Անդրադարձ

Թարգմանութիւնը` ԶԱՌԱ ՊՕՂՈՍԵԱՆԻ Թուրք լրագրող Ֆեհիմ Թաշթեքինը, որը նախկինում գրել է «Ռատիքալ» եւ «Հուրրիէթ» թերթերի համար, յօդուած է հրապարակել մերձաւորարեւելեան խնդիրները լուսաբանող Al-Monitor կայքում: Նա անդրադառնում է Թուրքիայի բնակչութեան մատենավարութեան կայքի գործարկմանը, որտեղ մարդիկ կարողանում են ստուգել իրենց ծագումնաբանութիւնը: Սա Թուրքիայում բուռն քննարկման թեմա է դարձել, քանի որ շատ շատերը, որոնք իրենց համարում են զտարիւն թուրք, յանկարծ յայտնաբերում են իրենց...

ՍԻՒԶԱՆ ԽԱՐՏԱԼԵԱՆ Վերջին տասնամեակին ականատես կ՛ըլլանք իւրայատուկ նորութեան մը` տարբեր գիտութիւններու հոգեբանութեան, մարդաբանութեան, նեարդաջղաբանութեան եւ եղափոխութեան կենսաբանութեան յայտնաբերումներու համադրութեան: Այս բոլոր բնագաւառներուն մէջ գիտահետազօտութիւնները ցոյց կու տան մէկ եզրակացութիւն, որ մարդը, «զարմանալիօրէն անսովոր էակ է, երբ կը համեմատենք անոր այլ կենդանիներու հետ»: Խօսքը կը վերաբերի այստեղ մարդու` մեր զարմանալի աստիճանի այլասիրութեան: Մենք` իբրեւ մարդ, մեր մէջ կը կրենք ուրիշներու կարիքներու...

ԲԱԳՐԱՏ ԷՍԴՈՒԳԵԱՆ Նոր է ինքնաշարժը, բազմահազար քիլոմեթրներ ճամբայ հարթած է, բայց չէ յոգնած: Նոյնպէս` վարորդ Իպրահիմը երիտասարդ է եւ ան ալ չի յոգնիր: Բայց անցնող օրերը սկսած են մեր վրայ յոգնութեան նշաններ տալ: Կարծես սկսած ենք տունդարձի տրամադրութեան մէջ մտնել: Սա մեր վերջին գիշերն է, որ պիտի անցընենք պանդոկի մը սենեակին մէջ: Որքան ալ հանգստաւէտ ըլլան, հիւրանոցները չեն կրնար փոխարինել...

Լոյս տեսած է Հայկ Դեմոյեանի «Հայկական հետք Ամերիկայի մէջ. 400-ամեայ ժառանգութիւն» նոր մենագրութիւնը: Գիրքը նուիրուած է առաջին հայուն Ամերիկա երթալու 400-ամեայ պատմութեան. 1618-ին Մարթին անունով (Martin the Armenian) առաջին հայը հասաւ Վիրճինիա: Առաջին հայուն ժամանումը ազդարարեց նաեւ հայ գաղթականներուն հոսքը, գաղթականներ, որոնք իրենց հետ Նոր երկիր բերին` սեփական սովորութիւնները, կենսաձեւը, խոհանոցը եւ մտածելակերպը: Անոնք ուսանողներ էին, արհեստաւորներ, առեւտրականներ, հողագործներ, որոնք...

Ազգային անվտանգութեան խորհուրդի նիստին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի խօսքը` հայ-թուրք արձանագրութիւնները չեղեալ համարելու մասին, կ՛աւարտէր հետեւեալ բաժինով. «Մենք պատրաստ կը լինենք Թուրքիայի հետ յարաբերութիւններ հաստատել, եթէ այս գիտակցումը լինի նաեւ թուրքական կողմի մօտ: Եթէ վաղը, միւս օրը կը լինեն առաջարկութիւններ, մենք պատրաստ կը լինենք այս առաջարկութիւնները քննարկել»: Թուրքիոյ հետ յարաբերութիւններու բնականոնացման համար բանակցութիւններու սկսելու այս յայտարարութիւնը համահունչ էր երկու շաբաթ առաջ...

ԱՐՏԱՇԷՍ ՇԱՀԲԱԶԵԱՆ 1988 թուականի փետրուարի 12-ից Արցախում սկիզբ առած համաժողովրդական խաղաղ ցոյցերի եւ ինքնորոշման պահանջով Ղարաբաղի մարզային իշխանութիւնների իրաւական քայլերի պատասխանը եղաւ Սումկայիթ քաղաքում իրականացուած հայութեան ջարդը: Երեք օր շարունակուած նախճիրը վայրագութեամբ չէր տարբերւում այն եղեռնագործութիւններից, որ դարասկզբին իրականացրել էին թուրքերը եւ նոյն ազերիները: Խորհրդային շինծու ինտերնացիոնալիզմի տասնամեակներից յետոյ սերնդափոխութիւնն անգամ ազերիների ծինային  յիշողութեան մէջ չէր մարել հայ տեսակի նկատմամբ...

ՆԱՆԷ ԱՒԱԳԵԱՆ Բարեգործութիւնը Թիթիզեան ընտանիքի համար սուրբ առաքելութիւն է: Ժան եւ Կարպիս Թիթիզեան եղբայրներն իրենց կանանց` Էլօ եւ Լորիկ Թիթիզեանների հետ միասին տարիներ շարունակ մշտապէս սատարել են հայրենիքին ու հայ համայնքին` ամենատարբեր հարցերում: Կարեւորելով յատկապէս Հայաստանի մարզերում  կրթութեան համար անհրաժեշտ պայմանների ապահովումը` Թիթիզեան ընտանիքը ներգրաւուել է նաեւ դպրոցաշինութեան գործում: 2001 թուականին Թիթիզեանները ֆինանսական օգնութիւն տրամադրեցին Վանաձորի ծովակալ Իսակովի անուան թիւ...

ՄԻՀՐԱՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ Պարտադրուած Պատերազմը Ըսինք արդէն, որ Մ. Կորպաչով, հակառակ իր ձեռնարկած բարեկարգութեան ճիգերուն, չկրցաւ արդարութեամբ դիմագրաւել Արցախի խնդիրը եւ անիկա ներկայացուց իբրեւ ընկերային չլուծուած հարց եւ խոստացաւ 400 միլիոն ռուբլի յատկացնել շրջանին: Իր այս փորձին ձախողութենէն ետք ուզեց վարկաբեկել շարժումը` անիկա ներկայացնելով ծայրայեղականներու գործ եւ բանտարկել տուաւ շարժումին ղեկավարները, ինչ որ աւելիով թափ տուաւ պայքարին եւ անզիջող դարձուց հայութիւնը:       ...

20 Փետրուար 1988-ին Լեռնային Ղարաբաղի Մարզային խորհուրդը արտահերթ իր նիստով Արցախի ժողովուրդին ազատ ինքնորոշման իրաւունքը հաստատեց:  Այդ օրը պատմութեան մէջ արձանագրուեցաւ որպէս Արցախի վերածնունդի օր: Վերածնաւ Արցախը, որովհետեւ ազատագրուեցաւ իր ժողովուրդը կապանքի տակ պահող, անոր զարգացումը արգելափակող Ազրպէյճանի բռնատիրութենէն: Արցախի վերածնունդը անկիւնադարձ մըն էր նորօրեայ մեր պատմութեան մէջ, որովհետեւ արցախահայութիւնը ոչ միայն ցոյցերով, այլ զինեալ պայքարով նուաճեց իր ազատ ապրելու...

Արցախեան շարժումին 30-ամեակը ամէն բանէ առաջ եւ վեր հայ ժողովուրդի համազգային յաղթանակին օ՛րն է` վերածնունդի՛ օրը, ինչպէս որ արդարօրէն կ՛ըսեն արծուաբոյն Արցախի խրոխտ որդիները: Արցախեան հերոսամարտին 30-ամեայ յաղթարշաւը տօնելով` մեր ժողովուրդը ամէնուրեք հպարտութեամբ կը խոնարհի հայրենի հող ազատագրելու պայքարին մէջ իրենց գերագոյնը զոհաբերած` արեա՛ն նուիրաբերումը կատարած անուանի եւ անանուն բազմահազար ազատամարտիկներու անմահ յիշատակին առջեւ: Արցախեան պահանջատիրութեան 30-ամեակը նաեւ ու մանաւա՛նդ...

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ   Պարոնին հետ ըլլալու, կարօտի զգացումը յագեցնելու եւ վերաթարմանալու  առիթ մը ընծայուեցաւ մեզի վերջերս, երբ մեր սեղանին վրայ իր ներկայութիւնը յիշեցնող ու հաստատող վերոնշեալ հատորը մէկ շունչով ընթերցեցինք: Ի դէպ, Պօղոս Սնապեան «Պարոն» մակդիրը վաստկած էր իր աշակերտներէն, իբրեւ վկայութիւն անոր հարազատի, բարեկամի, ընկերականի եւ անմիջականի յորդ յոյզերուն եւ արժանիքներուն: Այլ խօսքով` անիկա բնորոշիչ յատկութիւն մըն էր տրուած անոր`...

Յ. ՊԱԼԵԱՆ Կան պահեր, կան խօսքեր, որոնք անջնջելի տպաւորութիւն կը թողուն: Անոնք յանկարծ յիշողութեան կամարներուն տակէն կը վերյայտնուին, կ’ողողեն հոգիները, որպէսզի իրենց իւրայատկութեամբ հայելի ըլլան մեր խիղճին եւ գիտակցութեան առջեւ: «Մեր»-ը ոչ միայն անհատ, այլ նաեւ եւ մանաւանդ` հաւաքականութիւն: Այդ խօսքերը հոգեկանը ըմբռնելու եւ լուսաւորելու կը ծառայեն, այնպէս` ինչպէս այդ տեղի կ’ունենայ հոգեբան-հոգեվերլուծողի դարմանատան մէջ, երբ կը թելադրուի բանալ, լոյս...

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ 21.- 23-28 մայիս 1918: Հայ բանակին ջախջախիչ հարուածները կը շարունակուին: Տեղի կ՛ունենան Բաշ Ապարանի պատմական կռիւները: Պարտուած բոլոր ճակատներուն վրայ` թուրքերը կը նահանջեն: Արամի ընդհանուր հրամանատարութեան տակ եւ զօրավարներ` Նազարբեկեանի, Սիլիկեանի, Արարատեանի, Դրոյի, Ղորղանեանի եւ ուրիշներու վճռական հարուածներով նոր էջ մը կը բացուի հայոց պատմութեան մէջ: 22.- 28 մայիս 1918: Թիֆլիսի մէջ գործող Հայոց ազգային խորհուրդը Հայաստանը կը...

ԵՂԻԱ ԹԱՇՃԵԱՆ 1948-ին Իսրայէլի պետութեան ստեղծումով եւ բնիկ պաղեստինցիներուն արտաքսումով ՄԱԿ-ը ինքզինք ամօթալի վիճակի մէջ գտաւ: Պատերազմին պատճառով կային մօտ 800.000 պաղեստինցի արաբ գաղթականներ, որոնք տարածուած էին շրջակայ երկիրներուն մէջ: Անշուշտ Իսրայէլի բուն նպատակն էր ձուլել պաղեստինցի գաղթականները արաբական երկիրներուն մէջ, սակայն ասիկա տեղի չունեցաւ, եւ այսօր ՈՒՆՐՈՒԱ-ն մօտ հինգ միլիոն պաղեստինցի գաղթականներու կ՛օժանդակէ: Սակայն ՈՒՆՐՈՒԱ-ի գործը կը տարբերի ՄԱԿ-ի...

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Օր մը, առաւօտեան ժամը 1:00-ին Արամը եկաւ պարէտանոցի գրասենեակս: Այդ ինծի դուր (ախորժելի- ՅՉ) չեկաւ: Ան հարցուց` «Ինքնաշարժդ այստե՞ղ է: Կրնա՞ս հետս կայարան երթալ»: «Ի հարկէ,- ըսի, ո՛ւր որ ուզես, միշտ քու հետդ եմ»: Ընդհանրապէս, խօսած ատեն, անոր ժպիտը միշտ երեսին կ՛ըլլար: Այս անգամ դէմքը տխուր էր: Ինքնաշարժին մէջ Արամը ըսաւ. «Գործերը վատ են, Արշաւի՛ր»: «Վայրկեան մը» ըսի,...

Յ. ԼԱՏՈՅԵԱՆ Անտարբերութիւնը վտանգաւոր երեւոյթ մըն է,  որ ինքն իրեն չի ստեղծուիր: Ընդհակառա՛կը,  ժամանակի ընթացքին, երկար մաշումէ ետք յուսահատական վիճակի մը հետեւանք է: Անտարբերութիւնը աւերներ կը գործէ,  որովհետեւ արժէքներու խախտում տեղի կ՛ունենայ, եւ մարդիկ, երբ հրապարակէն քաշուին, եւ ամայանայ, ամէն բան փլելու կը սկսի: Անտարբերութիւնը ընդհանրապէս միահեծան իշխանութիւններու առկայութեամբ աւելի շեշտուած է: Ընդդիմութեան հանդէպ հալածանքը, սարսափը, վախը եւ կասկածը ժամանակի...

ՍԵՒԱՆ ՏԷՅԻՐՄԵՆՃԵԱՆ Թուրքիոյ մէջ աւելի քան 30 լեզու կը խօսուի: Այս 30-ի շարքին կան լեզուներ, որոնց անունն իսկ թերեւս անծանօթ է մեզի, օրինակ` կապարտայերէնը, կամ, ըսենք, ադիկերէնը, որոնք չերքեզական լեզուներ են: Ի՞նչ տարբերութիւն, օրինակ, ապազերէնի կամ աբխազերէնի միջեւ: Կան դեռ ռոմանական լեզուները` տոմարին ու ռոմանին: Չկարծուի, որ քանի մը հոգի կը խօսի այս լեզուները. օրինակ, ադիկերէն կը խօսին 316 հազար,...

ՏՈՔԹ. ՎԱՐԴԳԷՍ ԱՐԶՈՒՄԱՆԵԱՆ Տարիներ առաջ, երբ տակաւին ծնողքիս հետ կը բնակէի Պէյրութ, լաւ կը յիշեմ, որ ընդհանրապէս ընտանեկան հաւաքները կ՛աւարտէին միասնական երգեցողութեամբ, շատ յաճախ` ազգային շունչով երգերով: Այս մէկը կոչէինք աւանդութիւն կամ սովորութիւն. միւենոյնն է, մեզի համար անիկա մեծ ուրախութիւն էր: Ընդհանրապէս տարիքով երէցներն էին, որ կը ղեկավարէին այդ երգեցողութիւնը, բայց կրնամ ըսել, որ տարիներու ընթացքին երգերու շարանը գրեթէ անգիր...

ՄՈՎՍԷՍ ՀԵՐԿԵԼԵԱՆ «... Ես հիմա չեմ մտածում` ինչպէ՛ս արիաբար մեռնել: Ես մտածում եմ, թէ ինչպէ՛ս արիաբար ապրել»: ԱՆՆԱ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ Աննա Պետրոսեանի հետ, որուն վերջին լուսանկարն է այս մէկը Բնաւ ցանկալի չէր, որ այդ մէկը մեր վերջին հանդիպումը ըլլար, սակայն ի՞նչ կրնանք ընել, երբ Աստուած իր «թաքուն» հաշիւները ունի, իսկ բնութիւնը` իր «տարերային քմայքը»: Անոնք առանց ոեւէ մէկուս կարծիքը հարցնելու` անողաբար...

Փետրուարի աւարտին, երկու այլ թուականներ աւելցած են այդ ամսուան արդէն իսկ դարուս հայոց պատմութեան անկիւնադարձային եւ յիշատակելի օրերուն վրայ: Երկու թուականներն ալ կ՛առնչուին Արցախի վերածննդեան պայքարի օրերուն: Թուական կարգով առաջինը Սումկայիթի ջարդն է, որ տեղի ունեցաւ 27 փետրուար, 1988-ին, իսկ երկրորդը Խոջալուի ջարդը` 25-26 փետրուար, 1992-ին: Չորս տարի կը բաժնեն այս երկու դէպքերը, որոնք ամենայն բծախնդրութեամբ ու մանրամասնութեամբ կը նկարագրեն,...