքներու կշիռ: Երբ տարիները լեցուած են հաւատքով, գաղափարներով եւ նուիրումով, անոնք կը փոխուին ժամանակի ոչ թէ անցնող, այլ արժեւորուող հատուածներու: Այսպէս, երեսուն տարին կրնայ դառնալ ամբողջական նուիրումի խորհրդանիշ...

ՃՐՏԳՏ. ՔՐԻՍՏ ԻՍԿԷՆՏԷՐԵԱՆ Ցեղասպանութիւնը վերապրածներու ժառանգորդ 2025 թուականի յունիս 20-ին Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետը այցելեց Պոլիս: Պետական այցելութիւնները` իբրեւ արտաքին յարաբերութիւններու գործիք, կրնան օգտակար ըլլալ, երբ հիմնուած են պատմական իրողութիւններու ու ազգային արժանապատուութեան գիտակցութեան վրայ: Սակայն երբ այցելութիւնը կը կատարուի առանց նախապայմաններու, առանց պատմական արդարութեան պահանջի եւ առանց Հայոց ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման ու հատուցման օրակարգին ընդգրկման` այդ առաքելութիւնը կը վերածուի լուռ...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ Լոս Անճելըսի Քալիֆորնիոյ համալսարանի (UCLA) «Խոստում» հայկական հիմնարկի ծիրին մէջ գործող Հայոց ցեղասպանութեան հետազօտական ծրագիրը (AGRP) նախորդ շաբաթ մեկնարկեց բեկումնային նախագիծ մը, որ հայերուն կարելիութիւն պիտի տայ փոխհատուցում ստանալ իրենց ունեցուածքին համար, որ Ցեղասպանութեան ընթացքին  եւ անկէ ետք բռնագրաւուած էր թրքական կառավարութեան կողմէ: Բացի մէկուկէս միլիոն հայերու զանգուածային սպանդէն, թրքական կառավարութիւնը բռնագրաւած է նաեւ անոնց հայրենիքը` Արեւմտեան Հայաստանը,...